I SA/Wa 1514/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa, asesor WSA Anna Fyda-Kawula (spr.), asesor WSA Mateusz Rogala, Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2022 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 7 kwietnia 2022 r. nr SKO.4000-663/2022 w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt w domu opieki społecznej w części oddala skargę. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Siedlcach zaskarżoną decyzją z 7 kwietnia 2022 r. nr SKO.4000-663/2022 na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołania R. G. (Skarżący) utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy S. z 9 lutego 2022 r. nr GOPS-DP 4625.66.2022 zmieniającą decyzję z 5 czerwca 2019 r. nr GOPS-DP 4625.176.2019 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wójt Gminy S. ww. decyzją z 5 czerwca 2019 r. ustalił odpłatność miesięczną dla I. G. – matki Skarżącego za pobyt w Domu Pomocy Społecznej Św. Józefa w M., w wysokości [...] zł. Organ stwierdził, że różnicę pomiędzy pełnym kosztem pobytu w domu pomocy społecznej, a odpłatnością I. G. pokrywać będzie Gmina. Decyzja ta została zmieniona decyzjami z 12 grudnia 2019 r. i z 28 kwietnia 2020 r. Następnie ww. decyzją z 9 lutego 2022 r. Wójt Gminy S. na podstawie art. 54, art. 59, art. 60 – 62 i art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.) ponownie zmienił decyzję z dnia 5 czerwca 2019 r., w ten sposób, że ustalił odpłatność za pobyt I. G. w ww. domu pomocy społecznej dla osoby zobowiązanej, tj. Skarżącego w okresie od miesiąca października 2020 r. do miesiąca marca 2021 r. w wysokości [...] zł miesięcznie oraz w okresie od miesiąca kwietnia 2021 r. do miesiąca września 2021 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. W wyniku odwołania Skarżącego SKO w Siedlcach zaskarżoną decyzją z 7 kwietnia 2022 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z 9 lutego 2022 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił treść przepisów stanowiących podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia i stwierdził, że dochód skierowanej do domu pomocy społecznej I. G. nie wystarcza na pokrycie kosztów jej pobytu w placówce. Opłata za pobyt I. G. w placówce została ustalona decyzją Wójta Gminy S. z 5 czerwca 2019 r. na kwotę [...] zł (następnie zmieniana ww. decyzjami). Pozostałą kwotą obciążono Gminę S., ponieważ mimo prób nie udało się przeprowadzić wywiadu alimentacyjnego ze Skarżącym. Pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji: mąż – J. G. i córka – U. A. z uwagi na wysokość dochodu zwolnione są z tego obowiązku. Skarżący, jako osoba zobowiązania do ponoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej, nie zawarł umowy w sprawie odpłatności za ten pobyt, mimo że taka umowa została mu przez organ przedłożona. Organ odwoławczy podkreślił, że na dzieciach ciąży obowiązek alimentacyjny wobec rodziców i nie mogą przerzucać go na instytucje państwowe. Skoro Skarżący nie miał możliwości pomocy matce i zgodził się na umieszczenie jej w domu pomocy społecznej winien liczyć się z obowiązkiem uiszczania należności za ten pobyt. Obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej powstaje od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Obowiązek ten nałożony jest na określony w ustawie krąg osób, a wysokość ponoszonej opłaty zależna jest od kosztów miesięcznego utrzymania w domu pomocy społecznej i sytuacji dochodowej osoby objętej ustawowym obowiązkiem ponoszenia opłaty. SKO w Siedlcach stwierdziło, Skarżący utrudniał organowi pierwszej instancji ustalenie przypadającej na niego odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Oświadczenia strony, co do jego dochodu są niespójne. Zaciągając kredyt na zakup działki i budowę domu odwołujący zawiesił działalność gospodarczą. Spłaca raty kredytu, które przewyższają kwotę wynagrodzenia za pracę, jaką uzyskuje żona. Oświadcza, że utrzymuje się z pomocy przyjaciół i rodziny żony. Jednocześnie oświadcza, że pomoc ta w grudniu wyniosła ok. [...] zł. Zdaniem SKO w Siedlcach, odwołujący podejmował działania w celu ukrycia rzeczywistego dochodu i uniknięcia ponoszenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Organ pierwszej instancji po wyliczeniu dochodu odwołującego i następnie ustalając odpłatność za pobyt matki w domu pomocy społecznej należną różnicę podzielił na trzy osoby zobowiązane (dwie osoby zwolnione), zmniejszając do jednej trzeciej zobowiązanie odwołującego i przejmując pozostałą część odpłatności. Organ pierwszej instancji prawidłowo więc wyliczył dochód strony z zaciągniętych kredytów i dochodu żony z wynagrodzenia za pracę i wydał decyzję za okres, kiedy odwołujący dochodem dysponował. W skardze na powyższą decyzję Skarżący wniósł o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji postawił zarzut: 1. błędu prawa materialnego - polegający na tym, że organ dokonał błędnej interpretacji przepisu prawa materialnego albo zastosował przepis prawa materialnego niemający zastosowania do okoliczności faktycznych w sprawie albo nie zastosował przepisu prawa materialnego, który w danych okolicznościach zastosować powinien; 2. procesowy - polegający na tym, że organ dokonał naruszeń przepisów postępowania administracyjnego, które mogły mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy; 3. naruszenia art. 7 k.p.a., z którego wynika zasada prawdy obiektywnej, zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli poprzez przyjęcie wyłącznie korzystnej interpretacji przychodu skarżącego i jego rodziny; 4. naruszenia art. 77 i art. 78 k.p.a. w zakresie postępowania dowodowego i wniosków jakie zostały złożone przez Skarżącego w odwołaniu; 5. nieprzeprowadzenia postępowania pod kontem znowelizowanej treści art. 64 ustawy o pomocy społecznej. W uzasadnieniu skargi Skarżący przedstawił argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę SKO w Siedlcach wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji rozstrzygając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...). Sąd nie może natomiast orzekać w kwestiach wykraczających poza przedmiot zaskarżenia (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 stycznia 2005 r., sygn. akt OSK 1595/04). Kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, że jest ona zgodna z prawem. