II SA/Ol 590/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Chybicki Sędziowie sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu A. K. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z 27 czerwca 2022 r, nr Rep. 1152/ŚR/22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z 16 maja 2022 r., którą organ I instancji odmówił przyznania M. L. (dalej jako: "skarżący") specjalnego zasiłku opiekuńczego, wnioskowanego na matkę K. L.. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że skarżący i matka legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, są jedynymi osobami wchodzącymi w skład rodziny. Ponieważ wniosek dotyczył okresu zasiłkowego 2021/2022 ustalono dochody tych osób w roku 2020. W związku z utratą dochodu przez skarżącego do obliczeń przyjęto tylko dochód niepełnosprawnej w kwocie 21.133,70 zł : 12 miesięcy = 1761,14 zł : 2 = 880,57 zł na osobę. Wskazano, że kwota ta przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 16a ust. 2 z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615, dalej jako: "u.ś.r."), wynoszące 764 zł - o kwotę 116,57 zł. Kwota przekroczenia przewyższa kwotę odpowiadającą najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany specjalny zasiłek opiekuńczy (tj. 95 zł), co powoduje, że nie ma w sprawie zastosowania art. 16a ust. 3 u.ś.r. Kolegium wskazało, że wobec przekroczenia kryterium dochodowego nie ma potrzeby oceny badania związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą tego wymagającą. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, wniesionej na powyższą decyzję, skarżący zarzucił organom orzekającym przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, powierzchowną analizę sprawy, pominięcie sytuacji rodzinnej, materialnej i potrzeb skarżącego, a w związku z tym bezzasadne uznanie, że nie kwalifikuje się do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wniósł o przyznanie wnioskowanego świadczenia. Skarżący akcentował, że z uwagi na stan zdrowia matki nie może podjąć zatrudnienia. Stwierdził, że dochód na członka rodziny nie przekracza ustawowych limitów. Spełnia wszystkie kryteria, aby otrzymać przedmiotowe świadczenie. Zdaniem skarżącego, dochód wskazany w decyzji został wadliwie obliczony. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i rozpatrzenie skargi w trybie uproszczonym. Podtrzymało stanowisko zawarte w treści zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z 13 października 2022 r. pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu podtrzymał skargę i zawarte w niej zarzuty. Zdaniem pełnomocnika dokonano niewłaściwej oceny dokumentów określających łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę w roku 2021, co skutkowało ustaleniem, że osiągnięto wyższy dochód niż określony w art. 5 ust. 2 u.ś.r. Dodatkowo zarzucił naruszenie art. 16a ust. 3 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie, to jest nierozpatrzenie, że skarżący w 2021 r. spełniał przesłanki do udzielenia specjalnego zasiłku opiekuńczego, a zatem powinien być on przyznany w roku 2022 r. Wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że wzorcem kontroli są przepisy prawa mające w sprawie zastosowanie. Badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o uprawnieniach, czy też obowiązkach, a jedynie może uchylić zaskarżony akt lub czynność, lub stwierdzić ich nieważność w przypadkach wskazanych w ustawie. W rozpoznawanej sprawie Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Organy orzekające zasadnie wskazywały, że prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego. Wynika to jednoznacznie z treści art. 16a ust. 2 u.ś.r., który stanowi, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio. Zgodnie z art. 5 ust. 2 u.ś.r., gdy członkiem rodziny jest osoba legitymująca się orzeczeniem o niepełnosprawności, dochód nie może przekraczać w przeliczeniu na osobę w rodzinie kwoty 764 zł. W niniejszej sprawie stan faktyczny jest bezsporny. Skarżący jest synem niepełnosprawnej i z nią zamieszkuje, jednak ponieważ ukończył 25 lat, dla potrzeb ustalenia dochodu, należało uznać, że prowadzą z matką odrębne gospodarstwa domowe (art. 3 pkt 16 i art. 16a ust. 4 pkt 2 lit. d u.ś.r.). Niemniej jednak, na podstawie art. 16a ust. 2 u.ś.r. sumowaniu podlega łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę i rodziny osoby wymagającej opieki. Oznacza to, że w stanie faktycznym sprawy, wobec nieosiągania dochodu przez skarżącego, dochód matki będzie obejmował skarżącego. Ponieważ wniosek złożony został organowi I instancji 14 kwietnia 2022 r., to dotyczył okresu zasiłkowego 2021/2022. Zgodnie z art. 3 pkt 10 u.ś.r. okres zasiłkowy oznacza okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. Dlatego prawidłowo do obliczeń przyjęto dochody z 2020 r. Zgodnie z art. 3 pkt 2a u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie członka rodziny - oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Skarżący utracił dochód w 2020 r. i od tego czasu nie podjął innego zatrudnienia. W związku z tym do obliczeń uwzględniono tylko dochód osiągnięty przez osobę wymagającą opieki w 2020 r. Zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a) przez dochód należy rozumieć przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1128, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Z akt sprawy wynika, że w 2020 r. K. L. osiągnęła dochody z tytułu emerytury w łącznej kwocie 26 438,16 zł (k. 13 akt administracyjnych). Organy odjęły od tej sumy "13" emeryturę w kwocie 1200 zł (kwota ta nie jest wliczana do dochodu, o którym mowa w art. 3 pkt 1 u.ś.r., co wynika z art. 10 z ustawy z dnia 9 stycznia 2020 r. o dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów; Dz.U. z 2021 r. poz. 1808), pobrany podatek w kwocie 1833 zł i podlegające potrąceniu składki na ubezpieczenie zdrowotne (2271,46 zł; k. 6 akt administracyjnych). Po potrąceniach pozostała suma 21 133,70 zł, którą prawidłowo rozliczono na dwie osoby, gdyż ani skarżący, ani niepełnosprawna nie mają innych osób na utrzymaniu. Ustalony miesięczny dochód na osobę wyniósł 880,57 zł i przekraczał kryterium dochodowe o kwotę 116,57 zł. Jest to suma wyższa od najniższego zasiłku rodzinnego wynoszącego 95 zł (art. 6 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.). Dlatego w sprawie nie mógł mieć w ogóle zastosowania art. 16a ust. 3 u.ś.r. Przepis ten pozwala na przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego mimo przekroczenia kryterium dochodowego, ale tylko wówczas, gdy przekroczenie jest niższe lub równe kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu. Zatem przekroczenie kryterium dochodowego może maksymalnie wynieść 95 zł. W niniejszej sprawie przekroczenie jest wyższe. Dlatego nie było potrzeby rozważać, czy w poprzednim okresie zasiłkowym przysługiwało skarżącemu wnioskowane świadczenie. Wykazanie przez organy braku spełnienia kryterium dochodowego stanowiło wystarczającą podstawę odmowy uwzględnienia wniosku. Przepisy w tym zakresie są bezwzględnie wiążące i nie pozostawiały organom orzekającym żadnego luzu decyzyjnego. Nie było w związku z tym potrzeby analizowania spełnienia pozostałych przesłanek, na co wskazał organ odwoławczy. Z podanych względów skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, rozstrzygnięto w oparciu o art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 68). Skarga rozpoznana została w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. na zgodny wniosek stron.