I SA/Gd 1021/17

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Wojtynowska po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 31 października 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi L. R.-S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia 13 kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec 2014 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE Wnioskiem sporządzonym na formularzu PPF w dniu 4 sierpnia 2017 r. (data stempla pocztowego), L. R.-S. (dalej jako "Skarżąca") zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca podała, że nie posiada środków pozwalających uregulować wpis od złożonej skargi. Jest w trudnej sytuacji finansowej, od 27 kwietnia 2017 r. zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej. Nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z oświadczenia wnioskodawczyni o jej stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który jest osobą bezrobotną i nie uzyskuje żadnych dochodów, z którym mają na utrzymaniu troje małoletnich dzieci. Majątek Skarżącej stanowi udział w 1/3 części we współwłasności domu jednorodzinnego o powierzchni ok. 170 m2 i wartości ok. 450.000 zł, obciążonego hipoteką oraz dwa samochody ciężarowe (rok produkcji 2008 i 2009) i przyczepa ciężarowa o wartości powyżej 5.000 zł, wpisane do rejestru zastawów skarbowych. Skarżąca uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 1000 zł z tytułu programu 500 plus. Do swoich zobowiązań i stałych wydatków Skarżąca zaliczyła kredyty, zaległości podatkowe i opłaty bieżące, jednakże nie podała ich wysokości. Referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 11 sierpnia 2017 r. wezwał Skarżącą (poprzez jej profesjonalnego pełnomocnika) do uzupełnienia wniosku przez wypełnienie lub zakreślenie zgodnie z treścią pouczenia rubryki 7.2.1. (oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w gotówce) formularza PPF w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Pismem z dnia 8 września 2017 r. Skarżąca uzupełniła złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazując, że posiada oszczędności zgromadzone na koncie w kwocie 2.000 zł oraz w gotówce w kwocie 3.450 zł. Referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 15 września 2017 r. wezwał Skarżącą (poprzez jej profesjonalnego pełnomocnika) do przedłożenia, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, następujących dokumentów źródłowych: a) odpisów wszystkich złożonych przez nią i jej małżonka zeznań podatkowych za rok 2016 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39) lub rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy (PIT-40A), a w przypadku ich nieskładania za ww. rok stosownego zaświadczenia w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, b) zaświadczenia właściwego organu potwierdzającego, że jej małżonek posiada obecnie status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, c) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez nią i jej małżonka rachunków bankowych (rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, d) oświadczenia w przedmiocie pobierania przez małżonków świadczeń rodzinnych (zasiłku rodzinnego, dodatków do zasiłku rodzinnego, świadczeń opiekuńczych) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia lub zaświadczeniem właściwego organu potwierdzającego ich aktualną wysokość, e) odpisu decyzji przyznającej otrzymywane świadczenie wychowawcze (500 plus), f) oświadczenia, czy małżonkowie otrzymali w 2017 r. świadczenia z pomocy społecznej, jeżeli tak podania form i wysokości tej pomocy wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, jeżeli nie – wskazania, czy o taką pomoc się ubiegali, a jeśli tak przedłożenia odpisów decyzji odmownych w tym przedmiocie, g) dokumentów (zaświadczeń wystawionych przez banki, harmonogramów spłat kredytów i pożyczek) obrazujących wysokość aktualnego zadłużenia i wysokość spłacanych przez małżonków miesięcznych rat kredytowych oraz dokumentów obrazujących wysokość ich innych zobowiązań finansowych (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), h) oświadczenia, czy jest względem niej lub jej małżonka prowadzone postępowanie egzekucyjne, a jeżeli tak przedłożenia dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z ich majątku, w szczególności obrazujących aktualną wysokość egzekwowanych należności oraz rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych, i) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.). Powyższe wezwanie doręczono Skarżącej w dniu 21 września 2017 r. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 31 października 2017 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy, wskazując, że pomimo upływu zakreślonego terminu wezwanie o przedłożenie dokumentów pozostało bez odpowiedzi. Skarżąca nie wykonała nałożonego na nią obowiązku i nie przedłożyła żadnego z w/w dokumentów, uniemożliwiając tym samym dokonanie pełnej oceny jej sytuacji majątkowej, w szczególności jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Z tych względów referendarz sądowy uznał, że Skarżąca nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Skarżąca złożyła sprzeciw od w/w postanowienia wskazując, że wbrew twierdzeniom referendarza sądowego wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. We wniosku przedstawiła swoją trudną sytuację materialną, czego jednakże referendarz sądowy nie wziął pod uwagę. W złożonym oświadczeniu wskazała, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1) lub w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Z tego powodu to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jednocześnie, zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r. sygn. akt II OZ 1220/08, wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). W piśmiennictwie wskazuje się z kolei, że to podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zobowiązany jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjął wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, Warszawa 2006, s. 504). W interesie wnioskodawcy leży zatem przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby zasadność uwzględnienia jego wniosku. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r. sygn. akt II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przyjmuje się również, że jeżeli fakty podane we wniosku nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04, z dnia 29 lipca 2005 r. sygn. akt II FZ 470/05). W niniejszej sprawie skorzystano z możliwości, o jakiej mowa w art. 255 p.p.s.a. i zobowiązano Skarżącą do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu z dnia 15 września 2017 r. dokumentów źródłowych mających zobrazować jej rzeczywistą sytuację finansową i majątkową. Powyższe wezwanie doręczono w dniu 21 września 2017 r. a zatem siedmiodniowy termin na przedłożenie wskazanych dokumentów upłynął z dniem 28 września 2017 r. Powyższe wezwanie z dnia 15 września 2017 r. pozostało jednakże bez żadnej odpowiedzi. W tych okolicznościach stwierdzić należy, że Skarżąca nie wykonała nałożonego na nią obowiązku, gdyż nie przedłożyła żadnego z wymienionych w wezwaniu dokumentów. Do sprzeciwu również nie załączono powyższej dokumentacji obrazującej sytuację finansową i majątkową Skarżącej. Skarżąca, we wniesionym sprzeciwie, podniosła, że wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, uprawniającej ją do skorzystania z prawa pomocy. Wbrew twierdzeniom Skarżącej, uznać jednakże należy, że nie wypełniając wezwania referendarza sądowego z dnia 15 września 2017 r. do przedłożenia dokumentów źródłowych, uchyliła się od przedłożenia dokumentacji poświadczającej jej sytuację majątkową. Tym samym Skarżąca uniemożliwiła usunięcie wszelkich niejasności dotyczących jej rzeczywistych możliwości finansowych. Mając na uwadze to, że Skarżąca uchybiła obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji źródłowej nie można przyjąć, że dokonała wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu postępowanie Skarżącej polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego, czy też nierzetelne ich wykonanie, należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05). Sąd nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek ustaleń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawcy, nie jest możliwa. Słusznie zatem wskazał referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, że nieprzedłożenie przez Skarżącą dokumentów źródłowych uniemożliwiło dokonanie pełnej oceny jej sytuacji majątkowej, w szczególności jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Na marginesie Sąd wskazuje, że Skarżąca, działając przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, wniosła skargę do tut. Sądu w dniu 5 czerwca 2017 r. (data stempla pocztowego), w związku z tym już od tego momentu liczyła się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych, winna zatem zabezpieczyć na ten cel stosowne środki finansowe z bieżących dochodów, w znacznej wysokości. Z tych względów słusznie uznał referendarz sądowy, że nie można przyjąć, iż Skarżąca wykazała, że nie jest w stanie – bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny – uiścić kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W związku z przedstawionymi powyżej okolicznościami przemawiającymi za odmową przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.