III SA/Kr 1043/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 13 maja 2022 r., znak SKO.PS/4110/232/2022 w przedmiocie przyznania zasiłku celowego oddala skargę. UZASADNIENIE Przedmiotem skargi K. G. (dalej: "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 13 maja 2022 r. znak SKO.PS/4110/232/2022 utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta C. z 17 lutego 2022 r. nr OPS.1679/01/2022/P.DM.5102.230.2022, którą przyznano skarżącej zasiłek celowy na częściowe dofinansowanie do wydatków mieszkaniowych w kwocie 200 zł. Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Skarżąca pismem z 18 stycznia 2022 r. wystąpiła do organu z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na wydatki mieszkaniowe. W rozpoznaniu tego żądania, Burmistrz Miasta C. decyzją z 17 lutego przyznał skarżącej zasiłek celowy na częściowe dofinansowanie do wydatków mieszkaniowych w kwocie 200 zł i nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Wskazał, że w toku wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżąca spełnia przesłanki dochodowe do przyznania zasiłku celowego, bowiem dochód na osobę wynosi 351,85 zł, jednak nawet spełnienie przez stronę kryteriów przyznawania świadczeń nie obliguje organu do wydania decyzji pozytywnej dla wnioskodawcy. Organ podkreślił, że forma i wysokość świadczenia została ustalona w oparciu o okoliczności związane z sytuacją osobistą i rodzinną wnioskodawcy, cel, na jaki ma być przyznana wnioskowana pomoc, jak również aktualne możliwości finansowe organu. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, organ II instancji decyzją z 13 maja 2022 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Kolegium Odwoławcze podzieliło ustalenia organu I instancji odnośnie do wysokości dochodu w rodzinie skarżącej. Podkreśliło natomiast, że rozstrzygnięcie w kwestii zasiłku celowego, zapada w ramach uznania administracyjnego. Organ ma prawo do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłaszanych przez nich żądań. Zasiłek celowy może być przyznany na określony cel, nie przysługuje natomiast na poszczególne miesiące. Organ odwoławczy podkreślił, że uprawnienia wynikające z ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, czyli uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń. Jak ustalono w toku postępowania, skarżąca jest osobą w wieku aktywności zawodowej, zdolną do podjęcia zatrudnienia. Nie wykazuje żadnej inicjatywy w celu zmiany sytuacji, w której się znajduje. W aktach sprawy brak jakiejkolwiek dokumentacji medycznej, która uzasadniałaby stanowisko, że stan zdrowia skarżącej wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia. Kolegium dodało, że ośrodek pomocy społecznej reaguje na potrzeby strony, przyznając jej w miarę posiadanych możliwości świadczenia pieniężne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniesionej na opisaną wyżej decyzję skarżąca podniosła, że nie zgadza się z organami administracji orzekającymi w jej sprawie. Przyznana kwota nie zaspokaja potrzeb związanych z czynszem, prądem, gazem i internetem. Dodała, że nie ma dla niej pracy na poziomie jej kwalifikacji i doświadczenia. Skarżąca wskazała ponadto, że jest nieuleczalnie chora. Zaakcentowała, że ciągle rosną koszty życia, a poziom pomocy ludziom potrzebującym maleje. Prawo do godnego życia to natomiast podstawowe praw człowieka, co wynika z Konstytucji RP, Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, Deklaracji Praw Dziecka oraz ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych. Odpowiadając na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko. W piśmie z 9 sierpnia 2022 r. skarżąca wyszczególniła, że organy nie dostrzegają różnicy między podstawowymi, a wszystkimi potrzebami. Podniosła, że jest straszona policją, sądami i pozostawiona bez żadnej pomocy, a jej długi rosną w zastraszającym tempie. Z kolei w piśmie z 27 października 2022 r. skarżąca podniosła zarzuty znęcania się psychicznego, fizycznego i ekonomicznego nad nią i jej rodziną przez dyrektora ośrodka pomocy społecznej. Wskazała, że domaga się zwiększenia pomocy dla Polaków na taki poziom, w którym Polacy będą mieli za co nakarmić swoje dzieci i zapłacić podstawowe rachunki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w związku z brakiem możliwości przeprowadzenia rozprawy zdalnej, stosownie