II SA/Bd 508/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski sędzia WSA Elżbieta Piechowiak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 listopada 2022 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza M. i Gminy R. C. z dnia [...] marca 2022 r., nr [...].DB. UZASADNIENIE U z a s a d n i e n i e: Burmistrz Miasta i Gminy Radzyń Chełmiński decyzją z dnia 23 marca 2022 r., art. 17 ust. 1b w związku z art. 1 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 2 pkt 2, art. 17, art. 20 ust. 3, art. 23, art. 24 ust. 1 i ust. 2, ust. 2a, ust. 3, art. 25 ust. 1, art. 26 ust. 1, art. 30 ust. 1, art. 32 ust. 1d. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2020 r. poz. 111), zwanej dalej: "u.ś.r.", odmówił adresatce decyzji, tj. J. K., zwanej dalej: "skarżącą", świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 (jak należy się domyślać – u.ś.r. – uwaga Sądu). Powyższe rozstrzygnięcie organ I instancji oparł o następujące ustalenia i rozważania: Dnia 09-02-2022r. do organu I instancji wpłynął wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem K. K.. Z treści orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 25-01-2022r. dołączonego do wniosku wynika, że data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji K. K. to 29-12-2021r. Z ustaleń organu prowadzącego postępowanie administracyjne wynika, że wniosek do ZUS został złożony w dniu 30-11-2021r. w celu ustalenia uprawnień do świadczenia uzupełniającego. Dodatkowo w aktach sprawy znajdują się orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Grudziądzu ustalające znaczny stopień niepełnosprawności K. K. najwcześniej od 25-05-2018r., nie wskazują one natomiast od kiedy istnieje niepełnosprawność. Orzeczenie o niepełnosprawności bez wskazanej daty powstania niepełnosprawności nie potwierdza spełnienia warunku uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, określonego w art. 17 ust. 1b (jak należy się domyślać – u.ś.r. – uwaga Sądu) stanowiącego, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Skarżąca dołączyła do wniosku pisemne oświadczenie, w którym wskazuje że opiekuje się mężem od początku jego choroby tj. od lipca 2017r. i od tamtej pory nie mogła podjąć zatrudnienia. Wcześniej pracowała w szkole jako opiekun dzieci. Czynności wykonywane podczas opieki nad mężem wskazane przez skarżącą to przede wszystkim: pomoc w poruszaniu się, dbanie o higienę osobistą, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, pranie, pilnowanie wizyt lekarskich oraz podawanie leków. Częstość wykonywania powyższych czynności nie pozwalają skarżącej na podjęcie jakiejkolwiek pracy. W dniu 14-02-2022r. skarżąca dostarczyła odpis skrócony aktu zgonu męża, data zgonu: 14-02-2022r. Mimo sprawowania opieki przez skarżącą nad niezdolnym do samodzielnej egzystencji mężem, organ I instancji odmówił prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ osoba wymagająca opieki pozostawała w związku małżeńskim. Ponadto małżonek osoby wymagającej opieki nie znajduje się w katalogu osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Niespełniony jest także warunek określony w wyżej cytowanym art. 17 ust. 1b. u.ś.r. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wskazała, że nie zgadza się z odmową, gdyż data powstania niepełnosprawności nie może mieć znaczenia przy ustalaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a jako żona, zobowiązana jest przed innymi krewnymi do opieki nad mężem i to ona sprawowała nad nim faktyczną opiekę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Toruniu decyzja z dnia 8 kwietnia 2022 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy oparł o następujące ustalenia i rozważania: Okolicznością sporną w niniejszej sprawie jest legitymowanie się przez męża strony orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, bowiem jak wynika z akt sprawy, w szczególności z pisma Zakładu Ubezpieczeń społecznych Oddziału w Toruniu z dnia 9 marca 2022r., odnoszącego się do orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji K. K. z dnia 25 stycznia 2022r., zmarł on przed uprawomocnieniem tego orzeczenia. Przez zwrot "wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności" należy rozumieć datę, kiedy to orzeczenie jest ostateczne i prawomocne. Orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, które nie jest ostateczne i prawomocne, nie jest wiążące dla innych organów. Dopiero od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności orzeczenie to ma charakter ostateczny i jest wiążące dla innych organów. W obecnym stanie prawnym organ nie ma podstaw prawnych do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia, ponieważ osoba wymagająca opieki nie legitymowała się prawomocnym, a więc wiążącym dla organów ustalających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W skardze złożonej do Sądu, skarżąca wyjaśniła, że w dniu 09-02-2022r. niezwłocznie po otrzymaniu Orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 25-01-2022r. ustalającego niezdolność męża do samodzielnej egzystencji złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem. Wskazała, że mąż zmarł 14-02-2022r. Podniosła, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest ściśle związane z osobą wymagającą opieki, a jej stan zdrowia i konieczność sprawowania nad nią opieki nie mają związku z tym czy doręczenie tego orzeczenia nastąpiłoby kilka dni wcześniej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Na wstępne wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Skarga jest zasadna. Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329); dalej zwaną: "p.p.s.a.", doprowadziła Sąd do stanowiska, że w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu procesowemu, w sposób uzasadniający uwzględnienie skargi. Wbrew rozważaniom organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie spornym nie jest jedynie jedno zagadnienie wskazane przez ten organ, a mianowicie – legitymowanie się przez męża strony orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zagadnienie to, jakkolwiek podstawowe dla sprawy jest kwestionowane przez skarżącą łącznie z wadliwą w jej ocenie wykładnią cytowanego wcześniej art. 17 ust. 1b u.ś.r., który stał się materialnoprawną podstawą odmowy świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji z powodu ustalenia niezdolności do samodzielnej egzystencji niepełnosprawnego męża strony po okresie, o którym mowa w ww. przepisie. Organ odwoławczy nie dokonał oceny dokonanej przez organ I instancji ww. przepisu, pomimo tego, że wykładnia ta została zakwestionowana w odwołaniu, czego nie wyjaśnił. Można jedynie domyślać się, że uczynił to uznając, że niepełnosprawny mąż skarżącej nie legitymował się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji. W ocenie Sądu, powyższa konkluzja powzięta przez organ odwoławczy jest przedwczesna i nie znajduje oparcia w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy. Organ odwoławczy oparł się jedynie na jednym dokumencie, tj. piśmie ZUS z dnia 9 marca 2022 r., w którym wskazano, po pierwsze, że K. K. 30 listopada 2021 r. złożył wniosek o świadczenie uzupełniające, po drugie, że orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 25.01.2022 r., został uznany za niezdolnego do samodzielnej egzystencji, a po trzecie, iż zmarł on 14 lutego 2022 r., przed uprawomocnieniem się orzeczenia. (vide: k. 4 akt administracyjnych organu I instancji). Z ww. pisma nie wynika jednak o jakim orzeczeniu jest mowa, czy o orzeczeniu dotyczącym świadczenia uzupełniającego, czy też o orzeczeniu stwierdzającym niezdolność do samodzielnej egzystencji. Tymczasem należy zauważyć, że orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 25.01.2022 r., które stwierdza niezdolność K. K. do samodzielnej egzystencji, zawiera w pkt II pouczenie, z którego wynika, że od tego orzeczenia przysługuje prawo wniesienia sprzeciwu do komisji lekarskiej ZUS, za pośrednictwem jednostki organizacyjnej ZUS w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia. Od daty tego orzeczenia (25.01.2022 r.) do daty śmierci K. K. (14.02.2022 r.) minęło 19 dni. Jest to więc wystarczający okres, by orzeczenie to weszło do obrotu prawnego w sytuacji doręczenia go K. K. na 14 dni przed jego śmiercią. Zagadnienie to jednak nie zostało przez organy zbadane, co stanowiło uchybienie przepisom art. 7, 77 § 1, 80 i 107§ 3 kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Biorąc pod uwagę powyższe zaszły przesłanki do uchylenia zaskarżonej decyzji wraz z decyzją ją poprzedzającą celem dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych, pozwalających na stwierdzenie, czy orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 25.01.2022 r., zdążyło wejść do obrotu prawnego przed śmiercią K. K.. Ta okoliczność pozwoli na przyjęcie podstawowej dla sprawy przesłanki legitymowania się przez męża skarżącej orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, co stanowi warunek niezbędny do przyznania dochodzonego świadczenia, choć nie jedyny. W przypadku pozytywnego przesądzenia tej kwestii należy dokonać ustaleń, co do zakresu opieki skarżącej nad mężem w tak szczegółowy sposób, by móc dokonać konkluzji, czy sprawowana opieka uniemożliwiała jej podjęcie zatrudnienia, co w świetle przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. stanowi niezbędną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W przypadku spełnienia przez skarżącą powyższych przesłanek do przyznania ww. świadczenia, należy też stwierdzić, że organ I instancji w sposób niezasadny zastosował przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. Należało bowiem mieć na względzie, że z uwagi na wydany dnia 21 października 2014 r. wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 38/13, przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związanego z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną, wbrew stanowisku organu I instancji, pominąć należy kryterium daty powstania niepełnosprawności (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1079/17, z 11 lipca 2017r. sygn. akt I OSK 1600/16 – dostępne na stronie https://cbois.nsa.gov.pl/cbois/query). W świetle powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c, w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji wyroku.