IV SA/Po 879/12

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Jarosz Sędziowie WSA Donata Starosta (spr.) WSA Tomasz Grossmann Protokolant st. sekr. sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2012 r. ze skargi G. Sz. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] czerwca [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie rozgraniczenia nieruchomości 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w części utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza Gminy K. z dnia [...] marca [...] r. nr [...] co do rozgraniczenia nieruchomości; 2. w pozostałym zakresie skargę oddala; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz G. Sz. kwotę 237 złotych (dwieście trzydzieści siedem) tytułem zwrotu kosztów postępowania UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] marca 2012 r.) Burmistrz Gminy K. (dalej Burmistrz albo organ I instancji) działając na podstawie art. 104, 145 §2 pkt 2 oraz art. 151 §1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) oraz art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz.U. 2010 r., nr 193, poz. 1287 ze zm., dalej pr.geod.) uchylił decyzję własną z dnia [...] września 2002 r., nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] września 2002 r.) o rozgraniczeniu nieruchomości G. Sz. (dalej wnioskodawca, odwołujący albo skarżący) położonej w obrębie B. przy ul. G. [...], w ewidencji gruntów oznaczonej nr [...] i [...], zapisanej w KW [...] w Sądzie Rejonowym w Ś. W., z nieruchomościami przyległymi do wymienionej nieruchomości oraz orzekł o rozgraniczeniu nieruchomości objętej KW [...] położonej w miejscowości B. oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki ewidencyjne nr [...] i [...], stanowiące własność wnioskodawcy z następującymi nieruchomościami: działką nr [...], położoną w miejscowości B., stanowiącą własność Skarbu Państwa w zarządzie Zarządu Dróg Powiatowych w P., działką nr [...], objętą księgą wieczystą KW T.I-K.l Dobra K., położoną w miejscowości B., stanowiącą własność Skarbu Państwa w dzierżawie "Gospodarstwa Rybackiego M." Sp. z o. o. Organ I instancji wskazał, że granica pomiędzy działkami nr [...], [...] a wyżej wymienionymi nieruchomościami przebiega zgodnie z opisem granic i szkicem granicznym wykazanymi w protokole granicznym z dnia [...] października 2011 r., sporządzonym przez uprawnionego geodetę A. G. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że działając z inicjatywy wnioskodawcy wszczął postępowanie o rozgraniczenie nieruchomości zapisanej w [...] (działki [...] i [...]), z nieruchomością bez oznaczenia opisaną jako działka [...] (droga powiatowa), oraz nieruchomością zapisaną w tomie 1 karta 1 Dobra K., obręb B., opisaną jako działka [...] (jezioro B.). Do wykonania czynności ustalenia granic wyznaczony został geodeta uprawniony M. G. (dalej geodeta). Od wydanej decyzji z dnia [...] września 2002 r. zgłosił sprzeciw Prokurator Rejonowy w Ś. W. (dalej Prokurator), bowiem wyszło na jaw, że decyzję wydano w wyniku przestępstwa. Prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Środzie Wlkp. z dnia [...] maja 2008 r. sygn. akt [...] (dalej wyrok z dnia [...] maja 2008 r.), geodeta został uznany winnym tego, że w maju 2002 r. w miejscowości B., gm. K., przeprowadzając jako geodeta czynność rozgraniczenia pomiędzy nieruchomościami stanowiącymi własność wnioskodawcy o numerach [...] i [...], a stanowiącą własność Skarbu Państwa działką o nr [...] w sprzeczności do stanu prawnego tych działek, określonego w mapie ewidencji gruntów, mapie zasadniczej oraz w szkicach polowych, w sporządzonym przez siebie protokole granicznym z dnia 16 maja 2002 r. poświadczył nieprawdę, że przeprowadza czynność rozgraniczenia zgodnie z powyższymi dokumentami geodezyjnymi, a następnie sprzecznie w ww. dokumentami określił granice nieruchomości powiększając powierzchnie nieruchomości należących do wnioskodawcy o niemal 50%, tj. o [...] m2, kosztem