V SA/Wa 88/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Sędzia WSA - Marek Krawczak, Sędzia WSA - Dariusz Czarkowski, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 września 2020 r. sprawy ze skargi C. L. na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego uchyla zaskarżoną decyzję UZASADNIENIE Decyzją z dnia (...) listopada 2019 r. znak : (...) Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji ( dalej także jako: KRRiT, organ) umorzyła w całości postępowanie administracyjne prowadzone na wniosek C. L. (dalej jako: strona, skarżący) w sprawie umorzenia zaległości w płatności opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę za okres od dnia 1 stycznia2014 r. do dnia 31 października 2018 r. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ przywołał m.in. następujące okoliczności faktyczne i prawne: Na podstawie art.10 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych KRRiT może umorzyć lub rozłożyć na raty zaległości w płatności opłat abonamentowych, odsetki za zwłokę w ich uiszczaniu, opłatę za używanie niezarejestrowanego odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego oraz odsetki za zwłokę w jej uiszczaniu w wyjątkowych sytuacjach, jeżeli przemawiają za tym szczególne względy społeczne lub przypadki losowe. Zgodnie z art.105 §1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W dniu 20 listopada 2019 r. organ prowadzący postępowanie został poinformowany przez Pocztę Polską S.A., że zaległości o których umorzenie skarżący wnioskował zostały wyegzekwowane przez organ egzekucyjny na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 19 lipca 2019 r. Zdaniem organu, biorąc pod uwagę, iż zobowiązanie z tytułu opłat abonamentowych wygasło w zakresie, w którym należność została wyegzekwowana, brak jest podstaw do merytorycznego rozpatrzenia wniosku skarżącego. Wyegzekwowanie należności uczyniło bowiem niniejsze postępowanie bezprzedmiotowym. Skargę na wyżej opisaną decyzję wniósł C. L.. Skarżący nie sformułował żadnych zarzutów naruszenia przez organ obowiązujących przepisów prawa. Wniósł jednak o jej uchylenie oraz sprawdzenie czy zachowane zostały wszelkie procedury. W uzasadnieniu skargi jej autor podniósł, że w maju 2013 roku przebył wylew i od tego czasu posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym wydane dnia (...).08.2013 r. przez Miejski Zespół do Orzekania o Niepełnosprawności w C. Po zaistnieniu problemów zdrowotnych przez pewien czas był osobą leżącą i mało mówiącą, Odbył długi okres rehabilitacji i pomimo niewielkiej poprawy zdrowia w dalszym ciągu pozostaje niepełnosprawny. Osoby w tym stanie nie są automatycznie informowane przez państwo o przysługujących im ulgach, a co za tym idzie nie posiadają wiedzy o obowiązku zgłoszenia swojego aktualnego stanu do KRRiT. Przez rok od wylewu nie pobierał zasiłku pielęgnacyjnego wydawanego przez Ośrodek Pomocy Społecznej, ponieważ zwyczajnie o nim nie wiedział. Od osób starszych lub z niepełnosprawnościami nie można oczekiwać pełnej wiedzy na temat koniecznych do wykonania kroków administracyjnych, gdyż jest to dla nich zbyt dużym obciążeniem. W ostatnim kwartale 2018 roku dowiedział się o obowiązku zgłoszenia posiadania orzeczenia o niepełnosprawności do Organu i w duchu sprawiedliwości zrobił to. Wtedy KRRiT upomniało się o zaległości w płatności opłat abonamentowych za okres prawie 5 lat wstecz, w trakcie których był już osobą niepełnosprawną. Dnia (...).07.2019 roku Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. wystawił zawiadomienie o zajęciu świadczeń z jego zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej na łączną kwotę 1 662,06 zł. Po otrzymaniu tego "listu" kontaktował się z KRRiT i Pocztą Polska w celu znalezienia pomocy przy rozwiązaniu tej sprawy. Zostało mu doradzone napisanie prośby o umorzenie lub wstrzymanie egzekucji zaległości ze względu na stan zdrowia do obydwu instytucji, które zostały nadane w dniu (...).08.2019 r. W liście do Poczty Polskiej z dnia (...).10.2019 r. został poinformowany, że " w systemie informatycznym stwierdzono zrealizowany w całości przez Naczelnika Urzędu Skarbowego tytuł wykonawczy (...) z dnia (...) 07.2019 r., zatem nie ma możliwości zawieszenia postępowania egzekucyjnego". Ponadto na koncie nie stwierdzono zaległości w opłatach i odnotowano fakt zwolnienia z opłat abonamentowych w dniu (...).10.2018 r. Następnie uzyskał odpowiedź z KRRiT w formie decyzji, która jest przedmiotem skargi. Uzasadnienie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie umorzenia zaległości w płatności opłat abonamentowych podaje, że ze względu na zrealizowany już tytuł wykonawczy nie ma podstaw do prowadzenia postępowania. Jednakże jest to absurdalne – oczywiście, że po zabraniu pieniędzy nie ma już czego zabierać. Problemem jest sam fakt nieuwzględnienia jego orzeczenia o niepełnosprawności przy tworzeniu postępowania egzekucyjnego. Pieniądze z emerytury zostały mu zabrane w trybie pilnym. W stosunku do schorowanego człowieka państwo zadziałało za szybko, w ciągu paru miesięcy zabrano mu środki na życie. Ściągnięte pieniądze mógł przeznaczyć na dalszą rehabilitację albo leki. