I SA/Sz 487/08

SENTENCJA Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie – - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 21 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I.i J. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia III i IV raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2007 r. wraz z odsetkami oraz I i II raty za 2008 r. p o s t a n a w i a: odmówić wnioskodawcom przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych UZASADNIENIE Skarżący I. i J. O., w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie 500 zł od wniesionej skargi na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. złożyli na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku oraz dodatkowych dokumentów nadesłanych w wykonaniu wezwania Referendarza sądowego z dnia 29 września 2008 r. wynika następujący stan faktyczny. I. i J. O. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z pozostającymi na ich utrzymaniu studiującymi dziećmi (zaświadczenia z uczelni wyższej k.- 33-36): córką N. i synem M. Skarżący prowadzą gospodarstwo rolne, z którego dochód wyliczony wg GUS w roku bieżącym wynosi 92.792,02 zł; natomiast według oświadczenia wnioskodawców ich dochód rzeczywisty (przychód pomniejszony o koszty amortyzacji, pracy własnej i domowników) w okresie ostatnich 6 miesięcy to kwota 10.000 zł. Skarżący przedstawili szczegółowe zestawienie uzyskanych przychodów z gospodarstwa rolnego w łącznej kwocie 142.540 zł, obejmujących: sprzedaż owoców, warzyw i zboża w kwocie 17.700 zł, odszkodowania w kwocie 3.840 zł, kredyty na wznowienie produkcji po klęsce (otrzymane w okresie czerwiec-wrzesień 2007 r. i kwietniu 2008 r.) w łącznej kwocie 120.000 zł oraz zwroty akcyzy za olej napędowy w kwocie 1000 zł. Przedstawiono także szczegółowe zestawienie wydatków na prowadzone gospodarstwo rolne w łącznej kwocie 168.730 zł (m.in. na zakup nawozów, nasion, środków ochrony roślin, usług, paliwa, remonty, spłaty kredytów) oraz wyliczono, iż dochód stanowiący różnice powyższego przychodu i kosztów to kwota ujemna 26.190 zł. Majątek skarżących to współwłasność w udziale ½ domu o powierzchni 120 m kw., ½ udziału w budynkach gospodarczych o łącznej powierzchni 400 m kw., grunty rolne o pow. 6,53 ha oraz 48 ha w dzierżawie od ANR (potwierdzone przedłożonym odpisem decyzji Burmistrza Miasta i Gminy w K. w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2008 r., k. 29-30). Wnioskodawcy w swoim oświadczeniu nie wykazali posiadania zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.) ani wartościowych przedmiotów o wartości powyżej 3.000 EURO. Ponadto w dodatkowym oświadczeniu wyjaśnili, że w domu stanowiącym współwłasność zamieszkują inni członkowie rodziny, którzy prowadzą odrębne gospodarstwo domowe pokrywając ½ kosztów podatku od nieruchomości (tj. 31 zł) oraz partycypują w kosztach opału w wysokości 500 zł. I.i J. O. uzasadniając swój wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazali również na szkody i straty w gospodarstwie spowodowane klęskami żywiołowymi w okresie marzec-kwiecień 2008 r. oraz czerwcu 2008 r. (nadmiernymi opadami oraz suszą), podając, że straty z tego tytułu wyliczone przez komisję powołaną przez Wojewodę Z. wyniosły 71.269, 53 zł, o którą ich zdaniem powinien być obniżony roczny dochód z gospodarstwa. Wnioskodawcy przedłożyli wykaz miesięcznych wydatków na konieczne utrzymanie rodziny za ostatnie dwa miesiące w łącznej kwocie 5170 zł, obejmujący opłatę za energię elektryczną (w kwocie 570 zł), gaz (w kwocie 100 zł), opał (w kwoce 500 zł), wyżywienie i środki czystości (w kwocie 4000 zł). Jednakże dokumentując powyższe wydatki przedłożyli jedynie fakturę za energię elektryczną z dnia 18 sierpnia 2008 r. (k.- 37) Z nadesłanego wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego w Banku Spółdzielczym z okresu od 29.06.2008 r. do 29.09.2008 r., wynikają obroty w kwocie 126,21 zł i saldo końcowe w kwocie 80,05 zł. Ponadto wnioskodawcy przedłożyli odpisy decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. przyznające płatności bezpośrednie do gruntów rolnych za rok 2005 w kwocie 26.411,55 zł, za rok 2006 w kwocie 30.082,97 zł, za rok 2007 w kwocie 26.055,38 zł oraz płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) za rok 2005 w kwocie 9.418,09 zł, za rok 2006 w kwocie 9.234,61 zł, za rok 2007 w kwocie 9.253,41 zł (k. 38-52). Wnioskodawcy i ich rodzina nie korzystają ani nie korzystali w ogóle z pomocy społecznej (zaświadczenie OPS w K. z dnia 10.10.2008 r., k. 32). Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270, ze zm), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 w/w ustawy). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 w/w ustawy). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest zależne od wykazania przez stronę będącą osobą fizyczną, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Każdy zatem, kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Mając powyższe na uwadze, oceniając wniosek I. i J. O., którzy ubiegają się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości (tj. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym) należy stwierdzić, że skarżący nie wykazali, że zasługują na dofinansowanie w całości (we wnioskowanych zakresie) ich sprawy z budżetu państwa. Wnioskodawcy, prowadzą czteroosobowe gospodarstwo domowe, mają na utrzymaniu dwójkę studiujących dzieci, które nie uzyskują dochodów (stypendium), nie korzystają z pomocy społecznej. We wniosku podano, że rodzina utrzymuje się z dochodów uzyskanych z prowadzonego gospodarstwa rolnego o pow. 54,53 ha (w tym 48 ha w dzierżawie od Agencji Nieruchomości Rolnych). Oceniając przedstawione w oświadczeniach dane dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawców należy stwierdzić, że budzą one istotne wątpliwości co do ich zgodności ze stanem rzeczywistym, zachodzi bowiem rozbieżność pomiędzy informacjami o wysokości uzyskiwanych dochodów z prowadzonego gospodarstwa rolnego. We wniosku wskazano, iż dochód z tego gospodarstwa to kwota 92.792,02 zł (7733,08 zł miesięcznie) wyliczony na podstawie Obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z 20.09.2007 r. – Dz.U. z 2006 r., Nr 136, poz. 969). W dodatkowym oświadczeniu, skarżący podali zaś, iż rzeczywisty dochód po uwzględnieniu kosztów działalności rolniczej (bez kosztów amortyzacji, pracy własnej i domowników) z okresu ostatnich 6 miesięcy to kwota 10.000 zł (1.666 zł miesięcznie), natomiast z zawartego w tym samym oświadczeniu zestawienia przychodów i kosztów jego uzyskania i wyliczenia dochodu wynika, że skarżący ponoszą straty z gospodarstwa w kwocie 26.190 zł (przychód 142.540 zł – koszty 168.730 zł). Ponadto nie sposób pominąć faktu, że wykazywany dochód (strata) znacznie przewyższa ponoszone wydatki na konieczne utrzymanie, które, według oświadczenia wyniosły w ostatnich dwóch miesiącach kwotę 5.170 zł (miesięczny dochód to kwota ok. 1.666 zł). Powyższe okoliczności rodzą przypuszczenie, że wnioskodawcy nie ujawniają wszystkich danych o środkach pieniężnych, którymi faktycznie dysponują. Nie wskazano żadnego źródła pokrycia tych przecież uzasadnionych wydatków obejmujących zakup wyżywienia, opłaty za gaz, opał, które zresztą poza opłatą za energię elektryczną (faktura VAT z okresu od 17 czerwca 2008 r. do 17 sierpnia 2008 r., k. – 37) nie zostały udokumentowane. Odnośnie wydatków skarżący nie wykazali też obciążenia w postaci rat zaciągniętych kredytów (ostatni według oświadczenia zaciągnięto w kwietniu 2008 r.) W tej sytuacji należy uznać, że wnioskodawcy posiadający środki na pokrycie znacznych kosztów działalności rolniczej oraz innych wydatków, nie wykazali, że poniesienie ciężaru wpisu od skargi w kwocie 500 zł spowoduje uszczerbek dla koniecznego utrzymania ich rodziny. Ocena całokształtu sytuacji skarżących prowadzi do wniosku, że ich kondycja finansowa nie jest zła, jak wynika bowiem z przedstawionych danych wnioskodawcy prowadzą gospodarstwo rolne o znacznych rozmiarach (54,53 ha), które od 2005 r. jest dotowane ze środków Unii Europejskiej. Powoływanie się przez skarżących na straty w tym gospodarstwie spowodowane klęskami opadów i suszy nie może stanowić jedynej przesłanki do uznania, ich sytuacja wnioskodawców kwalifikuje się do przyznania pomocy z budżetu państwa, jest to bowiem normalne ryzyko związane z prowadzeniem działalności rolniczej, którym nie można obciążać Skarbu Państwa. Poza tym, pomimo tych trudności gospodarstwo nadal jest prowadzone (uzyskiwane są przychody ze sprzedaży produktów rolnych), skarżący otrzymali odszkodowania z tego tytułu oraz kredyty na wznowienie produkcji. W tym miejscu należy podkreślić, że niniejsze postępowanie sądowe dla producenta rolnego jakimi są skarżący jest elementem prowadzonej działalności (sprawa dotyczy bowiem przyznania ulgi w płatności z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego) i także w tym zakresie muszą się oni liczyć z koniecznością ponoszenia kosztów tej działalności jakimi są koszty sądowe. Skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem każdej działalności w tym również rolniczej. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością podmioty prowadzące tę działalność, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych - preferencyjnie traktując inne zobowiązania (np. raty kredytu) - nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 9 lipca 1992 roku sygn. akt I Acz 393/92, opubl. w Wokandzie 1993/2/32). W związku z powyższym brak jest podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku, o czym postanowiono w sentencji.