do art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.). Przechodząc do merytorycznego rozpoznania skargi, Sąd uznał, że okazała się ona niezasadna. Sąd nie dostrzegł naruszeń prawa, które musiałyby skutkować wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w tej sprawie stanowił art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm., dalej: ustawa). Zgodnie z ust. 1 tego artykułu, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Jak wynika z art. 8 ust. 1 ustawy, przyznanie zasiłku celowego uzależnione jest od dochodu uzyskiwanego przez wnioskodawcę. Powołany przepis bowiem wskazuje w punkcie 2. (dotyczącym kryterium dochodowego na osobę w rodzinie), że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł. Zaakcentować należy, że skoro zasiłek celowy "może być" przyznany (art. 39 ust. 1 ustawy), to ze wskazanej regulacji jasno wynika, że przyznanie zasiłku celowego leży w granicach tzw. uznania administracyjnego. Decyzja podjęta w ramach uznania administracyjnego nie będzie mogła być uznana za dowolną wtedy, gdy orzekający organ ustali zgodnie z art. 7 i 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735, dalej: K.p.a.) wszystkie istotne okoliczności dla treści rozstrzygnięcia wydawanego na podstawie art. 39 ustawy (por. wyrok NSA z 27 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1011/20). Co należy szczególnie podkreślić, rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4). Należy ponadto zauważyć – na co trafnie położyło akcent SKO w Krakowie – że osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swoich problemów. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są zobowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, co wynika z postanowień art. 4 ustawy, a pomoc społeczna nie może stanowić źródła utrzymania i zaspokojenia wszystkich potrzeb beneficjentów. W realiach kontrolowanej sprawy organy w sposób niekwestionowany przez skarżącą ustaliły sytuację życiową jej rodziny oraz fakt spełnienia kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania zasiłku celowego. Oceniając materiał dowodowy zebrany w niniejszej sprawie, stwierdzić należy, iż czynności organu I instancji poprawnie zostały ukierunkowane na pozyskanie wiedzy o tych wszystkich okolicznościach faktycznych, które były istotne dla tej sprawy (dochody skarżącej, liczba osób w rodzinie, sytuacja zdrowotna, uprzednio przyznane świadczenia – ustalone w ramach wywiadu środowiskowego i załączonych do akt dokumentów). Korzystając z uznania administracyjnego, organy trafnie odmówiły przyznania wnioskowanego świadczenia. Podkreślić należy, że motywy tego rozstrzygnięcia organy jasno wskazały w uzasadnieniach przedmiotowych decyzji. Po pierwsze Kolegium zaakcentowano, że ośrodek pomocy społecznej aktywnie reaguje na potrzeby skarżącej, przyznając jej, w miarę posiadanych możliwości, świadczenia pieniężne. O tym, że skarżąca regularnie korzysta ze wsparcia ośrodka pomocy społecznej, świadczy treść jej pism, w tym odwołania ("w decyzji nie jest zawarta informacja, którego podania dotyczy decyzja. (...) proszę mnie poprawić, a dostosuję odwołanie do właściwego podania, powołując się na dane z właściwego okresu"). Ponadto w aktach sprawy znajduje się decyzja organu I instancji z 17 lutego 2022 r. nr OPS.3344/01/2022/P.DM.5102.231.2022 o przyznaniu skarżącej zasiłku celowego w wysokości 100 zł. Dodatkowo, decyzją z 18 października 2021 r., pozytywnie rozpatrzono inny (kolejny) wniosek skarżącej, przyznając zasiłek celowy w kwocie 200 zł na dofinansowanie do zakupu m.in. środków czystości, żywności, odzieży i obuwia. Organ wyjaśniając motywy rozstrzygnięcia, trafnie zatem odwołuje się do okoliczności udzielania skarżącej regularnego wsparcia. Skarżąca kwestionuje natomiast niewystarczającą wysokość przyznanej pomocy. Należy wyjaśnić, że po stronie wnioskodawcy ubiegającego się o wnioskowaną pomoc z pomocy społecznej, nie istnieje roszczenie o przyznanie tegoż świadczenia, w tym także w żądanej wysokości (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 listopada 2001 r., sygn. akt SKO 15/01). Po drugie, zassanie organy pomocowe zaznaczyły, że muszą limitować rozmiar przyznawanej pomocy z uwagi na ograniczone środki, którymi dysponują. W odniesieniu do powyższego, za trafne należy uznać stanowisko organów, że muszą one