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: ppsa), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, że w sprawie naruszono przepisy – czy to prawa materialnego, czy też postępowania – sąd uchyla zaskarżoną decyzję i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia. Jednocześnie, stosownie do treści przepisu art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych, odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne podlegają, dla celów pobierania opłat abonamentowych za ich używanie, zarejestrowaniu w placówkach pocztowych operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe. Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych, w wyjątkowych sytuacjach, jeżeli przemawiają za tym szczególne względy społeczne lub przypadki losowe, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji może umorzyć lub rozłożyć na raty zaległości w płatności opłat abonamentowych, odsetki za zwłokę w ich uiszczaniu, opłatę, o której mowa w art. 5 ust. 3, oraz odsetki za zwłokę w jej uiszczeniu. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, że użyty w art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych zapis "może" dowodzi tego, iż umorzenie należności nawet w przypadku zaistnienia okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem zaległości pozostawione jest swobodnemu uznaniu i ocenie KRRiT, która każdorazowo bada indywidualne okoliczności obrazujące sytuację wnioskodawcy. Organ administracji rozpatrując wniosek o umorzenie należności działa w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że organ administracji publicznej ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. Wydanie aktu uznaniowego poprzedzać winno należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Wszystkie te elementy winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętej decyzji (por. wyrok WSA w Warszawie z 2 września 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 2494/13). Natomiast sądowa kontrola legalności takich decyzji jest ograniczona w tym znaczeniu, że sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Rozpoznając niniejszą sprawę w zaskarżonym zakresie sąd stwierdził, że organ bezpodstawnie umorzył postępowanie administracyjne. Z akt sprawy wynika, że skarżący w ostatnim kwartale 2018 r. poinformował organ o tym, że posiada orzeczenie o niepełnosprawności. Intencją skarżącego było zapewne uzyskanie ulgi w płatności opłat abonamentowych w postaci ich umorzenia. Zamiast wyjaśnienia tej kwestii poprzez zobowiązanie skarżącego do złożenia stosownego oświadczenia na piśmie, w którym wyjaśniłby w jakim celu zgłosił organowi fakt posiadania orzeczenia o niepełnosprawności organ upomniał się o zaległe opłaty. Natomiast wówczas kiedy zaległości zostały wyegzekwowane ( na podstawie tytułu wykonawczego z dnia (...) lipca 2019 r.) poinformowano skarżącego aby złożył prośbę o umorzenie zaległości lub wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Takie procedowanie sąd uznaje za wadliwe i nie wzbudzające zaufania do organów administracji publicznej ( art.8 § 1 k.p.a.) Przeczy ono również obowiązującej zasadzie ochrony słusznego interesu obywatela (art. 7 k.p.a). Wobec powyższego na obecnym etapie postępowania sąd uznaje za przedwczesne zastosowanie przez organ art.105 § 1 kpa. W tym miejscu sąd wyjaśnia, że zgodnie z art. 105 § 1 kpa, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której mowa w przytoczonym przepisie, oznacza, że przestaje istnieć jeden z konstytutywnych elementów materialnego stosunku administracyjno-prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej, co do istoty. Jednakże w ustalonym stanie faktycznym sprawy, przymusowe wyegzekwowanie zaległych opłat abonamentowych nie może być postrzegane, jako podstawa do wydania decyzji o bezprzedmiotowości postępowania dotyczącego umorzenia należności pieniężnej na podstawie art. 10 ust.1 ustawy o opłatach abonamentowych. Zdaniem sądu organ powinien przeprowadzić zgodne ze wszystkimi standardami postępowanie, które pozwoliłoby orzec, co do istoty sprawy. Przez orzeczenie, co do istoty w tym przypadku należy rozumieć merytoryczne odniesienie się kwestii istnienia lub braku przesłanek umorzenia zaległości z tytułu opłat abonamentowych przewidzianych w art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych. Sąd podkreśla, że w orzecznictwie nie dominuje pogląd o bezprzedmiotowości postępowania w zakresie udzielenia ulgi, w sytuacji, gdy po dniu złożenia wniosku dojdzie do przymusowego wyegzekwowania należności objętej wnioskiem. Wręcz przeciwnie, w wielu orzeczeniach, które sąd podziela, podkreśla się, że nie jest dopuszczalne umorzenie postępowania w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zobowiązań