II SA/Bd 856/15

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie skierowania na badania psychologiczne postanawia 1. odmówić przedłużenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy, 2. odmówić przyznania prawa pomocy. UZASADNIENIE Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu, D. K. (dalej: "skarżący"), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie skierowania na badania psychologiczne. Skarżący podkreślił, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochód w wysokości [...] zł netto miesięcznie, nie posiada żadnego majątku, oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Ponadto wskazał, że ponosi miesięcznie wydatki: [...] zł na lokal mieszkalny i inne opłaty z nim związane zaś [...] zł m.in. na wyżywienie, środki higieniczne czy leki. Postanowieniem z 10 września 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ustawowym terminie pismem skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu powtórzył okoliczności wskazane uprzednio we wniosku. Podkreślił, że skarżący nie posiada środków finansowych na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. W ocenie Sądu złożone oświadczenie było niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, wobec czego zarządzeniem z dnia 6 października 2015 r. wezwano skarżącego do wykazania na podstawie stosownych dokumentów, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania, w terminie dziesięciu dni od otrzymania wezwania. Wezwanie doręczono pełnomocnikowi skarżącego 10 listopada 2015r. (k. 51 akt sądowych). Pismem z dnia 20 listopada 2015r. błędnie skierowanym na adres WSA w Warszawie profesjonalny pełnomocnik skarżącego przedłożył: umowę pożyczki nr [...], "aktualną umowę o pracę" skarżącego z 1 września 2015r. oraz umowę najmu lokalu "obecnie zawartą dnia 1 września 2015r. Pełnomocnik wyjaśnił, że skarżący z uwagi na opuszczenie lokalu przez współnajemcę, najemca nie posiadając chętnych na wynajem lokalu obniżył koszty najmu dotychczasowego lokalu i wynajął go za cenę [...] zł jednej osobie, nie zaś [...] zł dla dwóch jak było to dotychczas. Nadto, z uwagi na zbyt krótki czas na uzyskanie wszystkich dokumentów oraz przebywanie skarżącego w trasie jako kierowcę wniósł o przedłużenie terminu do uzyskania wszystkich dokumentów wskazanych w wezwaniu, w terminie do dnia 11 grudnia 2015r. Przy piśmie z 11 grudnia 2015r. pełnomocnik skarżącego przedłożył dodatkowo PIT-11 za 2012 i 2014r. oraz PIT-36 za 2012r., podnosząc że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a przekazane środki pieniężne na rzecz właściciela najmu lokalu nie zostały przedstawione skarżącemu z tytułu najmu, jak tez opłat za zamieszkanie, otrzymuje pomoc od swojej rodziny w postaci przekazywanych drobnych kwot pieniężnych, zakupu artykułów podstawowej potrzeby. Obecnie skarżący nie posiada rachunku bankowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż niniejsza sprawa toczy się ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2015r., która wpłynęła do organu w dniu 1 lipca 2015r. Wobec powyższego zastosowanie w sprawie znajduje przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie "P.p.s.a.", w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją ww. ustawy dokonaną mocą przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658) z dniem 15 sierpnia 2015r. W myśl przepisu art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu sprzed 15 sierpnia 2015 r., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu środek ten został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 P.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 P.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. W niniejszej sprawie strona skarżąca nie wykazała, poprzez przedstawienie stosownych informacji i dokumentów, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. To skarżący winien wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, które na obecnym etapie ograniczają się do wpisu od skargi ([...] zł), bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. We wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 29 czerwca 2015r. skarżący, pouczony o odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy, oświadczył, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, mieszkanie wynajmuje wraz z inną osobą. Koszty utrzymania miesięcznie wynoszą około [...] zł. Uzyskuje dochód w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Poza tym oświadczył, że nie posiada żadnego majątku, oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Wskazał, że ponosi miesięcznie następujące wydatki: [...] zł na lokal mieszkalny (wraz z mediami), [...] zł na wyżywienie, pozostała kwota na inne wydatki. Mając na uwadze, że przedstawione przez skarżącego oświadczenie budziło wątpliwości pod kątem określenia na ile jego sytuacja materialna wynika z jego subiektywnego nastawienia do własnych zdolności płatniczych, skarżący został wezwany do przedstawienia dodatkowych wyjaśnień, stosownie do dyspozycji art. 255 P.p.s.a. Wyjaśnienia te miały na celu uszczegółowienie przedstawionych wcześniej informacji, z drugiej zaś strony nadanie charakteru wiarygodności okolicznościom wskutek nadesłania dokumentów źródłowych potwierdzających w sposób bezpośredni wysokość uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. W sytuacji bowiem, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z tego względu, zarządzeniem z dnia 6 października 2015 r. Sąd wezwał skarżącego do przedłożenia dodatkowych wykazania, na podstawie stosownych dokumentów, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, w tym do przedłożenia, w terminie 10 dni: 1/ aktualnych dokumentów wykazujących wysokość wszelkich uzyskiwanych przez skarżącego dochodów w tym z tytułu: umowy o pracę, diet, stypendiów, renty, emerytury, najmu, dzierżawy, prac dorywczych lub sezonowych, działalności gospodarczej, rolniczej, stażu itp.; 2/ wykazania stosownymi dokumentami wysokości comiesięcznie ponoszonych przez skarżącego