II OSK 3926/19

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak po rozpoznaniu w dniu 23 września 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 czerwca 2019 r. sygn. akt VII SA/Wa 413/19 w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia 7 grudnia 2018 r. znak ... w przedmiocie umorzenia postępowania 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia kasztów postów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 czerwca 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 413/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. B. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia 7 grudnia 2018 r. znak ... w przedmiocie umorzenia postępowania. W ocenie Sądu pierwszej instancji, zaskarżona decyzja została oparta na prawidłowych ustaleniach faktycznych, do których zastosowano właściwe przepisy prawa materialnego i dokonano prawidłowej ich wykładni. Rzecznik wziął przy tym pod uwagę ocenę Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawioną w wyroku z 5 września 2017 r. sygn. akt II OSK 1015/17. Materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania nie potwierdził zarzutów skargi w zakresie zorganizowanych działań Szpitala w celu ograniczenia prawa pacjentów do informacji o prawach pacjenta, o którym mowa w art. 11 ust. 1 ustawy. Zdaniem Sądu, uwzględniając obszerne ustalenia faktyczne poczynione w toku postępowania - z uwzględnieniem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawionej w wyroku z dnia 5 września 2017 r. - prawidłowo Rzecznik stwierdził, iż Szpital nie stosował praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów w rozumieniu art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Z ustaleń Rzecznika Praw Pacjenta wynika bowiem, że w całym okresie działalności Rzecznika Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego, w tym w okresie hospitalizacji skarżącej – pacjenci, ich przedstawiciele ustawowi, opiekunowie prawni lub faktyczni tych osób byli informowani o możliwości korzystania z pomocy Rzecznika, między innymi, poprzez informacje zamieszczone na tablicach informacyjnych na wszystkich oddziałach Szpitala wskazujące dni, godziny i miejsca przyjęć, stosownie do art. 10a ustawy z 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego i § 7 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 13 stycznia 2006 r. w sprawie szczegółowego trybu i sposobu działania Rzecznika Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego (dalej rozporządzenie). Niezależnie informacja ta była umieszczona na tablicy w izbie przyjęć. Sąd uznał, że nie sposób również zakwestionować i w konsekwencji podważyć wartości dowodowej zeznań złożonych przez pełniącą w tym okresie obowiązki Rzecznika Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego - E. K. – na rozprawie przeprowadzonej w dniu 19 listopada 2014 r., którym Sąd Okręgowy w G. dał wiarę oddalając powództwo A. B. przeciwko Szpitalowi. W związku z powyższym jako pozbawione podstaw Sąd pierwszej instancji potraktował zarzuty dotyczące naruszenia wymienionych w powołanym piśmie przepisów postępowania, którego to naruszenia skarżąca upatrywała m.in. w braku ponownego przesłuchania świadków, pracowników szpitala, Rzecznika Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego i samej skarżącej. Sąd negatywnie ocenił też zarzut, że "(...) budzi wątpliwości posłużenie się zeznaniami świadka złożonymi w innym postępowaniu, przed innym organem, bez możliwości zapoznania się z zadanymi pytaniami i bez możliwości samodzielnego zadawania pytań oraz weryfikacji reakcji i zachowania świadka w celu oceny jego wiarygodności (...)" skoro postępowanie przed Sądem Okręgowym w G. toczyło się z powództwa skarżącej przeciwko Szpitalowi, w którym to postępowaniu skarżąca brała czynny udział. Sąd podkreślił, że w postępowaniu cywilnym, tak jak w postępowaniu administracyjnym (art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego) funkcjonuje zasada swobodnej oceny dowodów wyrażona w art. 233 § 1 k.p.c., zgodnie z którym sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Podobnie organ prowadzący postępowanie ocenia według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności. O przekroczeniu granic prawa do oceny dowodów można mówić wtedy, gdy organ administracji pozostawia poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę i pomija jednocześnie istotne dla sprawy materiały dowodowe lub dokonuje ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok NSA z 14 stycznia 1994 r., III SA 491/93, LEX nr 1688101). Jest wprawdzie sporne w piśmiennictwie, czy ustalenia dokonane w postępowaniu sądowym zakończonym prawomocnym wyrokiem wiążą organ administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym, bowiem przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie ustanawiają takiego związania. Istota związania polega na wyłączeniu dopuszczalności dokonywania w postępowaniu administracyjnym tych samych ustaleń, co do których zachodzi związanie. Zadaniem Sądu, organ administracji publicznej jest związany ustaleniami stanowiącymi podstawę dowodową prawomocnego wyroku sądu, co sprawia, że okoliczności