o charakterze publicznoprawnym, jeżeli w trakcie toczącego się postępowania należność z tego tytułu została wyegzekwowana w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji. Na przykład Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 27 sierpnia 1997 r. sygn. akt III SA 1972/95 (wszystkie powołane wyroki dostępne na orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził, że przymusowe wykonanie zobowiązania podatkowego w czasie trwania postępowania w sprawie umorzenia zaległych odsetek nie czyni tego postępowania bezprzedmiotowym. Innymi słowy zapłata należności (także przymusowa) po wszczęciu postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości (szerzej po wszczęciu postępowania "ulgowego") nie czyni postępowania w przedmiocie umorzenia należności bezprzedmiotowym i nie daje podstaw do jego umorzenia (por. także wyrok NSA z 9 października 2006r. sygn. akt I FSK 1/06). W orzecznictwie podkreślano wielokrotnie, że przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby do praktycznego uniemożliwienia korzystania przez zobowiązanego z możliwości określonych w tym przepisie, tj. wydania decyzji o umorzeniu zaległości o charakterze publicznoprawnym, a ponadto o bezprzedmiotowości postępowania decydowałyby okoliczności przypadkowe, jak w tym wypadku sprawność postępowania egzekucyjnego, czy też sprawność postępowania w sprawie udzielenia ulgi. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA o/z w Gdańsku z 8 sierpnia 1997 r., sygn. I SA/Gd 514/96, w którym stwierdzono, że "nie można mówić o bezprzedmiotowości postępowania z wniosku podatnika domagającego się w trybie art. 31 ust. 1 u z.p. (ustawy z 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych - Dz. U. z 1993 r. Nr 108, poz. 486 ze zm.) umorzenia zaległości podatkowych wraz z odsetkami, w sytuacji, kiedy zaległość przestała istnieć tylko z tej przyczyny, że została wyegzekwowana od podatnika na drodze postępowania egzekucyjnego, bądź została uiszczona przez podatnika" (POP z 1999 r., nr 4, poz. 102). Pogląd ten mimo, że został wyrażony na gruncie podatkowym, to wobec faktycznej tożsamości stosowanych regulacji przystaje do przedmiotowej sprawy W ocenie sądu, to wniosek o umorzenie o ile został rzeczywiście złożony zakreślił granice orzekania przez organ i jeżeli w dacie złożenia wniosku istniały zaległości, to organ winien toczyć postępowanie w przedmiocie umorzenia należności istniejących w dniu złożenia wniosku, a nie w dniu wydania decyzji. Zasada istnienia zaległości podatkowej w dniu składania wniosku o jej umorzenie była i jest akceptowana także w orzecznictwie. W wyroku z 19 października 2000 r. w sprawie III SA 2246/99, (LEX nr 47091) stwierdzono, że "W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony jest jednolity pogląd, iż organ podatkowy może umorzyć zaległość podatkową lub odmówić jej umorzenia tylko wówczas gdy zaległość ta istnieje w chwili złożenia wniosku. Jeżeli zaległość nie istnieje w tym momencie, to organ winien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe". W dacie złożenia wniosku o umorzenie należności musi istnieć zaległość i zarazem w dacie tej nie może jeszcze dojść do wygaśnięcia zobowiązania wskutek zaistnienia któregokolwiek ze zdarzeń określonych w art. 59 § 1 Ordynacji podatkowej (tak NSA w wyroku z 7 stycznia 2009 r., sygn. akt II FSK 1413/07). Ocena istnienia zaległości podatkowej musi więc odnosić do stanu istniejącego w dacie zgłoszenia wniosku o jej umorzenie. Podsumowując o ile skarżący składając w IV kwartale 2018 roku orzeczenie o niepełnosprawności domagał się tym samym umorzenia zaległości abonamentowych ( co organ powinien jednoznacznie ustalić) to przysługiwało mu uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości, a wyegzekwowanie opłaty abonamentowej nie powodowało bezprzedmiotowości postępowania w sprawie jej umorzenia. Zatem KRRiT miała obowiązek orzec w przedmiocie żądania strony. KRRiT mogła jedynie umorzyć postępowanie w zakresie kwoty wyegzekwowanej przed złożeniem wniosku o umorzenie należności. Wobec powyższego, w ocenie sądu, w niniejszym postępowaniu doszło do naruszenia przepisów postępowania (art. 105 § 1 kpa), które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, co musiało skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji . Ponownie rozpoznając sprawę w zakresie wniosku o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę w ich uiszczaniu (o ile został złożony w IV kwartale 2018 r.) KRRiT mając na uwadze wskazania sądu - winna poddać analizie sytuację życiową i materialną strony skarżącej . Analiza ta winna być dokonana w ramach zakreślonych wskazanymi przez sąd w niniejszym uzasadnieniu przepisami prawnymi. Z powyższych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa uchylił decyzję organu. Sąd nie orzekł o kosztach postępowania sądowego albowiem skarżący nie złożył w tym zakresie stosownego wniosku.