dokonywać wyboru w hierarchii potrzeb beneficjentów. Z jednej strony muszą brać pod uwagę liczbę wpływających wniosków, z drugiej – możliwości finansowe ośrodków pomocy społecznej, mając na uwadze, że możliwości budżetu państwa są ograniczone. Są to okoliczności znane organowi z urzędu, i są one znane powszechnie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1457/08; wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1458/08, wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2012 r., sygn. I OSK 1064/12). Rozdysponowywanie środkami pomocowymi musi być nie tylko bardzo wyważone, ale i podlegać ograniczeniom, tak aby pomoc ta dotarła do osób jej najbardziej potrzebujących oraz aby nie pozostawić takich osób bez jakiegokolwiek wsparcia. Kolejno, wyjaśniając motywy rozstrzygnięcia Kolegium dodało, że skarżąca jest osobą w wieku aktywności zawodowej, zdolną do podjęcia zatrudnienia. W odniesieniu do powyższego należy zaakcentować, że zgodnie z intencją ustawodawcy, celem pomocy społecznej, co wynika z art. 2 ust. 1 ustawy, jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Skarżąca jest w tzw. wieku produkcyjnym, nie jest niepełnosprawna i jako niemające usprawiedliwienia ocenić należało te jej twierdzenia, że jest ona osobą długotrwale i nieuleczalnie chorą, a stan zdrowia wyklucza ją z wielu możliwości pracy. W aktach rozpoznawanej sprawy brak jest bowiem jakichkolwiek dokumentów obrazujących wpływ stanu zdrowia skarżącej na możliwość podjęcia przez nią pracy zarobkowej. Trudno zatem dać wiarę skarżącej w tej materii i jako zasadne należy uznać położenie przez organ w uzasadnieniu decyzji akcentów na możliwość podjęcia przez skarżącą próby samodzielnego rozwiązania własnych potrzeb finansowych. Dodać można, że w aktach administracyjnych (wywiad środowiskowy, karty 9-10) znajduje się informacja, że skarżącej oferowano możliwość odpracowania czynszu mieszkaniowego poprzez pracę na basenie krytym lub w bibliotece, jednak skarżąca odmówiła, wskazując na "sytuację epidemiologiczną", i podając, że nie jest zainteresowana tą formą odpracowywania, chciałaby natomiast sprzątać klatkę schodową w bloku. Powyższe oznacza, że skarżąca może zatem wykonywać aktywność zawodową i we własnym zakresie dążyć do zaspokajania swoich potrzeb. Warto również dodać, że w powołanym wyżej wywiadzie środowiskowym organ zwrócił uwagę, że skarżąca uprawniona jest do złożenia wniosku o zasiłek rodzinny na drugie dziecko – jest to jej uprawnienie, które winna wykorzystać. Niewykorzystywanie swoich możliwości uzyskania dochodu w postaci należnego zasiłku koresponduje ze wzmiankowaną już zasadą subsydiarności, którą winny kierować się organy realizując zadania pomocy społecznej. Mając zatem na uwadze niesporne w sprawie ustalenia stanu faktycznego oraz wskazanie konkretnych motywów rozstrzygnięcia odmownego, nie sposób dopatrzyć się przekroczenia przez organy ram uznania administracyjnego. Argumenty wysunięte zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu I instancji są racjonalne i zbieżne z treścią materiału dowodowego. W odniesieniu do pozostałych zarzutów skargi, Sąd zauważa, że samo zacytowanie przez skarżącą przepisów Konstytucji, umów międzynarodowych i ustaw, statuujących ogólne zasady prawa oraz uprawnienia człowieka i obywatela, nie jest podstawą do zakwestionowania rozstrzygnięcia organów na gruncie okoliczności konkretnej, niniejszej sprawy. Mając na uwadze całokształt okoliczności sprawy należało stwierdzić, że decyzje organów obu instancji nie były arbitralne, lecz podjęte zostały z poszanowaniem mających zastosowanie przepisów materialnoprawnych oraz przepisów procedury, w tym w szczególności z uwzględnieniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. Organy podały motywy, którymi kierowały się w ocenianej sprawie, wyjaśniając, przy uwzględnieniu jakich okoliczności i przepisów prawnych, skarżącej odmówiono zasiłku celowego. Analiza natomiast akt sprawy jednoznacznie wskazuje, że kontrolowane decyzje wydane zostały w oparciu o całokształt materiału dowodowego sprawy, który pozyskany został w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania i przy jednoczesnym zaprezentowaniu prawidłowej oceny tego materiału. Mając powyższe na względzie, Sąd oddalił skargę, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: P.p.s.a.)