III OSK 5993/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 3 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 1118/20 w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Rektora Politechniki [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 3 marca 2021 r. II SA/Rz 1118/20, oddalił skargę B.K. na decyzję Rektora [...] z 25 sierpnia 2020 r. nr DW-46/10/2020 w przedmiocie skreślenia z listy studentów. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła B.K. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciła mu naruszenie: 1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi na decyzję Rektora [...], pomimo iż Rektor nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i nie uwzględnił słusznego interesu skarżącej oraz utrzymał w mocy decyzję Dziekana Wydziału Zarządzania [...] o skreśleniu skarżącej z listy studentów, podczas gdy: - sytuacja materialna, zdrowotna i rodzinna skarżącej uzasadniała przyjęcie, że w sprawie zaszły szczególne, niezależne od skarżącej okoliczności, uniemożliwiające jej zapłacenie pełnego czesnego za pierwszy semestr studiów oraz za drugi semestr studiów, a w związku z tym, organy, działając w ramach uznania administracyjnego, powinny zaniechać wydania decyzji w trybie art. 108 ust. 2 pkt 4) ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, - okoliczności spawy uzasadniały twierdzenie, że sytuacja materialna skarżącej jest trudna i w związku z tym Dziekan Wydziału Zarządzania [...], działając w trybie § 10 ust. 7 Uchwały Nr 49/2017 Senatu [...] z dnia 20 kwietnia 2017 r. w sprawie przyjęcia Regulaminu studiów wyższych na [...], winien przychylić się do wniosków skarżącej i umorzyć opłaty za studia, b) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi na decyzję Rektora [...], pomimo iż Rektor nie zebrał materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i pominął pismo skarżącej z 11 marca 2019 r., w którym skarżąca zwróciła się o uruchomienie płatności ostatniej części stypendium socjalnego przysługującego jej za pierwszy semestr studiów w wysokości 800,00 zł i przeksięgowanie jej na poczet czesnego, c) art. 141 § 4 p.p.s.a, poprzez nieustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze na decyzję Rektora [...] i brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wniosków skarżącej o umorzenie opłat za studia oraz brak wyjaśnienia, czy sytuacja rodzinna, zdrowotna i materialna skarżącej uzasadniała uwzględnienie wniosków skarżącej o umorzenie opłat za studia, 2. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 108 ust. 2 pkt 4 i ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz § 44 ust. 2 pkt 3 Uchwały Nr 49/2017 Senatu [...] z dnia 20 kwietnia 2017 r. w sprawie przyjęcia Regulaminu studiów wyższych na [...] poprzez przyjęcie, że zastosowanie tych przepisów przez organ i skreślenie skarżącej z listy studentów z powodu nieuiszczenia części opłaty za pierwszy semestr studiów i opłaty za drugi semestr studiów, było uzasadnione, podczas gdy decyzja o skreśleniu z listy studentów z powodu nieuiszczenia opłaty jest decyzją uznaniową, a w sprawie zaistniały nadzwyczajne, niezależne od skarżącej okoliczności uzasadniające skorzystanie przez organy z uprawnienia do niewydawania decyzji o skreśleniu z listy studentów, pomimo niedopełnienia przez skarżącą obowiązku uiszczenia czesnego za pierwszy i drugi semestr studiów, b) § 10 ust. 7 Uchwały Nr 49/2017 Senatu [...] z dnia 20 kwietnia 2017 r. w sprawie przyjęcia Regulaminu studiów wyższych na [...] poprzez przyznanie, że skreślenie z listy studentów było zasadne, pomimo że okoliczności sprawy uzasadniały twierdzenie, iż organy powinny przychylić się do wniosków skarżącej o umorzenie czesnego. Wobec powyższego skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez ten Sąd, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego, według norm przepisanych, przeprowadzenie dowodu z dokumentu - odpisu pisma skarżącej z dnia 11 marca 2019 r. Zrzekła się także rozprawy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Rektor [...] wniósł o jej oddalenie, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego, według norm prawem przepisanych oraz przeprowadzenie dowodu z postanowienia Wydziałowej Komisji Stypendialnej z dnia 4 lutego 2019 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły. Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji. Jeśli skarga kasacyjna oparta jest na obydwu podstawach kasacyjnych, co do zasady rozpatrzeniu w pierwszej kolejności podlegać powinny zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, albowiem zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy i motywy rozstrzygnięcia nie budzą wątpliwości. Zasadnicza teza skarżącej kasacyjnie jest taka, że jej sytuacja materialna była na tyle trudna, że w związku z tym Dziekan Wydziału Zarządzania [...], działając w trybie § 10 ust. 7 Uchwały Nr 49/2017 Senatu [...]z dnia 20 kwietnia 2017 r. w sprawie przyjęcia Regulaminu studiów wyższych na [...], winien przychylić się do wniosku skarżącej i umorzyć opłaty za studia. Wobec tego zauważyć przede wszystkim należy, że chodzi tu zapewne o § 10 ust. 7 załącznika do wspomnianej uchwały (dalej: Regulamin studiów), a nie samej uchwały, czego Naczelny Sąd Administracyjny nie może się domyślać. Poza tym, § 10 ust. 9 Regulaminu studiów w zakresie trybu i warunków zwolnienia z opłat odsyła do osobnej uchwały Senatu. Tego przepisu Regulaminu studiów skarżąca kasacyjnie już nie przywołuje, ani też trybu i warunków zwolnienia z opłat, wynikających z osobnej uchwały Senatu Uczelni. Nie jest więc możliwa ocena, czy skarżąca kasacyjnie owe warunki do zwolnienia z opłat spełniła. Już więc tylko na marginesie zauważyć należy, że na podaniu zawierającym wniosek o zwolnienie z opłat Dziekan napisał, że będzie rozpatrzone po tym, jak Studentka ureguluje zaległości za I semestr. Taki warunek wynika z uchwały Senatu [...] (zob. § 22 ust. 3 uchwały Senatu [...] z 16 października 2014 r. nr 50/2014), którą należy traktować jako tę uchwałę, o której mowa w § 10 ust. 9 Regulaminu studiów. W każdym razie skarga kasacyjna z takim stanowiskiem nie polemizuje, a przynajmniej nie zawiera analizy warunków zwolnienia z opłat na tle regulacji wewnętrznych uczelni. Zarzucanie w takiej sytuacji naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., a także § 10 ust. 7 Regulaminu studiów, jest bezproduktywne, skoro skarżąca kasacyjnie nie wskazuje na warunki zwolnienia z opłat, tylko na samą możliwość zwolnienia (co wynika z ostatniego z przepisów). W takiej sytuacji nie jest możliwa weryfikacja, jakich czynności zaniechał organ, aby poprawnie ustalić sytuację skarżącej kasacyjnie. Podkreślić raz jeszcze należy, że sama możliwość zwolnienia z opłat, jaką przewiduje § 10 ust. 7 Regulaminu studiów, nie przesądza o przesłankach i warunkach takiego zwolnienia, wynikających z przepisów wewnętrznych Uczelni, które w skardze kasacyjnej nie zostały przywołane. Poza tym fakt, że o zwolnienie z opłat można się ubiegać dopiero po uiszczeniu należności za pierwszy semestr, którego to warunku skarżąca kasacyjnie bezspornie nie spełniła, sprawia, że brak po stronie Sądu I instancji zadowalającego odniesienia się do kwestii podania "o umorzenie" opłat, pozostaje bez istotnego wpływu na wynik sprawy, co czyni zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nieusprawiedliwionym. Nie zmienia tego także okoliczność, że skarżąca kasacyjnie wnioskowała o przeksięgowanie stypendium socjalnego na poczet brakującej części opłaty za pierwszy semestr studiów. Jak słusznie podniesiono w odpowiedzi na skargę kasacyjną, stypendium przyznaje Komisja Stypendialna, a ta wstrzymała wykonanie decyzji o przyznaniu stypendium. Niniejsze postępowanie nie może natomiast służyć do oceny poprawności takiego rozstrzygnięcia, co powoduje, że wniosek "o przeksięgowanie" nie mógł wpłynąć na ocenę spełnienia przez skarżącą kasacyjnie warunku wywiązania się z opłaty za pierwszy semestr. W tej sytuacji ocena zarzutów naruszenia prawa materialnego jest już także oczywista. Z art. 108 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wynika, że student może być skreślony z listy studentów w przypadku niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. Uczyniły to też właściwe organy i we właściwej formie, po uprzednim wezwaniu do uiszczenia opłat we wskazanym terminie (§ 44 ust. 2 pkt 3 Regulaminu studiów). Mimo, że decyzja o skreśleniu z listy studentów ma charakter uznaniowy, to nie można stwierdzić, że w okolicznościach tej sprawy odbyło się to bez dostatecznego uwzględnienia interesu skarżącej kasacyjnie. Zauważyć należy, że skarżąca kasacyjnie nie wykazała, że zaistniały przesłanki do zwolnienia jej z opłat w myśl wewnętrznych regulacji Uczelni (o czym była mowa wyżej, przy ocenie zarzutów "procesowych"), co wyklucza ocenę jej sytuacji rodzinno-materialnej z pominięciem reguł ustalonych przez Politechnikę [...]. Po wtóre, za uzasadnione należy uznać działanie organów uczelni w sytuacji, gdy skarżąca kasacyjnie mimo podpisanej umowy, w której zobowiązała się do uiszczenia opłat za studia, od początku nie wywiązywała się w pełni z przyjętego obowiązku, wnosząc o "umorzenie" opłat, bez wykazania, że jej sytuacja od czasu podjęcia zobowiązania uległa na tyle istotnej zmianie, że uniemożliwia jej to wywiązanie się z przyjętych zobowiązań. Jaki ma natomiast charakter § 10 ust. 7 Regulaminu studiów i czy sam ten przepis mógł zdecydować o odstąpieniu od opłat za studia, omówiono już wyżej. Mając to na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt 1 wyroku. Od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz Rektora [...] odstąpiono w oparciu o art. 207 § 2 p.p.s.a., uznając sytuację skarżącej kasacyjnie jako szczególny przypadek, o jakim mowa w tym przepisie. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, w trybie art. 182 § 2 p.p.s.a.