I C 41/21

Sądy powszechne2022-11-09

Sygnatura

I C 41/21

Data orzeczenia

2022-11-09

Rodzaj

SENTENCE

Sędziowie

Ludmiła Dulka-Twarogowska (PRESIDING_JUDGE)

Podstawa prawna

Streszczenie

Pomimo, iż wymiana przez pozwaną przestarzałych opraw oświetleniowych pobierających duże ilości energii na energooszczędne oprawy wykonane w technologii LED, miała charakter samowolny, to służyła osiągnięciu wymienionych celów ustawowych. Błędem byłoby nieuwzględnienie relacji, w jakiej pozostaje skala naruszenia własności do kosztów ich usunięcia i stopnia konsekwencji społecznych i gospodarczych przywrócenia stanu zgodnego z prawem i usunięcia naruszeń.

Treść orzeczenia

Sygnatura akt: I C 41/21 <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> 09 listopada 2022 roku Sąd Rejonowy w Wąbrzeźnie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia Ludmiła Dulka-Twarogowska Protokolant: st. sekr. sąd. Arleta Ratajczak po rozpoznaniu w dniu 19 października 2022 roku w Wąbrzeźnie na rozprawie sprawy z powództwa:  (...) Sp. z o.o. z siedzibą w S. przeciwko: Gminie K. - o zaprzestanie naruszeń prawa własności ruchomości 1) oddala powództwo w całości, 2) zasądza od powódki (...) Sp. z o.o. z siedzibą w S. na rzecz pozwanej Gminy K. kwotę 3.600,00 zł (trzy tysiące sześćset złotych zero groszy) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu; 3) nakazuje pobrać od powódki (...) Sp. z o.o. z siedzibą w S. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Wąbrzeźnie kwotę 1.397,00 zł (tysiąc trzysta dziewięćdziesiąt siedem złotych zero groszy) tytułem brakującej opłaty od pozwu. Sędzia Ludmiła Dulka-Twarogowska Sygnatura akt: I C 41/21 </div> <div> <h2>ZARZĄDZENIE</h2> 1. (...) 1. (...): - (...), - (...). W., 09 listopada 2022 r. Sędzia Ludmiła Dulka-Twarogowska Sygn. akt I C 41/21 </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> W pozwie z (...) roku powódka (...) Sp. z o.o. w S. domagała się nakazania pozwanej Gminie K. zaprzestania naruszeń prawa własności, przywrócenia stanu poprzedniego oraz zasądzenia kosztów procesu. W odpowiedzi na pozew pozwana wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu. W toku procesu strony podtrzymały swoje stanowiska (k.43, k.122-123, k.134-135, protokół rozprawy z 18 lutego 2020 r., czas zapisu: od 00:11:05 i od 00:17:43). Sprawa podlegała rozpoznaniu w trybie zwykłym.  Sąd ustalił następujący stan faktyczny: (...) Sp. z o.o. w S. posiada infrastrukturę oświetleniową w postaci rozdzielni oświetleniowych, linii oświetleniowych-kablowych i napowietrznych, słupów i opraw oświetleniowych, przy czym właścicielem słupów jest (...) S.A. W dniu(...) roku powódka jako wykonawca zawarła z pozwaną jako zamawiającym umowę nr (...) o świadczenie kompleksowej usługi oświetlenia, której przedmiotem było wykonanie kompleksowej usługi oświetlenia ulic, dróg i innych otwartych terenów publicznych (w tym utrzymania i konserwacji – serwisowania urządzeń oświetleniowych) na terenie Gminy K. w zamian za wynagrodzenie. Do obowiązków powódki należało m.in. udostępnienie własnej infrastruktury do celów oświetlania. Pismem z (...) roku pozwana powiadomiła powódkę o demontażu ulicznych opraw oświetleniowych w związku ze zrealizowanym zamówieniem publicznym: „Dostawa z montażem energooszczędnych źródeł światła oświetlenia ulicznego typu LED na terenie Gminy K. oraz dostawa i montaż energooszczędnych źródeł oświetlenia wewnętrznego typu LED w wybranych budynkach gminnych” i informowała o możliwości odbioru zdemontowanych opraw drogowych należących do powódki. W odpowiedzi powódka wezwała pozwaną do zaprzestania naruszeń jej prawa własności, wezwała do przywrócenia stanu zgodnego z prawem poprzez ponowny montaż zdemontowanych ulicznych opraw oświetleniowych oraz domagała się wyjaśnień. Pismem z (...) roku pozwana wskazała, że jej działania wynikały z realizacji obowiązków nałożonych na Gminę <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20110940551" title="Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o efektywności energetycznej - Dz. U. z 2011 r. Nr 94, poz. 551 ()">ustawami o efektywności energetycznej</a> oraz o finansach publicznych. W kolejnych pismach powódka wskazywała, że prace montażowe były bezprawne i odbyły się bez jej zgody i wzywała do przywrócenia stanu poprzedniego. Według wyliczeń strony powodowej koszt demontażu opraw oświetleniowych i montaż poprzednio zamontowanych opraw wynosi 31.923,81 zł. Okoliczności bezsporne, ponadto dowody: - umowa wraz z załącznikiem (k.16-16v); - zawiadomienie pozwanej (k.20); - pisma powódki z 15.05.2020 i 05.06.2020 (k.21-23); - odpowiedź pozwanej z 12.06.2020 (k.24-26); - pisma powódki z 29.06.2020 i 20.08.2020 (k.27-30, k.113); - kosztorys (k.44-46); - dokumentacja dot. zamówienia publicznego (k.60-112); - umowa o współpracy z 19.10.2010 (k.124-125v) - zeznania świadka J. M. (protokół rozprawy z 18 lutego 2020 roku, czas zapisu: od 00:20:10); - zeznania świadka P. N. (protokół rozprawy z 18 lutego 2020 roku, czas zapisu: od 00:48:14); - zeznania świadka M. F. (protokół rozprawy z 26 kwietnia 2022 roku, czas zapisu: od 00:08:21); - zeznania Wójta Gminy K. (protokół rozprawy z 19 października 2022 roku, czas zapisu: od 00:11:31).  Sąd zważył, co następuje: W niniejszej sprawie (...) Sp. z o.o. w S. domagała się nakazania Gminie K. zaprzestania naruszeń prawa własności i przywrócenia stanu poprzedniego. Swoje żądanie powódka oparła o przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 222;art. 222 § 2)">art. 222 § 2 k.c.</a> Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 222;art. 222 § 2)">art. 222 § 2 k.c.</a> przeciwko osobie, która narusza własność w inny sposób aniżeli przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą, przysługuje właścicielowi roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zaniechanie naruszeń. Przesłankami wskazanego roszczenia negatoryjnego jest: posiadanie przymiotu właściciela oraz okoliczność naruszenia własności w inny sposób, niż przez objęcie rzeczy we władanie przez osobę do tego nieuprawnioną względem właściciela (z ustawy, czy z prawa podmiotowego). Naruszenie jednak nie może powodować zmiany substancji rzeczy w takim zakresie, że zastosowanie może mieć tylko inne roszczenie, w szczególności deliktowe lub z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia. Naruszenia te muszą mieć również charakter trwały, wykluczone jest roszczenie negatoryjne w przypadku incydentalnego, chwilowego naruszenia sfery władztwa właściciela (vide: komentarz do art. 222 k.c. [w:] Kodeks cywilny. T. I, Komentarz. Art. 1–449 1º pod red. K.Pietrzykowskiego, Wyd. 9, Warszawa 2018, Legalis). Roszczenie negatoryjne skupia dwa uprawnienia przyznane właścicielowi: możliwość żądania przywrócenia stanu zgodnego z prawem oraz zaprzestania naruszeń. W zależności od okoliczności właścicielowi może przysługiwać jedno albo drugie uprawnienie, albo obydwa łącznie. Przywrócenie stanu zgodnego z prawem polega na doprowadzeniu do sytuacji, w której właścicielowi zostaje przywrócona możliwość niezakłóconego korzystania ze swojego prawa, w granicach przewidzianych w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 140)">art. 140 k.c.