I GSK 1012/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 17 czerwca 2021 r. sygn. akt I SA/Rz 334/21 w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne postanawia: odrzucić skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 17 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Rz 334/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu skargi M. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2021 r. w przedmiocie prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne uchylił zaskarżoną decyzję. Zakład Ubezpieczeń Społecznych złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozstrzygnięcie skargi poprzez jej oddalenie, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Nadto zrzekł się rozpoznania sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1. naruszenie przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. art. 7, art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (tj, Dz. U. z 2021r. poz. 735 (dalej jako; k.p.a), poprzez błędne przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, iż w toku postępowania prowadzonego na podstawie ustawy o COVID-19, w sprawie o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za okres od 1 grudnia 2020 r. do 31 stycznia 2021 r. Zakład naruszył w/w przepisy k.p.a., bowiem nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a przez to nie rozpatrzył go w całości, co w konsekwencji doprowadziło do uchylenia przez ten Sąd zaskarżonej decyzji ZUS wydanej zgodnie z art. § 10 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 w zw. z art. 31zy ww. ustawy, tj. przy zastosowaniu jedynego środka dowodowego dopuszczonego przez ustawodawcę - danych zawartych w rejestrze REGON w brzmieniu na dzień 30 listopada 2020 r. - w celu oceny spełnienia warunku w zakresie oznaczenia prowadzonej działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007. 2. naruszeniu przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a ) tj.: a) art. § 10 ust. 1 Rozporządzenia, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że Skarżący na dzień 30 listopada 2020 r. prowadził działalność gospodarczą o przeważającym kodzie działalności uprawniającym go do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od 1 grudnia 2020r. do 31 stycznia 2021 r.; b) § 10 ust. 2 Rozporządzenia, poprzez jego niezastosowanie wynikające z przyjęcia, że dokonując oceny spełnienia warunku, o którym mowa w § 10 ust. 1 Rozporządzenia w zakresie oznaczenia prowadzonej działalności według PKD, pierwszeństwo należy przyznać działalności rzeczywiście wykonywanej, niezależnie od danych zawartych w rejestrze REGON. W uzasadnieniu podano argumenty na poparcie zarzutów postawionych w petitum wniesionego środka zaskarżenia. Skarżący nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę kasacyjną należało odrzucić. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że w aktach sprawy o sygn. akt I SA/Rz 334/21 znajduje się oryginał sentencji zaskarżonego wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym, zawierający rozstrzygnięcie, który został podpisany przez cały skład orzekający trzech sędziów, natomiast brak jest podpisu jednego sędziego ze składu - Sędziego WSA Małgorzaty Niedobylskiej - pod uzasadnieniem. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że sytuacja braku podpisu pod sentencją, bądź uzasadnieniem nie jest wprost uregulowana w przepisach prawa powszechnie obowiązującego i tym należy usprawiedliwiać rozbieżności w orzecznictwie sądowym co do oceny wad ustrojowo - konstrukcyjnych takich orzeczeń i sposobu ich naprawiania. Przykładowo w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 kwietnia 2008 r., sygn. akt II GSK 264/08 i z 21 sierpnia 2008 r., sygn. akt I GSK 1046/07 brak rozstrzygnięcia w podpisanej przez skład orzekający Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego sentencji wyroku został oceniony jako uwzględniana z urzędu przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej przesłanka nieważności postępowania określona w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., pozbawiająca stronę możliwości obrony swoich praw. W uzasadnieniach wskazano – najogólniej