te nie mogą być przedmiotem postępowania dowodowego, choć mogą być przedmiotem oceny z uwagi na odmienność celów postępowania sądowego i postępowania administracyjnego. Taka jednak sytuacja nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie, cele te były bowiem tożsame. Nie sposób przy tym nie odnotować, co zostało już wyżej wskazane, że wyrok Sądu Okręgowego w G., a więc i ustalenia dowodowe wówczas poczynione, zostały zaakceptowane przez Sąd Apelacyjny w G. I Wydział Cywilny, który w piśmie z 26 listopada 2018 r. poinformował organ, że prawomocnym wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2018 r. (sygn. akt ...) oddalił apelację skarżącej. Sąd Okręgowy (str. 12 uzasadnienia wyroku) wskazał jednoznacznie, że skarżąca nie udowodniła, iż z przyczyn leżących po stronie Szpitala nie miała możliwości kontaktu z Rzecznikiem Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego, uzyskania i zapoznania się z informacją i pracy Rzecznika oraz nawiązania z nim kontaktu. Sąd zaznaczył, że kontakt ten nie był w żadnej mierze ograniczony. Skarżąca sama przyznała, że wychodziła na przepustki, swobodnie poruszała się po oddziale, mogła korzystać z aparatu telefonicznego. Biuro Rzecznika było prawidłowo oznaczone, a skarżąca musiała mijać je wychodząc na przepustki. Sąd stwierdził, że został spełniony obowiązek wynikający z art. 10a ust. 3 ustawy, a sam Rzecznik dyżurował w Szpitalu i spotykał się z pacjentami. Powyższe kluczowe rozważania Sądu znajdują się w aktach sprawy. Tym samym i zarzut skargi dotyczący naruszenia wymogów wynikających z art. 10a ust. 3 ustawy okazał się chybiony. Zdaniem Sądu, nietrafne były zatem kategoryczne zarzuty strony dotyczące oparcia się przez organ na niedopuszczalnych i budzących uzasadnione wątpliwości co do wiarygodności dowodach wobec manipulacji zainteresowanego podmiotu. Z ponownie poczynionych ustaleń organu wynika, że RzPPSzP był obecny na oddziałach i uczestniczył w społecznościach pacjentów, podczas których informował o ich prawach i możliwości kontaktu w przypadku ewentualnej potrzeby. W ocenie Sądu, skoro w Szpitalu informacja o możliwości i sposobie nawiązania kontaktu pacjenta z Rzecznikiem znajdowała się na tablicy na każdym oddziale, istniała przy tym możliwość wykonywania przez pacjentów połączeń telefonicznych z aparatu znajdującego się na korytarzu oddziału, w tym - według instrukcji zamieszczonej obok - również na koszt odbiorcy, a w przypadku zgłoszenia potrzeby rozmowy z Rzecznikiem psycholog i personel medyczny informowali o sposobie kontaktu, to Rzecznik PP nie miał podstaw do stwierdzenia, że Szpital prowadził zorganizowane działania w celu ograniczenia prawa pacjentów do informacji o ich prawach, o którym mowa w art. 11 ust. 1 ustawy i zasadnie umorzył postępowanie. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę. W skardze kasacyjnej A. B. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzającej go decyzji Rzecznika Praw Pacjenta z 7 grudnia 2018 r., rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym oraz przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia za reprezentację skarżącej w postępowaniu kasacyjnym, które nie zostało opłacone w całości ani w części. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez nie uchylenie decyzji pomimo, że decyzja była obarczona następującymi uchybieniami: 1. naruszeniem przepisów postępowania w postaci art. 7, 75 § 1, 77 § 1 i 80 kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 65 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2017 r. poz. 1318 ze zm.) przez: a) dowolną, a nie swobodną, ocenę zebranego materiału dowodowego w postaci oświadczeń stron A. B. i Wojewódzkiego Szpitala Psychiatrycznego im. prof. T. w G. poprzez przyznanie wiary oświadczeniu Szpitala, że informacja o dniach, godzinach i miejscu przyjęć oraz drogach kontaktu z Rzecznikiem Praw Pacjenta i Rzecznikiem Praw Pacjenta Psychiatrycznego i możliwości skorzystania z ich pomocy była umieszczona na tablicach w ogólnodostępnych miejscach na terenie Szpitala przed wszczęciem postępowania, a odmowie wiary przeciwnemu oświadczeniu A. B. - bez dodatkowych przesłanek oceny tych oświadczeń (vide lit. b) i c)), b) oparcie ustaleń faktycznych o kserokopię fragmentów uzasadnienia wyroku w sprawie ... Sądu Okręgowego w G. oraz kserokopię protokołu rozprawy, podczas gdy dokumenty te (niemające przymiotu dokumentów urzędowych) zawierały skreślenia oraz zasłonione fragmenty, uzasadnienie wyroku nie zostało przesłane w całości, a protokół obejmował tylko jedną rozprawę zawierającą korzystne dla Szpitala zeznania, podczas gdy z dostępnych fragmentów uzasadnienia wyroku wynikało, że w sprawie tej zeznawało więcej świadków - co w świetle zasad doświadczenia życiowego powinno było wzbudzić podejrzenie organu korzystną dla siebie o manipulację materiałem dowodowym przez stronę, od której on pochodził oraz godzi w zasadę bezpośredniości dowodu wobec oparcia się przez organ o zeznania świadka złożone w innym postępowaniu, c) niezebranie materiału dowodowego pozwalającego na rozstrzygnięcie sprawy w postaci np. zeznań świadków - pracowników szpitala, ewentualnie