I SA/Wa 1308/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie WSA Iwona Kosińska (spr.) WSA Bożena Marciniak Protokolant referent stażysta Beata Karczewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2020 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka oddala skargę. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania I. K., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] odmawiającą przyznania prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że I. K. zwróciła się do Urzędu [...] z wnioskiem o ustalenie prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia syna w dniu [...] lipca 2019 r. Do wniosku dołączyła zaświadczenie lekarskie potwierdzające, że od 6 tygodnia ciąży do porodu pozostawała pod opieką medyczną. Po rozpatrzeniu złożonego wniosku Prezydent [...] decyzją z dnia [...] marca 2020 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ I instancji stwierdził, że skarżąca uzyskiwała dochód przekraczający kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania wnioskowanej zapomogi. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, I. K. złożyła odwołanie. W uzasadnieniu zakwestionowała sposób ustalenia miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie, podnosząc, że przez 8 miesięcy mąż pozostawał bezrobotny, a jego faktyczne zarobki w skali roku były dużo niższe niż przyjęte w zaskarżonej decyzji. Po rozpatrzeniu złożonego odwołania organ odwoławczy stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ II instancji wyjaśnił, że materialnoprawną podstawę kwestionowanej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2020 r. Dz. U. poz. 111), która określa m.in. warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych, w tym jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania. Organ przywołał treść art. 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych, podkreślając, że z brzmienia art. 15b ust. 2 powołanej ustawy wynika, że jednym z warunków przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka jest kryterium dochodowe, co oznacza, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie może przekraczać kwoty 1.922 zł. Sposób obliczania dochodu także został uregulowany w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Kolegium podało, że wniosek o ustalenie prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka został złożony w dniu [...] stycznia 2020 r., a więc w okresie zasiłkowym 2019/2020. Przy ustalaniu kryterium dochodowego należy więc wziąć pod uwagę dochód rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, tj. w 2018 r. (art. 3 pkt 2a, art. 3 pkt 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Kolegium wskazało, że miesięczny dochód rodziny wyniósł [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę [...] zł i przekracza kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka (1.922 zł) określone w art. 15b ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreślił, że spełnienie kryterium dochodowego jest jednym z ustawowych warunków do przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka, przy czym sposób obliczania dochodu nie zależy od uznania organu orzekającego w sprawie, ale jest ściśle determinowany przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych. W niniejszej sprawie wynika on z dyspozycji art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a niespełnienie przez stronę ustawowych kryteriów powoduje, że świadczenie rodzinne nie może być przyznane. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2020 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła I.K.. W uzasadnieniu skargi podniosła, że wyliczenia organu oparte są na szacunkowych danych wynagrodzenia (brany jest zarobek za krótki okres i domniemywa się, że wynagrodzenie "byłoby" równe przez cały okres). Wniosła o uwzględnienie średnich miesięcznych wynagrodzeń za rok kalendarzowy 2019, gdyż sposób taki jest przyjęty przez banki i inne instytucje pomocy społecznej. Podkreśliła, że mąż nie pracował przez 8 miesięcy w 2019 r. a dochód miesięczny w skali roku 2019 nie przekraczał średnio w żadnym miesiącu 1922.00 zł, dane te oparte są na załączniku PIT-37 za 2019 r. Podała, że wystąpiła utrata dochodu, poprzez zmianę prawa do zasiłku macierzyńskiego na prawo do urlopu rodzicielskiego, który stanowi tylko 60% poprzedniego zasiłku. Skarżąca wyjaśniła, że nadal przebywa na urlopie rodzicielskim. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo Samorządowe Kolegium Odwoławcze odniosło się do zarzutu zawartego w skardze, że skarżąca utraciła dochód w związku z uzyskaniem prawa do urlopu rodzicielskiego po urlopie macierzyńskim, i wyjaśniło, że ani w toku postępowania administracyjnego, ani w odwołaniu od decyzji organu I instancji okoliczność ta nie była podnoszona przez skarżącą, a w złożonej skardze skarżąca nie wskazała, od jakiej daty nastąpiło obniżenie wysokości otrzymywanego zasiłku do 60% podstawy jego wymiaru, natomiast w znajdującym się w aktach oświadczeniu skarżącej z dnia [...] lutego 2020 r. podała ona, że jej umowa o pracę w firmie "[...]" Sp. z o.o. trwa od [...] kwietnia do chwili obecnej i jest to jedyne źródło jej dochodu. Tymczasem