stanowiącego własność Skarbu Państwa jeziora B., tj. przestępstwa z art. 271 § 1 kodeksu karnego. Bezspornym jest, że pomiędzy przestępstwem popełnionym przez skazanego geodetę a wydaniem zaskarżonej decyzji zachodzi związek przyczynowy. Wobec spełnienia przesłanek, wymienionych w art. 145 § 1 pkt 2 kpa, sprzeciw Prokuratora organ I instancji uznał za zasadny, gdyż określona w decyzji granica pomiędzy nieruchomościami opiera się na bezpośrednich ustaleniach sfałszowanego przez skazanego protokołu granicznego z dnia 16 maja 2002 r. W zaistniałej sytuacji, niezbędnym było wznowienie postępowania w sprawie i uchylenie decyzji z dnia [...] września 2002 r. Na podstawie postanowienia z dnia [...] sierpnia 2011 r., znak [...] (dalej postanowienie z dnia [...]1 sierpnia 2011 r.) Burmistrz wszczął postępowanie rozgraniczeniowe opisanych powyżej nieruchomości. Czynności ustalenia granic przeprowadził upoważniony geodeta A. G. Ustalenie przebiegu granic nastąpiło na podstawie zebranych dowodów i dokumentów: mapy ewidencyjnej analogowej w skali 1:5000, kopii mapy katastralnej w skali 1:5000, kopii numerycznej mapy ewidencyjnej w skali 1:5000, kopii mapy analogowej zasadniczej w skali 1:1000, wypisów z rejestru gruntów, badania księgi wieczystej, kopii rejestrów katastralnych - matrykuł, szkicu pom. syt. z usytuowaniem granic z września 1971 r., szkicu podziałowego sąsiednich działek z [...] kwietnia 1980 r., [...] sierpnia 1980 r., [...] października 1990 r., szkicu pom. jeziora - [...], szkicu rozgraniczenia [...]. W trakcie rozprawy na gruncie w dniu [...] lutego 2011 r. protokół graniczny podpisały bez zastrzeżeń wszystkie obecne strony prowadzonego postępowania. W ocenie organu I instancji, dokonana ocena wykonania czynności ustalenia przebiegu granic przez upoważnionego geodetę oraz zgodności z przepisami sporządzonych dokumentów nie wykazała nieprawidłowości. Odwołanie od powyższej decyzji złożone zostało przez wnioskodawcę, który wniósł o uchylenie decyzji z dnia [...] marca 2012 r. i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy przez zmianę ustalonej granicy pomiędzy działkami nr [...] i [...], zapisanymi w KW [...] w Sądzie Rejonowym w Środzie Wielkopolskiej oraz ustalenie przebiegu granicy zgodnie z decyzją Burmistrza z dnia [...] września 2002 r., o zapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu odwoławczym i orzeczenie o kosztach postępowania odwoławczego według norm przepisanych. W uzasadnieniu odwołujący podkreślając swoje niezadowolenie z treści decyzji z dnia [...] marca 2012 r. zwrócił uwagę, że decyzja z dnia [...] września 2002 r. była w pełni uzasadniona i oparta na rzetelnych wyliczeniach profesjonalnego podmiotu, zgodnie z opisem granic i szkicem granicznym wykazanymi w protokołach granicznych. Decyzja ta aż do 2011 r. nie była w ogóle kwestionowana. Decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] czerwca 2012 r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu (dalej SKO albo Kolegium) utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] marca 2012 r. W uzasadnieniu Kolegium dokonując takich samych ustaleń faktycznych jak organ I instancji podkreśliło bezsporność tego, że pomiędzy przestępstwem popełnionym przez geodetę, a wydaniem zaskarżonej decyzji i jej treścią zachodzi związek przyczynowy. Decyzja z dnia [...] września 2002 r. opiera się na bezpośrednich ustaleniach protokołu granicznego z dnia [...] maja 2002 roku, w którym geodeta poświadczył nieprawdę, że czynność rozgraniczenia została przeprowadzona zgodnie z dokumentami geodezyjnymi, dzięki czemu sprzecznie z wyżej wymienionymi dokumentami określone zostały granice nieruchomości. Wobec tego stanu rzeczy organ I instancji działając w ramach wznowienia postępowania zgodnie z art. 149 § 2 kpa wydał decyzję, w której uchylił decyzję z dnia [...] września 2002 r. i wydał nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Organ I instancji zobowiązany był po uchyleniu