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W myśl art. 60 ust. 1 powołanej ustawy, pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca (...). Na podstawie art. 61 ust. 1 tej ustawy obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Stosownie do treści ust. 2 art. 61 ustawy o pomocy społecznej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu (...), 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 (przy czym w przypadku osoby w rodzinie jeżeli posiadany dochód na osobę w rodzinie jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie), 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1) i 2). Zastępcze ponoszenie opłat przez gminę, o którym mowa w art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej może mieć miejsce jedynie w sytuacji, w której osoby, na które obowiązek wnoszenia opłat został nałożony w drodze decyzji lub które podjęły się wnoszenia takiej opłaty na podstawie umowy, nie wywiązują się z tego obowiązku (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 października 2012 r., sygn. akt I OSK 653/12). Zgodnie z treścią § 8 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 964) do wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej należy załączyć oświadczenie o wysokości dochodów nie tylko osoby ubiegającej się o skierowanie, ale także jej małżonka, zstępnych oraz wstępnych zobowiązanych do ponoszenia opłaty. Dane te są bowiem niezbędne do wydania decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej, na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. W uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 1 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej powstaje od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Obowiązek ten nałożony jest na określony w ustawie krąg osób, a wysokość ponoszonej opłaty zależna jest od kosztów miesięcznego utrzymania w domu pomocy społecznej i sytuacji dochodowej osoby objętej ustawowym obowiązkiem ponoszenia opłaty. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy niespornie dochód skierowanej do domu pomocy społecznej I. G. nie wystarcza na pokrycie kosztów jej pobytu w tej placówce. Opłata za pobyt została ustalona decyzją Wójta Gminy S. z dnia 5 czerwca 2019 r. na kwotę [...] zł (kwota ta była następnie zmieniana). Z treści powołanych powyżej przepisów ustawy o pomocy społecznej wynika, że różnicą między kwotą uiszczaną przez mieszkańca domu, a kosztami pobytu w placówce obciąża się osoby zobowiązane (przed gminą). W ocenie Sądu, z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że osobą zobowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mamy I. G. w domu pomocy społecznej jest Skarżący. Pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, to jest mąż – J. G. i córka – U. A. są zwolnione z tego obowiązku (z uwagi na wysokość uzyskiwanych dochodów). Dochód Skarżącego został prawidłowo ustalony przez organy, z uwzględnieniem zaciągniętych kredytów i dochodu żony z wynagrodzenia za pracę za okres, kiedy Skarżący dochodem tym dysponował. Organ zwrócił też uwagę na podejmowanie takich działań przez Skarżącego, które świadczą o chęci ukrycia rzeczywistego dochodu (zaciągając kredyt na zakup działki i budowę domu Skarżący zawiesił działalność gospodarczą, spłaca raty kredytu, które przewyższają kwotę wynagrodzenia za pracę, jaką uzyskuje jego żona, oświadcza, że utrzymuje się z pomocy przyjaciół i rodziny żony). Podsumowując uznać należy, że organy obu instancji nie naruszyły przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę wydanych w sprawie rozstrzygnięć, ani też przepisów postępowania powołanych w skardze. Stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo, ocena materiału dowodowego nie nosi cech dowolności, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Skarga wniesiona przez Skarżącego nie zawiera zatem usprawiedliwionych podstaw, również w zakresie zarzutu naruszenia art. 64 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi podstawę prawną rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Stosownie do jego treści osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności w sytuacjach określonych w pkt 1-7 tego przepisu. Z akt sprawy nie wynika przy tym, aby Skarżący o takie zwolnienie wnioskował. Należy jednakże mieć na względzie, że organy pomocowe nie posiadają możliwości, zabezpieczenia wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc. Ustanowiony zaś w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej obowiązek ponoszenia kosztów pobytu mieszkańca (w tym przypadku mamy Skarżącego) w domu pomocy społecznej jest natomiast pochodną wynikającego z art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodziców. Ze wskazanych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.