biorąc – że chodzi o naruszenie sformułowanego w art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 176 ust. 1 Konstytucji RP prawa strony do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia jej sprawy przez sąd w dwuinstancyjnym postępowaniu z wykorzystaniem ukształtowanej procedury. Z kolei brak podpisów wszystkich sędziów pod sentencją wyroku był traktowany w szeregu orzeczeń Sądu Najwyższego jako powodujący jego nieważność (np. uchwała SN z 26 września 2000 r., sygn. akt III CZP 29/00 i powołane w niej orzeczenia), nieistnienie wyroku (np. postanowienie SN z 9 kwietnia 1969 r., sygn. akt II CR 112/68) lub jego istnienie obarczone wadą kwalifikującą go do uchylenia (uchwała z SN z 17 października 1978 r., sygn. akt III CZP 62/78). W orzecznictwie Sądu Najwyższego rozważano też znaczenie braku podpisu pod sentencją postanowienia. I tak, konkluzja postanowień Sądu Najwyższego z 21 stycznia 2003 r., sygn. akt III CZP 84/02 (LEX nr 80692) i z 7 lutego 2003 r, sygn. akt III CZP 94/02 (LEX nr 78790) sprowadza się do poglądu, że postanowienie skonstruowane w ten sposób, że jednym dokumentem objęta jest sentencja oraz uzasadnienie, nie istnieje w znaczeniu procesowym w sytuacji, gdy skład sądu podpisał tylko uzasadnienie, a nie podpisał sentencji. Nie można więc uznać, że sentencja postanowienia i jego uzasadnienie stanowią jedną czynność procesową. W rozpoznawanej sprawie zachodzi sytuacja innego rodzaju. Mianowicie, zaskarżony wyrok zawiera dwa odrębne dokumenty: oryginał podpisanej sentencji oraz uzasadnienie niepodpisane przez cały skład orzekający - brak podpisu jednego sędziego ze składu. Wskazać należy, że sąd administracyjny orzeka w składzie trzech sędziów, z zastrzeżeniem § 2 i 3, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 16 § 1 p.p.s.a.). Zgodnie z treścią art. 143 § 1 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku podpisują sędziowie, którzy brali udział w jego wydaniu. Jeżeli którykolwiek z sędziów nie może podpisać uzasadnienia, przewodniczący lub inny sędzia składu orzekającego zaznacza na wyroku przyczynę braku podpisu. Uzasadnienie wyroku może być utrwalone w systemie teleinformatycznym sądu i opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym (art. 143 § 2 p.p.s.a.). Sąd jest związany wydanym wyrokiem od chwili jego ogłoszenia, a jeżeli wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym - od podpisania sentencji wyroku (art. 144 p.p.s.a.). Analizując sytuację, która wystąpiła w rozpoznawanej sprawie, tj. sporządzenia odrębnego uzasadnienia, które nie zostało podpisane przez cały skład orzekający (brak podpisu jednego sędziego ze składu - Sędziego WSA Małgorzaty Niedobylskiej), uznać należy, że w aktach sprawy znajduje się w istocie jedynie projekt dokumentu uzasadnienia, który do czasu jego podpisania nie wiąże sądu i może być przez ten sąd zmieniony lub uzupełniony. Jak zatem wynika z powyższego, sporządzenie zarówno sentencji jak i uzasadnienia wyroku stanowią odrębne czynności procesowe sądu, które uzyskują postać dokumentów, z których każdy powinien być przez cały skład sądu podpisany. W konsekwencji, brak chociażby jednego podpisu pod uzasadnieniem powoduje, że orzeczenie składające się z dwóch części (sentencji i uzasadnienia) jako całości należy uznać za nieistniejące w sensie prawnoprocesowym co do możliwości zaskarżania go skargą kasacyjną (per analogiam postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 marca 2009 r., sygn. akt II GZ 49/09; postanowienie SN z 7 lutego 2003 r., sygn. akt III CZP 94/02; LEX nr 78790). W tej sytuacji wniesioną skargę kasacyjną należy uznać za pozbawioną przedmiotu zaskarżenia, tj. doręczonego, zgodnie z wymogami wynikającymi z przepisów ustawy p.p.s.a., wyroku wraz z uzasadnieniem. Z tego powodu skarga kasacyjna podlega odrzuceniu jako przedwczesna. Dopiero bowiem po prawidłowym sporządzeniu (podpisaniu) uzasadnienia wyroku i doręczeniu go stronom, wejdzie ono do obrotu prawnego i rozpocznie bieg termin do wniesienia skargi kasacyjnej od tego wyroku. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 180 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.