wydatków koniecznych dla utrzymania w szczególności związanych z opłatami związanymi z użytkowaniem lokalu mieszkalnego przy ul. [...], dowodów potwierdzających najem tego mieszkania (umowa) i wysokość ponoszonych przez skarżącego comiesięcznie opłat z tym związanych 3/ kopii rachunków potwierdzających, że skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty zakupu niezbędnych dla ochrony życia leków; 4/ oświadczenia czy skarżący posiada rachunki bankowe, jeżeli tak należy przedłożyć wyciągi z tych kont za okres ostatnich 3 miesięcy, 5/ wskazania i udokumentowania wysokości ewentualnych rat spłacanych kredytów; 6/ podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochód, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, ewentualnie w przypadku nie posiadania pojazdu zaświadczenie o niefigurowaniu w ewidencji z właściwego starostwa 7/ oświadczenia o dodatkowych źródłach utrzymania (w tym pomocy udzielanej przez rodzinę – należy podać wysokość), 8/ potwierdzone przez właściwy US pełne kopie zeznań podatkowych skarżącego za ostatnie dwa lata. Podkreślenia wymaga, że skarżący nie przedłożył wskazanych dokumentów, ani nie wykazał swojej rzeczywistej sytuacji w zakresie wskazanym w powyższym wezwaniu. Sąd stwierdza, iż wyznaczony okres 10 dni był wystarczający na skompletowanie i przedłożenie dokumentów, które miały odzwierciedlać stan aktualny na czas złożenia i rozpoznawania wniosku. Marginalnie wskazać przyjdzie, że wskazane we wniosku o przedłużenie terminu okoliczności nie zostały uprawdopodobnione, sam fakt świadczenia pracy jako kierowca, nie oznacza niemożności przedłożenia dokumentów przez 10 dni, biorąc chociażby uregulowane prawnie pod uwagę normy czasu pracy kierowców. Brak było zatem podstaw do przedłużenia terminu, który rozpoczął bieg 10 listopada 2015r. (vide zwrotne potwierdzenie odbioru k. 51 akt), a tym bardziej do określonej w piśmie pełnomocnika daty 11 grudnia. Niezależnie od powyższego podkreślenia wymaga, że także i w tym terminie wskazane dokumenty nie zostały przedłożone, a przedłożono wyłącznie wyrywkowo dokumenty nieodpowiadające całościowo treści wezwania. Strona skarżąca ogranicz się do podania okoliczności i dokumentów, które mają potiwerdzać jej subiektywne twierdzenia, a zaniechała wykazania rzeczywistej sytuacji majątkowej i dochodowej. W tym zakresie stwierdzić należy przykładowo, że nie złożono oświadczenia co do przedstawienia comiesięcznych dochodów skarżącego ze wszystkich tytułów, skarżący nawet nie udokumentował wysokości uzyskiwanego miesięcznie dochodu łącznie z tytułu umowy o prace jako [...]. Przedłożył wyłącznie kopię umowy o pracę z[...]. ( podpisana wyłącznie przez pracodawcę) z której treści wynika, że wynagrodzenie zasadnicze wynosi [...] zł + dodatek za nadgodziny w wysokości [...] zł + dodatek za prace w porze nocnej w wysokości [...] zł. Co sprzeczne jest z informacją podana w druku PPF. Nadto skarżący nie podał jakie dochody faktycznie uzyskuje w związku z wykonywaniem tej pracy np. z tytułu diet, prac dorywczych, sezonowych, nie oświadczył jakie miesięcznie kwoty uzyskuje w ramach pomocy od rodziny, ni przedłożył dokumentów potwierdzających jakie konkretnie ponosi opłaty związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego, w którym jak twierdzi prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i sam wynajmuje ([...] pokoje). Nie złożył skarżący oświadczenia czy posiada samochód ani żądanego zaświadczenia w tym zakresie. Nie przedłożył również żądanych dokumentów urzędowych w postaci potwierdzonych przez właściwy US pełnych kopii jego zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata (czyli [...]). Wbrew wezwaniu Sądu, skarżący przedłożył PIT 36 wyłącznie za rok 2012 oraz dokumenty PIT 11 za 2012 i 2014r. Nadto złożone dopiero 11 grudnia 2015r. oświadczenie, iż skarżący nie posiada rachunku bankowego, nie wskazuje, że nie posiadał go w dacie otrzymanie wezwania Sądu. Stwierdzić przyjdzie, że powyższe zaniechanie pozostaje w sprzeczności z zasadą, zgodnie z którą chcąc skorzystać z prawa pomocy, strona skarżąca powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że odstąpienie od obowiązku przedstawienia dokumentów uzupełniających wniosek o prawo pomocy, do których nawiązuje konstrukcja art. 255 P.p.s.a., nie pozwala traktować wniosku jako obarczonego brakiem formalnym, niemniej w określonych okolicznościach, gdy przedstawione przez wnioskodawcę oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzą one wątpliwości, nakazuje oddalić wniosek jako pozbawiony usprawiedliwionych podstaw. Ocena ta odnosi się nawet do niedopełnienia jedynie w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, co jest wynikiem uznania, że jedynie rzetelne wywiązanie się przez zainteresowanego z przedstawienia pełnej informacji o swojej sytuacji materialnej może być podstawą formułowanej przez organ sądowy wypowiedzi o możliwości partycypowania przez wnioskodawcę w kosztach postępowania (por. postanowienie NSA z 14 stycznia 2015 r. sygn. I OZ 1216/14; postanowienie NSA z 4 lipca 2014 r. sygn. I OZ 530/14). W niniejszym postępowaniu niewyjaśniona pozostała kwestia rzeczywistych dochodów i wydatków skarżącego, gdyż nie nadesłał on wszystkich dokumentów ani oświadczeń określonych w zarządzeniu z dnia 6 października 2015 r. Nie nadsyłając dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów dotyczących złożonego wniosku wnioskodawca tym samym nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tym bardziej, że w toku postępowania skarżący – jest reprezentowany przez radcę prawnego, co pośrednio wskazuje, że jego sytuacja dochodowa pozwalała na pokrycie związanych z tym kosztów. Podkreślić należy, że strona wnosząc o przyznanie prawa pomocy musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Tymczasem uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05). Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 a contrario ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.