</a> Chodzi zatem o usunięcie bezprawnych wpływów w sferę wyłącznych uprawnień właściciela (vide: wyrok SN z 30.01.2009r., sygn. II CSK 461/08, Legalis nr 236887). Polega to bądź na zaprzestaniu działań naruszających cudze prawo, bądź na podjęciu pewnych pozytywnych działań. Z kolei zaniechanie dalszych naruszeń oznacza zaprzestanie bezprawnej ingerencji w sferę cudzego prawa własności. Celem i treścią roszczenia negatoryjnego nie jest usunięcie wszelkich skutków ingerencji we własność, lecz przywrócenie i zapewnienie istnienia na przyszłość stanu zgodnego z prawem, a więc stanu władztwa nad rzeczą wolnego od ingerencji innych osób. Legitymowanym czynnie do wystąpienia z roszczeniem negatoryjnym jest właściciel (współwłaściciel), użytkownik wieczysty, jak również osoby uprawnione z tytułu ograniczonych <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19460570319" title="Dekret z dnia 11 października 1946 r. - Prawo rzeczowe - Dz. U. z 1946 r. Nr 57, poz. 319 ()">praw rzeczowych</a> (do których stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie własności). Na gruncie niniejszej sprawy legitymacja czynna przysługiwała powódce, która – jak wynika z treści umowy o świadczenie usługi oświetlenia, a także zeznań świadka M. F., jest właścicielem infrastruktury oświetleniowej w tym opraw oświetleniowych, za wyjątkiem słupów, które należą do (...) S.A. Strona pozwana na etapie przedprocesowym, w tym w trackie wymiany korespondencji, nie kwestionowała prawa własności opraw powódki, a uczyniła to dopiero w odpowiedzi na pozew. Ponadto wskazać należy, iż pozwana dokonała zwrotu zdemontowanych opraw na rzecz powódki, co świadczy, iż uważała ją za właściciela tych opraw. Ponadto Sąd dokonując analizy przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 roku (Dz.U.2022.1385), a także <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 47)">art. 47 k.c.</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 49)">49 k.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 191)">191 k.c.</a> doszedł do przekonania, że oprawy wraz ze źródłami światła stanowią punkty świetlne wymienione w art. 3 pkt 22 w/w ustawy, które nie stanowią części składowych słupów, a tym samym mogą być odrębnym przedmiotem prawa własności przysługującego przedsiębiorstwu energetycznemu. Oprócz kwestionowania przez pozwaną prawa własności zdemontowanych opraw oświetleniowych, pozostałe okoliczności stanu faktycznego miały charakter bezsporny, a ponadto wynikały z przeprowadzonych dowodów. Pozwana domagała się oddalenia powództwa w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a> Możliwość powołania się przez pozwanego na nadużycie prawa podmiotowego właściciela, który dochodzi roszczenia negatoryjnego, nie jest wykluczone. Wzgląd na ochronę własności, jako prawa gwarantowanego w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucji RP</a>, nakazuje jednak, by korzystanie z przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a> w odniesieniu do prawa podmiotowego właściciela następowało w sposób bardzo ostrożny. Podobnie jak w przypadku roszczenia windykacyjnego, tak też i w odniesieniu do roszczenia negatoryjnego, jedynie wyjątkowe okoliczności sprawy mogą uzasadniać zastosowanie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a> Powinno przy tym chodzić o uwzględnienie okoliczności przemijających, które sprzeciwiają się w danej chwili uwzględnieniu powództwa negatoryjnego, nie zaś o utrwalenie niezgodnego z prawem stanu, w którym własność jest permanentnie naruszana. Należy jednak zauważyć, że w niektórych przypadkach konieczna jest akceptacja szerszego stosowania <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a>, jako środka ochrony przed roszczeniem negatoryjnym. Stopień naruszenia własności innego niż pozbawienie posiadania bywa przecież bardzo różny, podobnie jak różne bywają konsekwencje społeczne i gospodarcze przywrócenia stanu zgodnego z prawem i usunięcia naruszeń. Jeśli naruszenie własności ma