własnej decyzji wydać nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy, to jest orzec w sprawie wniosku odwołującego z dnia [...] września 2001 r. o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego dla działek nr [...] i [...], położonych w B., W ocenie Kolegium decyzja w sprawie rozgraniczenia tych nieruchomości jest prawidłowa. Ponieważ przyczyną uchylenia poprzedniej decyzji było oparcie jej na nieprawdziwych danych ustalonych przez geodetę, co zostało stwierdzone w postępowaniu wznowieniowym, dokonując ponownie rozgraniczenia nieruchomości organ musiał przeprowadzić nowe postępowanie wyjaśniające w oparciu o ustalenia faktyczne, zgodne z rzeczywistym stanem nieruchomości, wynikającym z dokumentów wskazanych w zaskarżonej decyzji, na podstawie protokołu ustalenia przebiegu granic sporządzonego przez innego geodetę. Wobec tego zarzuty odwołania i domaganie się przez stronę oparcia rozstrzygnięcia na wcześniejszych ustaleniach zakwestionowanych z uwagi na stwierdzoną sądownie ich nierzetelność, organ I instancji uznał za nieuprawnione. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (dalej WSA) z dnia [...] lipca 2012 r. wnioskodawca zaskarżył w całości decyzję z dnia [...] czerwca 2012 r. utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] marca 2012 r. Zaskarżonej decyzji, błędnie określonej jako wyrok, skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 7 kpa przez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz załatwienie sprawy bez uwzględnienia jego słusznego interesu. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, błędnie oznaczonej jako postanowienie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżący opisując przebieg postępowania począwszy od wydania przez organ I instancji decyzji z dnia [...] września 2002 r. podkreślił, że decyzja ta była w pełni uzasadniona i oparta na rzetelnych wyliczeniach profesjonalnego podmiotu, zgodnie z opisem granic i szkicem granicznym wykazanymi w protokołach granicznych. Decyzja ta aż do 2011 r. nie była w ogóle kwestionowana (k. 4-5 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...], Kolegium wniosło o oddalenie skargi (k. 7-8 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Złożona skarga częściowo zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek z innych względów aniżeli zostały w niej podkreślone. Przedmiotem kontroli zgodności z prawem w niniejszym postępowaniu była decyzja z dnia [...] czerwca 2012 r. oraz poprzedzające jej wydanie czynności procesowe prowadzone w nadzwyczajnym trybie postępowania administracyjnego, których materialnoprawnym przedmiotem było rozgraniczenie nieruchomości należących do skarżącego z działką nr [...], położoną w miejscowości B., stanowiącą własność Skarbu Państwa w Zarządzie Zarządu Dróg Powiatowych w P. oraz z działką nr [...], położoną w miejscowości B., stanowiącą własność Skarbu Państwa w dzierżawie "Gospodarstwa Rybackiego M." Spółka z o.o. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd podzielił ustalenia faktyczne dokonane przez organy obu instancji przyjmując je za własne oraz czyniąc podstawą poniższych rozważań. W sprawie nie ulegało wątpliwości, że pierwotne rozgraniczenie powyżej opisanych nieruchomości miało miejsce na podstawie decyzji z dnia [...] września 2002 r., w której organ I instancji zastrzegł, że granica pomiędzy nieruchomościami skarżącego a nieruchomościami sąsiednimi przebiega zgodnie z protokołem granicznym z dnia [...] maja 2002 r., załączonym do operatu rozgraniczeniowego [...]