przepis art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych zawiera zamknięty katalog okoliczności kwalifikowanych jako utratę dochodu. W świetle art. 3 pkt 23 lit. h ustawy o świadczeniach rodzinnych utratą dochodu jest utrata zasiłku macierzyńskiego, przysługującego po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2020 r. Dz. U. poz. 111). Zgodnie z treścią art. 15b ust. 1-3 oraz ust. 5 tej ustawy z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1000 zł na jedno dziecko. Jednorazowa zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty1922,00 zł. Przepisy art. 5 ust. 4-4b, 7-9 i 11 stosuje się odpowiednio. Wniosek o wypłatę jednorazowej zapomogi składa się w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka, a w przypadku gdy wniosek dotyczy dziecka objętego opieką prawną, opieką faktyczną albo dziecka przysposobionego - w terminie 12 miesięcy od dnia objęcia dziecka opieką albo przysposobienia nie później niż do ukończenia przez dziecko 18. roku życia. Wniosek złożony po terminie organ właściwy pozostawia bez rozpoznania. Zapomoga, o której mowa przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Przepisy art. 5 ust. 4-4b, art. 7-9 i art. 11 ustawy o świadczeniach rodzinnych odnoszą się do sposobu ustalania dochodu rodziny w przypadkach: utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku (art. 5 ust. 4), uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 5 ust. 4a), uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 5 ust. 4b), gdy członek rodziny jest umieszczony w pieczy zastępczej lub w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie (art. 7), ustalania dochodu z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (art. 7a), ustalania dochodu rodziny uzyskanego z gospodarstwa rolnego (art. 8 i art. 8a) lub przez dzierżawę gospodarstwa rolnego (art. 8b i art. 8c), gdy rodzina lub osoba ucząca się uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego oraz dochody pozarolnicze (art. 9), gdy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego (art. 11). Momentem nabycia prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka jest złożenie przez osobę uprawnioną wniosku o przyznanie tego świadczenia, a kryteria dochodowe jego uzyskania ustala się zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 3 pkt. 2-2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b tej ustawy (do którego odsyła art. 15b ust. 2). Odpowiednie zastosowanie oznacza zaś zastosowanie przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu z uwzględnieniem jednorazowego charakteru zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. W odniesieniu do powyższego świadczenia powołana ustawa nie zawiera bowiem odrębnych unormowań w zakresie ustalania kryterium dochodowego ich uzyskania. Świadczenie uregulowane w art. 15b jest świadczeniem jednorazowym, ale uzyskiwanym w określonym okresie zasiłkowym, którą to konstrukcją posługuje się ustawa o świadczeniach rodzinnych. Pojęcie "okresu zasiłkowego" zostało zdefiniowane w art. 3 pkt 10 omawianej ustawy, zgodnie z którym przez okres zasiłkowy rozumieć należy okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. W pojęciu tym ustawodawca określił zatem granice czasowe przysługującego świadczenia. W wypadku jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka pojęcie okresu zasiłkowego ma znaczenie dla określenia, z którego roku dochody będą podstawą do ustalenia dochodu rodziny (stanowiącego - zgodnie z art. 3 pkt 2 - sumę dochodów członków rodziny, o których z kolei mowa w art. 3 pkt 2a ustawy), w przeliczeniu na osobę i odniesienia go do granicznej kwoty dochodu, do której jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka przysługuje, tj. do kwoty 1922 zł. Uprawnienie do świadczenia, wynikające z zastosowania kryterium dochodowego, ustalane jest na podstawie dochodu ustalonego za rok poprzedzający okres zasiłkowy, w którym świadczenie miało być wypłacone (w niniejszej sprawie za rok 2018). Istotą sporu w niniejszej sprawie jest kwestia przekroczenia przez skarżącą kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka. Z akt sprawy wynika, że organy orzekające ustaliły, że miesięczny dochód rodziny skarżącej na osobę, stanowiący podstawę weryfikacji uprawnienia do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka, wynosi [...] zł i tym samym przekracza ustawowe kryterium z art. 15b ust. 2 ustawy. Skarżąca kwestionuje sposób wyliczenia przez organ tego dochodu, postulując, żeby organ obliczał dochód przy uwzględnieniu średnich miesięcznych dochodów za rok kalendarzowy 2019, ponieważ sposób taki jest przyjęty przez banki i inne instytucje pomocy społecznej. Taki sposób obliczania dochodu mógłby w ocenie skarżącej uwzględnić, że jej mąż nie pracował przez 8 miesięcy w 2019 r., przez co dochód miesięczny w skali roku 2019 nie przekraczał średnio w żadnym miesiącu kwoty 1922.00 zł jak wynika z PIT-37 za 2019 r. Zdaniem Sądu prezentowane przez skarżącą rozumienie przepisów regulujących uprawnienie do jednorazowego zasiłku z tytułu urodzenia dziecka, o którym mowa w art. 15b, nie jest jednak trafne. Definicje legalne pojęć: "dochód", "dochód rodziny" oraz "rodzina" zamieszczone