przesłuchania A. B. w celu ustalenia stanu faktycznego istniejącego przed datą wszczęcia postępowania - które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż wobec dokonania oceny dowodów dowolnej, a nie swobodnej oraz wobec zaniechań w zbieraniu materiału dowodowego organ wysnuł błędne (nieuprawnione) wnioski oraz nie zgromadził dowodów pozwalających na ustalenie prawdy obiektywnej, która powinna być podstawą decyzji, 2. w konsekwencji pkt 1 lit a) - c) naruszeniem przepisu postępowania w postaci art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 65 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta polegającym na umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego, podczas gdy należało prowadzić je nadal w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy, 3. naruszeniem przepisu postępowania w postaci art. 8 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 65 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta przez prowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie skarżącej do władzy publicznej, a mianowicie poddający w wątpliwość wolę rzeczywistego wyjaśnienia sprawy i budzący podejrzenie przedkładania wyjaśnień podmiotów udzielających świadczeń medycznych nad oświadczenia ich pacjentów - co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż powyższe uchybienia przepisom postępowania przed Rzecznikiem Praw Pacjenta powinny były prowadzić do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Rzecznik Praw Pacjenta wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Oświadczył, że zrzeka się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie jest zasadny, a to z tego względu, że przy rozpoznaniu sprawy przez Rzecznika Praw Pacjenta nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zakres przedmiotowy ustaleń stanu faktycznego w sprawie wyznaczył zapisany hipotetyczny stan faktyczny w art. 11 ust. 1 w związku z art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Według art. 11 ust. 1 powołanej ustawy: "Pacjent ma prawo do informacji o prawach pacjenta określonych w niniejszej ustawie oraz w przepisach odrębnych, uwzględniającej ograniczenia tych praw określone w tych przepisach. Podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia tę informację w formie pisemnej, poprzez umieszczenie jej w swoim lokalu, w miejscu ogólnodostępnym". Rzecznik Praw Pacjenta przedstawił dowody na ustalenie spełnienia przez Wojewódzki Szpital Psychiatryczny im. prof. T. w . Nie można zatem skutecznie zarzucić naruszenia art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego przez ocenę, że zgromadzony materiał dowodowy został oceniony dowolnie bez przytoczenia dowodów podważających wiarygodność dowodów w sprawie. Uzasadnienie skargi kasacyjnej oparte jest wyłącznie na zarzucie ogólnikowym oceny dowodów jako oceny dowolnej. Polemika z ustaleniami stanu faktycznego bez przytoczenia faktów, które dały podstawy do wyprowadzenia wadliwego jego ustalenia, czynią zarzuty kasacyjne niezasadnymi. Nie można zwłaszcza podzielić zarzutu uwzględnienia w ustaleniach stanu faktycznego prawomocnego wyroku z dnia 10 lutego 2017 r. Sądu Okręgowego w G. oddalającego powództwo A. B. przeciwko Wojewódzkiemu Szpitalowi Psychiatrycznemu im. prof. T. w G., od którego została oddalona apelacja. Prawomocny wyrok Sądu wiąże nie tylko strony i sąd ale też inne organy. Nikt nie może kwestionować faktu obowiązywania w obrocie prawnym prawomocnego wyroku. Nie można zatem skutecznie zarzucić wadliwego ustalenia stanu faktycznego przez uwzględnienie w tym zakresie ustaleń co do stanu faktycznego będącego podstawą rozstrzygnięcia w prawomocnym wyroku. Pokrywanie się stanu faktycznego w przepisach prawa będących podstawą rozstrzygnięcia sprawy na drodze postępowania cywilnego i postępowania administracyjnego wyklucza podjęcie innych ustaleń od ustaleń w prawomocnym wyroku sądu powszechnego. Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 65 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Powiązanie art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego z art. 65 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta czyni ten zrzut niezasadny. Artykuł art. 65 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w przepisach niniejszego rozdziału i rozdziału 14 do postępowań w sprawach stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Na podstawie zatem tak określonej podstawy kasacyjnej, zarzut ten nie jest zasadny. W konsekwencji nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 8 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 65 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Nie można bowiem zarzucić wadliwego ustalenia stanu faktycznego sprawy. W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 207 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uwzględniając sytuację skarżącej Sąd odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Do rozpoznania wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej właściwy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (art. 254 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). ----------------------- 3