. Następnie prawomocnym wyrokiem z dnia [...] maja 2009 r. geodeta, który sporządził operat rozgraniczeniowy w niniejszej sprawie został skazany za poświadczenie nieprawdy, że przeprowadził czynności rozgraniczenia niezgodnie ze stanem prawnym działek określonym w mapie ewidencji gruntów, mapie zasadniczej oraz w szkicach polowych, co skutkowało błędnym określeniem granic nieruchomości polegającym na powiększeniu powierzchni nieruchomości należących do skarżącego o niemal 50%, tj. o [...] m2, kosztem stanowiącego własność Skarbu Państwa – jeziora B. Prokurator realizując przysługującą jemu w oparciu o art. 184 §1 kpa kompetencję wniósł sprzeciw od decyzji z dnia [...] września 2002 r. Organ I instancji w prawidłowy sposób postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2011 r. wznowił postępowanie rozgraniczeniowe w niniejszej sprawie, zasadnie uznając, że żądanie w tym zakresie zostało wniesione w terminie o którym stanowi art. 148 §1 kpa przez upoważniony do tego podmiot w sprawie, która zakończona została wydaniem decyzji ostatecznej. Następnie Burmistrz działając zgodnie z prawem dopatrzył się zaistnienia w rozpoznawanej sprawie przesłanki wznowienia o której stanowi art. 145 §1 pkt 2 kpa, z uwagi na wydanie decyzji z dnia [...] września 2002 r. w wyniku przestępstwa. Wznowienie postępowania na omawianej podstawie dopuszczalne jest, gdy spełnione zostaną łącznie trzy warunki: 1) musi mieć miejsce fakt popełnienia przestępstwa rozumianego w takim sensie, jaki nadaje jemu prawo karne, 2) przestępstwo powinno zostać stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu, 3) pomiędzy wydaniem decyzji a popełnieniem przestępstwa zachodzi związek przyczynowy (B. Adamiak, w: B. Adamiak, J. Borkowski, KPA. Komentarz, Warszawa 2011 r., str. 549). W rozpoznawanej sprawie zaistniały wszystkie ze wskazanych przesłanek, które obligowały organ I instancji do ponownego rozstrzygnięcia istoty sprawy. Nie ulega wątpliwości, że geodeta powołany w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji z dnia 9 września 2002 r. do dokonania czynności technicznych polegających na ustaleniu przebiegu granic nieruchomości popełnił przestępstwo z art. 271 §1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. 1997 r., nr 88, poz. 558 ze zm.), które zostało ustalone prawomocnym wyrokiem z dnia [...] maja 2008 r. Z analizy decyzji z dnia [...] września 2002 r. wynika, że popełnione przestępstwo miało decydujący wpływ nie tylko na wydanie decyzji, lecz przede wszystkim na samą jej treść. Okoliczność ta w pełni uzasadniała nie tylko ponowne rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej, lecz również uchylenie decyzji z dnia [...] września 2002 r. i wydanie nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy. Z tego także względu za niezasadny należało uznać jedyny sformułowany w skardze zarzut, ponieważ decyzja z dnia [...] września 2002 r. nie została oparta na rzetelnych wyliczeniach geodety, tylko na czynnościach które złożyły się na popełnienie przez geodetę przestępstwa. Dla rozpoznania sprawy nie miało również znaczenia to, że decyzja z dnia [...] września 2002 r. do 2011 r. nie była w ogóle kwestionowana. Uchylenie tej decyzji nastąpiło w terminie 10-letnim o którym stanowi art. 146 §1 kpa. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia o rozgraniczeniu nieruchomości w niniejszym postępowaniu był art. 33 ust. 1 pr.geod. mocą którego na organ wykonawczy gminy nałożony został obowiązek wydania decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości, jeżeli zainteresowani właściciele nieruchomości nie zawarli ugody, a ustalenie przebiegu granicy nastąpiło na podstawie zebranych dowodów lub zgodnego oświadczenia stron. Z kolei stosownie do art. 33 ust. 1 pr.geod. strona niezadowolona z ustalenia przebiegu granicy może żądać, w terminie 14 dni od dnia doręczenia jej decyzji w tej sprawie, przekazania sprawy sądowi. W ten sposób ustawodawca ustanowił odstępstwo od ogólnej zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, ponieważ w sytuacji, gdy strona postępowania rozgraniczeniowego nie jest zadowolona z decyzji organu administracji publicznej przysługuje jej prawo żądania rozpoznania sprawy przez sąd powszechny. W takim przypadku postępowanie administracyjne ulega unicestwieniu, a sprawa o rozgraniczenie nieruchomości podlega rozpoznaniu przez sąd