charakter hipotetyczny lub niezbyt istotny, a koszty usunięcia naruszenia są nieproporcjonalnie duże w odniesieniu do jego skali, wówczas uzasadniony może być zarzut nadużycia prawa podmiotowego przez właściciela. Rozpatrując niniejszą sprawę ze względu na konstrukcję nadużycia prawa, o jakiej stanowi <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a> Sąd uznał, że przepis ten winien znaleźć zastosowanie. Wskazać należy, iż do zadań własnych pozwanej należy zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty poprzez m.in. świadczenie oświetlenia ulic, placów i dróg publicznych znajdujących się na terenie gminy (art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym [Dz.U.2022.559). Ponadto, jako jednostka sektora publicznego realizuje swoje zadania, stosując co najmniej jeden ze środków poprawy efektywności energetycznej (art. 6 ustawy z dnia 20 maja 2016 roku o efektywności energetycznej [Dz.U.2021.468]) ze zm.), a środki publiczne winna wydatkować zgodnie z zasadami zasady celowości, racjonalności i oszczędności (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20091571240" title="Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - Dz. U. z 2009 r. Nr 157, poz. 1240 (art. 44;art. 44 ust. 3)">art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznych</a> [Dz.U.2022.1634]). Pomimo, iż wymiana przez pozwaną przestarzałych opraw oświetleniowych pobierających duże ilości energii na energooszczędne oprawy wykonane w technologii LED, miała charakter samowolny, to służyła osiągnięciu wymienionych celów ustawowych. Błędem byłoby nieuwzględnienie relacji, w jakiej pozostaje skala naruszenia własności do kosztów ich usunięcia i stopnia konsekwencji społecznych i gospodarczych przywrócenia stanu zgodnego z prawem i usunięcia naruszeń. Domaganie się przez powódkę zdemontowania aktualnych opraw i ponowny montaż opraw starego typu, którego koszt wynosi około 32.000 zł doprowadziłoby do nieracjonalnego, nieuzasadnionego ekonomicznie wydatku pozwanej, który byłby nieproporcjonalnie duży w stosunku do skali naruszenia prawa własności. Powódka odzyskała należące do niej oprawy oświetleniowe, nie wystąpiła żadna szkoda, a ponadto brak jest podstaw do przyjęcia, iż pozwana może w dalszym ciągu w jakikolwiek sposób naruszać jej własność. W świetle powyższego Sąd uznał, iż żądanie zawarte w pozwie stanowi nadużycie prawa podmiotowego, dlatego w pkt 1 wyroku oddalił powództwo w całości. O kosztach procesu w pkt 2 wyroku postanowiono w myśl <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1;art. 98 § 1(1);art. 98 § 3)">art. 98 § 1, 1 1 i 3 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 108;art. 108 § 1)">art. 108 § 1 k.p.c.</a>, kierując się zasadą odpowiedzialności za jego wynik. Pozwana wygrała proces w całości, dlatego powódka zobowiązana jest do zwrotu na jej rzecz kosztów procesu. Zasądzona z tego tytułu kwota 3.600 zł obejmuje wynagrodzenie pełnomocnika procesowego ustalone w oparciu o § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2018.265. j.t. ze zm.) O nieuiszczonych kosztach sądowych orzeczono w pkt 3 wyroku, obciążając brakującą opłatą od pozwu w wysokości 1.397 zł stronę powodową, jako przegrywającą proces w całości. Sędzia Ludmiła Dulka-Twarogowska Pouczenie: Niniejsze doręczenie następuje w trybie art. 15 zzs9 ust. 2 zd. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j.- Dz.U.2020.1842 ze zm.) i wywołuje skutki procesowe określone w przepisach <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ()">Kodeksu postępowania cywilnego</a> zgodnie z art. 15 zzs9 ust. 4 tej ustawy. </div> <div> <h2>ZARZĄDZENIE</h2> 1. (...) 2. (...) -(...) 3. (...) W., dnia 19 grudnia 2022 roku Sędzia Ludmiła Dulka-Twarogowska </div>