zostały w art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Art. 3 ust. 1 tej ustawy stanowi, że dochód oznacza - po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób - przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 361 ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, a także inne dochody określone w pkt 1 lit. b i c przedmiotowej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. Dochodem rodziny, w świetle art. 3 pkt 2 jest suma dochodów członków rodziny, natomiast w myśl art. 3 pkt 2a wspomnianej regulacji dochód członka rodziny to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b (przepisy regulujące utratę i uzyskanie dochodu, w tym także po roku poprzedzającym okres zasiłkowy). Okres zasiłkowy to okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych (art. 3 pkt 10). Ponadto w art. 3 pkt 16 zamieszczono definicję pojęcia rodziny, przez którą rozumieć należy odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Uprawnienie do świadczenia wynikające z zastosowania kryterium dochodowego ustalane jest na podstawie dochodu ustalonego za rok poprzedzający okres zasiłkowy, w którym świadczenie miało być wypłacone. Kryteria dochodowe uzyskania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka ustala się zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 3 pkt 2-2a z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zauważyć należy, że w odniesieniu do świadczenia jednorazowego ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera odrębnych uregulowań w zakresie ustalania kryterium dochodowego ich uzyskania. Biorąc zatem pod uwagę to, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka w dniu [...] stycznia 2020 r., a więc w okresie zasiłkowym 2019/2020, organ prawidłowo przyjął za podstawę do ustalenia dochodu pięcioosobowej rodziny skarżącej dochody w roku 2018. Również wyliczenia tego dochodu na członka rodziny są prawidłowe i znajdują oparcie w przywołanych przepisach prawa. W ocenie Sądu organy administracji dokonały prawidłowej weryfikacji uprawnienia do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka skarżącej, a postulowany przez skarżącą sposób ustalania miesięcznego dochodu nie znajduje uzasadnienia w przepisach omawianej ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 5 ust. 4b). Zaznaczyć należy, że przepis art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych został dodany do ustawy o świadczeniach rodzinnych przez art. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212) z dniem 1 stycznia 2012 r. Jak wynika z uzasadnienia projektu tej ustawy (druk sejmowy Nr 3897) "zaproponowana zmiana pozwoli na precyzyjne określenie dochodu i przyznanie świadczeń rodzinom, których faktyczny dochód nie przekracza przyjętego w ustawach kryterium dochodowego. Wykazany zostanie dochód faktycznie otrzymywany, a nie dochód zaniżony, co miało miejsce w przypadku osób, które pod koniec roku podjęły dopiero pracę (po podziale ich rocznego dochodu przez liczbę miesięcy w roku wykazywany był dochód znacznie zaniżony względem dochodu faktycznie przez nich miesięcznie otrzymywanego)." Prawo do świadczeń rodzinnych ustalane jest na podstawie dochodu zbliżonego do dochodu faktycznie uzyskiwanego przez rodzinę w okresie pobierania świadczeń, a nie przeciętnego dochodu uzyskiwanego w roku poprzednim, chyba że od poprzedniego roku nie zaszły zasadnicze zmiany w sytuacji dochodowej rodziny. Analogiczne stanowisko wyrażone zostało m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 lipca 2015 r. sygn. akt I OSK 242/14 i I OSK 268/14, z 18 października 2016 r. sygn. akt I OSK 416/15, z 23 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2447/14, 7 lutego 2017 r. sygn. akt. I OSK 1271/15, 8 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 3/16, które Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w całości podziela. Wyjaśnić również należy, że termin "utraconego dochodu" został zdefiniowany w omawianej ustawie w art. 3 pkt 23 lit. h ustawy i zgodnie z jego treścią, oznacza on utratę dochodu spowodowaną m. in. utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, jednakże tylko w sytuacji, jeśli świadczenie to przysługiwało po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jak wynika z akt sprawy, taka sytuacja nie zaistniała w rozpatrywanej sprawie, ponieważ skarżąca nie utraciła zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przed uzyskaniem prawa do zasiłku macierzyńskiego. Stąd też nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie art. 5 ust. 4 ustawy. Zmiana sytuacji dochodowej nie stanowi "dochodu utraconego" w rozumieniu art. 3 pkt 23 ustawy i w konsekwencji nie może zostać uwzględniona na zasadzie jej art. 5 ust. 4 przy ustaleniu wysokości dochodu stanowiącego podstawę do ustalenia prawa osoby do zasiłku rodzinnego. Przesłankę dla uznania "utraconego dochodu" stanowić może wyłącznie utrata dochodu spowodowana utratą zatrudnienia, czyli rozwiązaniem lub wygaśnięciem stosunku pracy (wyrok Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrok z dnia 2 kwietnia 2014 r. sygn. akt II SA/Gd 122/14). Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w sentencji.