powszechny. Przekazanie sprawy sądowi powszechnemu nie daje podstawy do wyłączenia w całości zastosowania administracyjnego trybu nadzwyczajnego. Jeżeli strona złożyła żądanie przekazania sprawy sądowi powszechnemu, w takim zakresie postępowanie nadzwyczajne nie jest dopuszczalne. W razie gdy strona nie złożyła żądania przekazania sprawy sądowi powszechnemu, w obrocie prawnym pozostaje obowiązująca decyzja ostateczna, w stosunku do której zachodzi dopuszczalność wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia w razie wystąpienia wad określonych w art. 145 §1 kpa, czy postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (B. Adamiak, Glosa do wyroku SN z dnia 9 czerwca 1999 r., sygn. akt III RN 15/99, OSP 2000/11/173, str. 575, M. Folcholc, Wybrane problemy związane z właściwością sądów administracyjnych i sądów powszechnych w sprawach z zakresu rozgraniczania nieruchomości, str. 205-206). Innymi słowy, strona niezadowolona z ustalenia granicy o którym orzekł organ administracji na podstawie art. 33 ust. 1 pr.geod., pozostaje w istocie niezadowolona z zakresu prawa własności ustalonego na gruncie. W tym zakresie sprawa staje się "sprawą o własność", która należy do kognicji sądu powszechnego (Z. Śmiałowska-Uberman, Prawo geodezyjne i kartograficzne. Komentarz, Katowice 1999 r., str. 210). W rozpoznawanej sprawie Burmistrz wydając decyzję z dnia [...] marca 2012 r. błędnie pouczył strony o dopuszczalności wniesienia odwołania od wydanej przez siebie decyzji do SKO, podczas gdy właściwym w sprawie rozgraniczenia nieruchomości na wypadek zgłoszenia żądania przez stronę w terminie 14 dni liczonym od dnia doręczenia decyzji w sprawie jest sąd powszechny. Organ administracji publicznej II instancji właściwy rzeczowo był do dokonania kontroli instancyjnej rozstrzygnięcia zapadłego w trybie wznowieniowym, dotyczącego uchylenia decyzji z dnia [...] września 2002 r. Burmistrz powinien zatem w pouczeniu wskazać na odrębną właściwość SKO odnośnie pkt 1 decyzji z dnia [...] marca 2012 r. oraz sądu powszechnego co do pkt 2 decyzji. Efektem błędnego pouczenia było skierowanie przez skarżącego odwołania do SKO, obejmującego swoim zakresem zarówno kwestię orzeczenia w przedmiocie wznowienia, jak i rozstrzygnięcie o meritum sprawy. Z kolei SKO z naruszeniem przepisów o właściwości rozpoznało w całości odwołanie od decyzji z dnia 5 marca 2012 r., nie zważając na to, że w odniesieniu do samego rozgraniczenia nieruchomości właściwym rzeczowo był sąd powszechny. Mając powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art. 145 §1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2012 r., poz. 270, dalej ppsa) w zw. z art. 156 §1 pkt 1 kpa, w pkt 1 wyroku stwierdził nieważność decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. w części utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] marca 2012 r. co do rozgraniczenia nieruchomości, tzn. w części, w której SKO podjęło rozstrzygnięcie z naruszeniem przepisów o właściwości. W ocenie Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, organ I instancji z uwagi na błędne pouczenie o trybie i sposobie zaskarżenia decyzji z dnia [...] marca 2012 r. co do rozstrzygnięcia o rozgraniczeniu nieruchomości skarżącego z nieruchomościami stanowiącymi własność Skarbu Państwa, pozostającymi w zarządzie ZDM w P. oraz "Gospodarstwa Rybackiego M." Spółka z o.o. powinien ewentualnie na wypadek złożenia wniosku w tym zakresie rozważyć konieczność przywrócenia skarżącemu terminu o którym stanowi art. 33 ust. 3 pr.geod. W 2 pkt wyroku Sąd działając na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę w pozostałym zakresie uznając, że w rozpoznawanej sprawie, jak zostało to powyżej wykazane, zasadnie doszło do wznowienia postępowania oraz uchylenia decyzji z dnia [...] września 2002 r. W 3 pkt wyroku Sad działając na podstawie art. 200 ppsa zasądził od SKO na rzecz skarżącego kwotę 237 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.