I FSK 1289/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędzia NSA Sylwester Marciniak (sprawozdawca), Sędzia NSA Zbigniew Łoboda, Protokolant Marek Wojtasiewicz, po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2022 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej G. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 11 marca 2021 r. sygn. akt I SA/Sz 883/20 w sprawie ze skargi G. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 25 września 2020 r. nr 3201-IOD2.603.15.2020.7; 3201-IOD2.603.29.2020 w przedmiocie odmowy uchylenia po wznowieniu postępowania decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2014 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie na rzecz G. K. kwotę 560 zł (słownie: pięćset sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE 1. Wyrok sądu pierwszej instancji (k. 99 i 119-137 akt) 1.1. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 883/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie (dalej: sąd pierwszej instancji), oddalił skargę G. K. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie (dalej: organ odwoławczy) z dnia 25 września 2020 r. w przedmiocie odmowy uchylenia po wznowieniu postępowania decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2014 r. 2. Skarga kasacyjna (k. 148-152) 2.1. W skardze kasacyjnej skarżący zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i orzeczenie, że w sprawie zaistniały przesłanki do uchylenia decyzji ostatecznej jako wydanej w wyniku stosowania praktyk niezgodnych z prawem unijnym, a także o zasądzenie kosztów procesu oraz zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie. 3. Odpowiedź na skargę kasacyjną (k. 163-165) 3.1. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zaskarżony wyrok należy uchylić z uwagi na spełnienie przesłanki nieważności postępowania. 5. Zgodnie z art. 183 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W świetle art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi m.in. jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. Jak stanowi z kolei art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy m.in. w sprawach dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Zwrot "w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym" obejmuje decyzje lub postanowienia wydane w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznych, stwierdzenia ich nieważności lub wznowienia postępowania, a także rozstrzygnięcia nadzwyczajne uregulowane w ustawach szczególnych (por. np. wyrok NSA z dnia 18 marca 2020 r. II OSK 379/19, H. Knysiak-Sudyka [w:] Skarga i skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Komentarz. Orzecznictwo, wyd. V, Warszawa 2021, art. 18; A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 18). Należy też zwrócić uwagę na użyte w przepisie sformułowanie "rozstrzygające sprawę co do istoty". Słów tych zgodnie z powszechnie stosowaną w wykładni prawa zasadą racjonalnego ustawodawcy nie można uznać za zbędne, niemające znaczenia dla wykładni. W przypadku postępowania nadzwyczajnego, jakim jest wznowienie postępowania (z którym mamy do czynienia w badanej sprawie), trzeba zauważyć zbieżność tego określenia z użytym w art. 243 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm., dalej: o.p.) określeniem merytorycznej fazy postępowania wywołanego postanowieniem o wznowieniu postępowania określeniem "rozstrzygnięcie istoty sprawy". Tak więc biorąc pod rozwagę zasadę racjonalnego ustawodawcy i zbieżność określeń użytych w art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. i w art. 243 § 2 o.p. należy uznać, że wyłączenie sędziego, o jakim mowa w art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. dotyczy orzekania w sprawie skarg na decyzje, o jakich mowa w art. 245 o.p., będące rozstrzygnięciami co do istoty, nie dotyczy zaś decyzji, o jakich mowa w art. 243 § 3 o.p. (por. np. wyroki NSA z dnia 19 grudnia 2018 r., I GSK 1188/16 i I GSK 1190/16). Sytuacja objęta treścią art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. będzie przy tym miała miejsce wyłącznie wtedy, gdy ten sam sędzia czy ci sami sędziowie brali udział w wydaniu wyroku kończącego postępowanie w sprawie kontroli legalności decyzji wydanej w zwyczajnym postępowaniu administracyjnym, a następnie nadzwyczajnym (por. np. wyrok NSA z dnia: 10 września 2019 r., I OSK 3335/18; 13 lutego 2018 r., I FSK 806/16). W okolicznościach niniejszej sprawy wystąpiła sytuacja z art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. w przedstawionym wyżej rozumieniu tego przepisu, a w konsekwencji należy uznać, że zaszła nieważność postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a., którą Naczelny Sąd Administracyjny musi uwzględnić z urzędu. Mianowicie: 1) decyzja ostateczna (wydana w zwyczajnym postępowaniu administracyjnym), której uchylenia w trybie wznowienia postępowania domagał się skarżący, i której uchylenia na podstawie art. 245 § 1 pkt 2 o.p. odmówił organ odwoławczy w decyzji z dnia 26 maja 2020 r., utrzymanej w mocy zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 25 września 2020 r., to decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 15 grudnia 2018 r., znak 3201-IOV3.4103.133.2017.9, IOV3.18.4103.171.2017/B, określająca skarżącemu zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2014 r., 2) decyzja ostateczna Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 15 grudnia 2018 r. została przez skarżącego zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który wyrokiem z dnia 9 października 2019 r., sygn. akt I SA/Sz 233/19, oddalił skargę, 3) wyrok z dnia 9 października 2019 r., sygn. akt I SA/Sz 233/19, został wydany w składzie: sędzia WSA Anna Sokołowska, sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka, sędzia WSA Bolesław Stachura (który był sprawozdawcą w tej sprawie), 4) zaskarżony obecnie wyrok z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 883/20, dotyczący skargi na decyzję rozstrzygającą sprawę co do istoty wydaną w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym (postępowaniu wznowionym), został wydany w składzie: sędzia WSA Elżbieta Dziel, sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (będąca sędzią sprawozdawcą w tej sprawie), sędzia WSA Bolesław Stachura. Z powyższego wynika zatem, że sędzia WSA Bolesław Stachura był – zgodnie z art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. – sędzią wyłączonym z mocy ustawy w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 883/20, gdyż brał udział w wydaniu wyroku dotyczącego kontroli legalności decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym, tj. wyroku w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 233/19. Ponieważ sędzia WSA Bolesław Stachura mimo to był w składzie wydającym wyrok w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 883/20, wyrok ten, jako wydany w warunkach nieważności postępowania, podlega uchyleniu, niezależnie od zarzutów i wniosków skargi kasacyjnej. 6. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. 7. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Sylwester Marciniak Jan Rudowski Zbigniew Łoboda Sędzia NSA Sędzia NSA Sędzia NSA ----------------------- 1