IV SA/Po 985/11

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia "E. G." w K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lipca 2011r. Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. UZASADNIENIE Pismem z dnia [...] sierpnia 2011 r. Stowarzyszenie "E. G." w K. wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lipca 2011r. Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł. Stowarzyszenie złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego. W uzasadnieniu wniosku Stowarzyszenie wskazało, iż nie posiada środków finansowych lub majątku. Ponadto wyjaśniono, że działalność Stowarzyszenia opiera się wyłącznie na pracy społecznej członków, a skarżący nie posiada i nie gromadzi jakichkolwiek środków pieniężnych, które umożliwiłoby uiszczenie wpisu sądowego. Skarżący podniósł także, że Zebranie Członków nie zdecydowało się podjąć uchwały w przedmiocie obowiązku uiszczania składek członkowskich przez członków Stowarzyszenia. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2011 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Sprzeciw od powyższego postanowienia w ustawowym terminie wniosło Stowarzyszenie wnosząc o przyznanie prawa pomocy w oparciu o argumentację zawartą we wniosku z 10 października 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, iż skutkiem wniesienia sprzeciwu jest to, że postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.- dalej Ppsa) przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym następuje gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zauważyć należy, iż prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady, że strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W tym miejscu wskazać należy, iż stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie, bądź regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa/regulaminowa. Należy podkreślić, iż Stowarzyszenie, chcąc realizować działalność regulaminową poprzez m.in. wnoszenie skarg na orzeczenia wydane w toku postępowania administracyjnego, musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów tej działalności, także kosztów udziału w postępowaniach sądowoadministracyjnych. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 Ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. \W ocenie Sądu jedynie w sytuacji, gdy Stowarzyszenie wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania można przyznać mu prawo pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 Ppsa) lub, gdy wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa), można przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Trzeba przy tym podkreślić, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Ubiegając się o przyznanie prawa pomocy osoba prawna (inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów procesu, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), w związku z czym, stosownie do treści art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność uzyskuje zaś ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 powołanej ustawy). Ustawowe ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza jednak, że określając cele i formy działania założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na działalność takiego stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania. Z kolei, realizując cele regulaminowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia powinni podjąć odpowiednie kroki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. poprzez wprowadzenie składek członkowskich. Jak wynika z w wniosku o prawo pomocy Stowarzyszenie nie pobiera składek członkowskich, chociaż takie źródło finansowania założył ustawodawca w art. w art. 42 ust. 2 ustawy o stowarzyszeniach. Zdaniem Sądu brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Ponadto wskazać należy, iż argumentacja przedstawiona przez Stowarzyszenie wskazuje, że oczekuje ono, iż żądanie przyznania prawa pomocy zostanie uwzględnione z uwagi na fakt, że działalność opiera wyłącznie na pracy społecznej członków, co w istocie zmierza do tego, aby działalność Stowarzyszenia, którego założyciele i członkowie zrezygnowali z ustawowo przewidzianego źródła finansowania tej działalności, realizowana była z budżetu Państwa. W orzecznictwie wskazuje się, iż "przerzucanie" ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06 i z dnia 12 stycznia 2009 r. sygn. akt 1364/08. Niepublikowane). W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa, należało orzekł jak w postanowieniu.