II SA/Bk 591/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 października 2020 r. sprawy ze skargi H. A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia w całości kwoty należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256, dalej jako k.p.a.) w zw. z art. 27 ust. 1 i 1 a oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2020 r., poz. 808, dalej jako ustawa) po rozpatrzeniu odwołania H. W., od wydanej w dniu [...] kwietnia 2020 r., przez Prezydenta Miasta B., decyzji znak: [...], odmawiającej umorzenia w całości kwoty należności dłużnika alimentacyjnego o łącznej wysokości 28.378,46 zł z tytułu wypłaconych G. W. świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami o wysokości 2.401,58 zł, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: W dniu [...] kwietnia 2020 r. Prezydent Miasta B., w wyniku złożonego dnia [...] marca 2020 r. przez H. W. wniosku o umorzenie jego należności, jako dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconego osobie uprawnionej, G. W., będącej córką skarżącego, świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wydał decyzję w przedmiocie odmowy umorzenia w całości kwoty należności dłużnika alimentacyjnego o łącznej wysokości 28.378,46 zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami o wysokości 2401,58 zł. Od niniejszej decyzji skarżący w dniu [...] maja 2020 r. wniósł odwołanie. Skarżący podniósł, iż opłaca w miarę możliwości zasądzone na poczet jego córki G. W. alimenty, a dług będący przedmiotem jego wniosku spowodowany jest jego chorobą oraz wcześniejszą obecnością w zakładzie karnym, w którym nie miał możliwości "zarobkowania". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Wskazało, że materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie rozstrzygnięcia stanowi art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2008 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, na podstawie którego rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych następuje w ramach uznania administracyjnego. Niemniej element uznaniowości nie świadczy o tym, że decyzja polega na dowolności działania organu. Zakres swobody działania organu administracyjnego, wynika z przepisu prawa materialnego, jakim jest art. 30 ust. 2 ustawy, a ograniczony jest ogólnymi regułami postępowania administracyjnego, określonymi w przepisach k.p.a. W okolicznościach rozpatrywanej sprawy Kolegium uznało decyzję Prezydenta Miasta B. za uzasadnioną. Sytuacja materialno-bytowa skarżącego jest niewątpliwie trudna, niemniej jednak organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, iż nie uzasadnia ona zastosowania najdalej idącej ulgi w spłacie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w postaci umorzenia tych należności. W ocenie Kolegium, posiadane schorzenia, trudna sytuacja zdrowotna i materialna skarżącego nie nakłada na organ administracji automatycznego obowiązku umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych na rzecz dziecka, gdyż art. 30 ust. 2 ustawy nie przewiduje, by okoliczności te same w sobie, z pominięciem rzeczywistej sytuacji dłużnika alimentacyjnego, stanowiły oderwaną przesłankę umorzenia należności powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Zwolnienie bowiem dłużnika z obowiązku realizacji spłaty powstałych zobowiązań w rezultacie obciąża wszystkich podatników i bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje, z jakich przyczyn do powstania zobowiązania doszło - zawinionych czy niezawinionych przez dłużnika. Organ zauważył, że obowiązek alimentacyjny obciąża rodziców nie tylko, gdy ich sytuacja życiowa i materialna jest dobra, ale także wówczas, kiedy są oni pozbawieni stałego źródła dochodu. W związku z powyższym trudna sytuacja zdrowotna i życiowa skarżącego, nie mogła stanowić przesłanki do zdjęcia odpowiedzialności za zapewnianie środków finansowych na utrzymanie własnego dziecka. W sytuacji, w której stan zdrowia dłużnika pogorszył się i w sposób znaczący utrudniał dłużnikowi podjęcie zatrudnienia i wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego, w pierwszej kolejności należałoby wystąpić do sądu o zmianę orzeczenia w przedmiocie alimentacji na podstawie art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Akta sprawy nie wskazują, aby dłużnik alimentacyjny ubiegał się o zniesienie ani też zmniejszenie alimentów na córkę w tym okresie. Kolegium nie kwestionuje, że dochód skarżącego jakkolwiek niski, ale stały być może nie wystarcza na całkowite zaspokojenie jego potrzeb, niemniej jednak, w ocenie organu, skarżący nie jest pozostawiony bez wsparcia ze strony rodziny, bowiem prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z obecną żoną. Umorzenie długu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy, może mieć miejsce jedynie w szczególnie uzasadnionych okolicznościach, zwłaszcza w okolicznościach niezależnych od dłużnika, spowodowanych czynnikami obiektywnymi. Skarżący, aktualnie podejmuje działania zmierzające do spłaty zadłużenia, o czym świadczy regularna spłata należności za pośrednictwem kancelarii komorniczej z tytułu zasądzonych alimentów. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożył H. W. nie zgadzając się z treścią rozstrzygnięć organów administracji obu instancji. W uzasadnieniu swego stanowiska powołał się na swoją trudną sytuację zdrowotną, w tym orzeczoną niepełnosprawność, materialną i finansową, a także brak możliwości zarobkowania. Na tej podstawie wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji oraz umorzenie w całości zadłużenia alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoją argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne wynika z treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 t.j., zwanej dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Przedmiotem rozstrzygnięcia organów administracji w niniejszej sprawie był wniosek dłużnika alimentacyjnego H. W. o umorzenie należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych jego córce – G. W. jako osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2020 r., poz. 808, dalej jako ustawa). Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił art. 30 ust. 2 i 3 ww. ustawy, który przewiduje że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną, zaś umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej. Warunkiem zatem wydania decyzji na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy jest zbadanie stanu faktycznego sprawy pod kątem występowania przesłanek określonych w tym przepisie i zindywidualizowanie uzasadnienia decyzji. Uznaniowy charakter takiej decyzji nie oznacza jednak, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny. Rozstrzygnięcie sprawy, organ administracji musi poprzedzić wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy, a w uzasadnieniu decyzji musi wskazać motywy podjętego rozstrzygnięcia. Wywody w tym zakresie muszą być zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Regulacja umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, o których mowa w art. 30 ust. 2 ustawy należy do sfery uznania administracyjnego. Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. Od oceny organu zależy więc czy wydana zostanie decyzja umarzająca należność w całości lub w części. Cechą specyficzną instytucji uznania jest to, że decyzja wydana w tym trybie nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości. Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych całkowicie spod kontroli sądu. Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego, tzn. czy organ w sposób prawidłowy ustalił i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności. W rozpoznawanej sprawie analiza zaskarżonej decyzji w zestawieniu z treścią zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym dowodów prowadzi do wniosku, że organ administracji przy wydaniu decyzji nie naruszył wskazanych wyżej reguł postępowania i nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Jak wynika ze szczegółowego uzasadnienia decyzji oraz treści dokumentów zawartych w aktach administracyjnych, organ zebrał wyczerpująco materiał dowodowy i poddał go ocenie zgodnie z regułami wynikającymi w k.p.a. Ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dawały - w ocenie sądu - podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 14 lipca 2020 r. w sprawie sygn. akt I OSK 2861/19 zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Należy też mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 ustawy z 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w przypadku rodziców w stosunku do dzieci, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w wyjątkowych sytuacjach (LEX nr 3042656) Przesłankami zatem umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek zawartymi w tym przepisie są wyłącznie sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy. Na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności - stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Są to kwestie istotne, bowiem działając w ramach uznania administracyjnego, organ winien rozważyć, czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o umorzenie długu i umorzenie to uzasadnia, czy też nie czyni on żadnych starań, aby dług spłacić, choć mógłby tego dokonać. Z kolei na sytuację rodzinną dłużnika składa się ustalenie, czy prowadzi samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz. Umorzenie na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy winno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 25 listopada 2010r., sygn. akt II SA/Lu 559/10, Lex nr 753890). Jak wynika z akt sprawy na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec córki – G. W., z którego skarżący nie wywiązywał się od 2012r. Stan ten jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany – zdaniem sądu – ma wpływ. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika bowiem, że skarżący (czterdziestoletni mężczyzna), na chwilę obecną utrzymuje się z zasiłku stałego, zasiłku okresowego, zasiłku pielęgnacyjnego, a także korzysta z zasiłków celowych. Małżonka skarżącego natomiast utrzymuje specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad mężem w wysokości 620 zł, przyznany do [...] października 2020 r. Skarżący ma aktualnie orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności do dnia [...] października 2021 r. i wymaga stałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Powyższe ustalenia wskazują, że rodzina skarżącego utrzymuje się przede wszystkim ze świadczeń uzyskanych od państwa. Ponadto skarżący pomimo uzyskiwania różnego rodzaju dochodów w swoim życiu (łącznie z zatrudnieniem) nie płacił wcześniej alimentów na rzecz córki, dopiero w informacji z dnia [...].04.2020 r. wskazał, że dobrowolnie od grudnia 2018 r. dokonuje wpłat na konto kancelarii prowadzącej postępowanie egzekucyjne w wysokości 200 zł - k. 306 akt admin.). Trafnie przy tym wskazał organ I instancji w swojej decyzji, że wprawdzie sytuacja zdrowotna i dochodowa skarżącego jest trudna, niemniej jednak do stanu zadłużenia doszło z winy i zaniechania skarżącego. Ponadto obecny stan zdrowia nie jest wynikiem ujawnienia się w sposób nagły poważnej choroby, która zupełnie wyłączyła skarżącego z rynku pracy, ale doszło do tego wskutek działań skarżącego (choroba alkoholowa oraz uzależnienie od środków psychotropowych). Ponadto znaczny stopień niepełnosprawności orzeczony został do dnia [...] października 2021 r., a zatem może ulec poprawie w przyszłości, mając na uwadze przy tym wiek skarżącego (około 40 lat). W wyroku z dnia 29 maja 2020 r. NSA wskazał, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny (I OSK 324/19, Lex nr 3021687). W związku z powyższym, w ocenie sądu wprawdzie sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego może, co do zasady, stanowić przesłankę umorzenia przez organ właściwy wierzyciela tego rodzaju należności, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie w sposób wyczerpujący i logiczny przedstawił swoje stanowisko w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.). Trzeba także wskazać, że umorzenie przedmiotowych należności prowadziłoby do przerzucenia obowiązku utrzymania dziecka dłużnika na wszystkich podatników, a zatem sprzeciwia się temu interes społeczny. Natomiast trudna sytuacja materialna i życiowa rodziców nie zwalnia ich od obowiązku świadczenia na potrzeby dzieci. Rodzice są obowiązani dzielić się z dziećmi nawet bardzo niskimi dochodami. Zobowiązania o charakterze alimentacyjnym mają zatem charakter obligatoryjny, a wszelkie zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego także mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający (wyrok NSA z dnia 29 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 311/19, Lex nr 3052240). Natomiast jak zasadnie wskazał organ II instancji, w sytuacji, w której stan zdrowia dłużnika pogorszyłby się i w sposób znaczący utrudniał dłużnikowi podjęcie zatrudnienia w przyszłości oraz wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego, w pierwszej kolejności należałoby wystąpić do sądu o zmianę orzeczenia w przedmiocie alimentacji na podstawie art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Akta sprawy na datę orzekania nie wskazują, aby dłużnik alimentacyjny ubiegał się o zniesienie ani też zmniejszenie alimentów na córkę w tym okresie. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalono.