I SPP/Go 59/22

SENTENCJA Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. spółka jawna o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. spółka jawna na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. UZASADNIENIE E. spółka jawna złożyła skargę na wskazane w sentencji niniejszego orzeczenia postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (sprawa zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Go 302/22). W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od ww. skargi w kwocie 100 zł, skarżąca Spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Podniosła, że jej sytuacja finansowa i materialna jest niesamowicie trudna. W formularzu PPPr wskazała, że Spółka nie prowadzi działalności. Od 18 miesięcy, z powodu strat i braku dochodów działalność Spółki jest zawieszona, a jej wspólnicy są osobami bezrobotnymi, bez prawa do zasiłku. Wysokość straty Spółki za ostatni rok obrotowy wyniósł 146.878,57 zł. Stan kasy i rachunków bankowych wynosi 0,00 zł. Nieruchomość Spółki została sprzedana ("nieuczciwie, bezprawnie, z pogwałceniem prawa i rażącym naruszeniem przepisów"). Spółka posiada zobowiązania kredytowe wobec banków, instytucji, które z powodu ogromnej inflacji rosną w zastraszającym tempie. Wspólnicy Spółki M.N. i E.N., w nadesłanych wnioskach PPF, również podnieśli brak możliwości poniesienia jakichkolwiek opłat sądowych. W związku z zawieszeniem prowadzenia działalności gospodarczej, oboje są osobami bezrobotnymi, bez prawa do zasiłku. Nie mają środków do życia. Minimalizują jedzenie, ograniczają zbędne wydatki. Aby przeżyć wyprzedają prywatne rzeczy. Z uwagi na wiek i choroby małżonkowie nie są w stanie znaleźć dodatkowego zatrudnienia. Sytuacja z koronawirusem, inflacja i znaczny wzrost cen jeszcze bardziej pogłębiły trudną sytuację małżonków. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wspólnicy ujawnili, że są małżeństwem. Mieszkają razem i wraz z dorosłym synem – P., prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Małżonkowie są współwłaścicielami domu jednorodzinnego, każdy w ¼ części oraz mieszkania o pow. 46,80 m², obciążonego hipoteką, w którym mieszka ich córka. Wspólnicy nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności i innych wartościowych rzeczy. Syn nie osiąga żadnych dochodów. Po stronie wydatków i zobowiązań małżonkowie wskazali kredyt hipoteczny ok. 113.000 zł, który spłaca córka, pożyczka ok. 50.000,00 zł, aktualnie niespłacana, podatek od nieruchomości ok. 40 zł, wywóz śmieci 58 zł, a także średniomiesięczne wydatki regulowane w miarę możliwości (pomagają dzieci): energia ok. 170 zł, gaz ok. 230 zł. Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych strony skarżącej, pismem z dnia 18 października 2022 r. wezwano Spółkę do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji, m.in. dokumentów potwierdzających wysokość i źródło dochodów uzyskiwanych przez M. i E.N. oraz P.N. za ostatnie trzy miesiące, wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych ww. osób z ostatnich trzech miesięcy, a także oświadczenia o kosztach utrzymania małżonków oraz ich syna, z wyszczególnieniem kwot przeznaczanych na konkretne cele (m.in. opłaty związane z utrzymaniem domu, telefon, zakup żywności, leków, koszty leczenia) w okresie ostatnich trzech miesięcy wraz z dowodami potwierdzającymi te koszty oraz wskazaniem źródeł ich finansowania, bądź ewentualne zaległości z tego tytułu, jak również oświadczeń dzieci małżonków N. o rodzaju i wartości przekazywanej rodzicom pomocy w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także źródłach jej finansowania, oraz wysokości dochodów uzyskiwanych w okresie ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi, pismem z dnia [...] listopada 2022 r., M.N. nadesłał historię rachunku bankowego prowadzonego przez [...] nr [...] za okres [...].08.2022r. - [...].11.2022r. Jednocześnie oświadczył, że pozostałe dokumenty: sprawozdanie Spółki za 2021r., dokument KW potwierdzający prowadzenie egzekucji wobec Spółki, pisma dotyczące zamknięcia rachunków firmowych, roczne zeznania wspólników za 2021r., zaświadczenie z Urzędu Pracy odnoście wysokości pobieranego zasiłku i jego ustania znajdują się w aktach innych spraw zainicjowanych przed tut. Sądem. Wspólnik dodał, że złożone formularze PPPr i PPF szczegółowo i wyczerpująco przedstawiają dramatyczną sytuację majątkową Spółki i jej wspólników. Spółka od 18 miesięcy nie prowadzi działalności. Nie ma środków trwałych powyżej 5.000 zł. Z uwagi na spory i trwające postępowania sądowe nie jest w stanie podać wysokości zobowiązań, ale wobec spółki są prowadzone egzekucje. Z kolei wspólnicy skarżącej Spółki nie pracują. Są zarejestrowani jako osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku. Borykają się z przetrwaniem każdego dnia. Utrzymują się z wyprzedaży rzeczy prywatnych i pomocy bliskich w miarę ich możliwości. Córka spłaca kredyt hipoteczny za lokal w którym mieszka i opłaca wszystkie koszty związane z jego utrzymaniem. Syn choruje i leczy się z oszczędności uzyskanych z pracy za granicą. Dzieci nie są stroną postępowania i brak jest obowiązku ujawniania danych dotyczących ich dochodów czy źródeł finansowania. Ich także obowiązuje ochrona danych osobowych. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 - dalej "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym - czyli takim o jakie wnioskuje skarżąca Spółka - obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Stosownie zaś do treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści ww. przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. To ona winna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jej wniosku, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z 30 marca 2016 r. sygn. akt I GZ 134/16 - orzeczenia przywołane w niniejszym postanowieniu dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Strona może samodzielnie przedstawiać określone informacje, oświadczenia, bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (por. post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 grudnia 2005r. sygn. akt II FZ 794/05). Z przedstawionych dokumentów wynikać musi w sposób jednoznaczny, że strona znajduje się w szczególnie ciężkim położeniu finansowym. Informacje na temat możliwości płatniczych powinny być zatem na tyle szczegółowe, aby możliwa była ocena rzeczywistego stanu majątkowego, finansowego oraz realnych możliwości płatniczych strony, która ubiega się o to prawo (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 13/15). W przypadku bowiem przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa i przez to, powinno się sprowadzać do wypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Co więcej, w przypadku wnioskowania o prawo pomocy przez osobę prawną nie może ona powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 7 października 2014 r. sygn. akt I GZ 390/14, postanowienie WSA w Olsztynie z 31 października 2018 r. sygn. akt II SA/Ol 553/18). Niedostarczenie żądanych przez sąd/referendarza danych powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W konsekwencji, sąd/referendarz sądowy uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienia NSA: z 17 grudnia 2015r. sygn. akt II GZ 895/15, z 14 października 2014r. sygn. akt II GZ 646/14, z 18 sierpnia 2015r. sygn. akt II GZ 377/15). W rozpatrywanej sprawie skarżąca Spółka wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w wysokości 100 zł, co oznacza, że zobowiązana była do wykazania, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwrócić uwagę należy, że sytuacja finansowa i majątkowa Spółki jest znana z urzędu, gdyż wielokrotne składała ona wnioski o przyznanie prawa pomocy w swoich licznych sprawach toczących się przed tutejszym Sądem (m.in. sygn. akt I SPP/Go 29/21, I SPP/Go 79-80/21, I SPP/Go 83/21, I SPP/Go 9/22, I SPP/Go 12/22, I SPP/Go 16/22, I SPP/Go 19/22, I SPP/Go 29-31/22). W świetle oświadczeń wspólników Spółki oraz dokumentów nadesłanych w ww. sprawach ustalono, że Spółka zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej z dniem [...] kwietnia 2021 r. Wysokość straty za 2020 r. wyniosła 50.774,09 zł, a za 2021 r. - 146.878,57 zł. Rachunki bankowe Spółki zostały zamknięte. Spółka posiada liczne zobowiązania kredytowe, jednak mimo wielokrotnego powoływania się na ww. okoliczności, nigdy nie udokumentowała stanu swojego zadłużenia. Oświadczyła, że jej nieruchomość została sprzedana, a samochody zajęte przez wierzycieli, nie przedkładając jednak na tę okoliczność żadnych dokumentów. W odniesieniu do powyższego przede wszystkim podnieść należy, że Spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby została postawiona w stan likwidacji, upadłości bądź żeby toczyło się wobec niej postępowanie układowe, z powodu ewentualnego braku płynności finansowej. Jeżeli zatem przedsiębiorca - mimo kłopotów finansowych - prowadzi działalność gospodarczą, to należy przyjąć, że z jakichś względów mu się ona opłaca. Nie kwestionując uprawnienia podmiotu do swobodnego kształtowania swojej polityki finansowej w granicach obowiązującego prawa, w tym do zawieszenia działalności gospodarczej, nie do zaakceptowania jest jednak próba przerzucania kosztów prowadzonej działalności - a do takich zaliczyć należy koszty postępowań sądowych - na Skarb Państwa (por. postanowienie WSA w Warszawie z 4 września 2014 r. sygn. akt V SAB/Wa 5/14). Wbrew twierdzeniom Spółki, również okoliczność poniesionej w ostatnim roku podatkowym straty z działalności gospodarczej nie może stanowić przesłanki skutkującej uwzględnieniem jej wniosku. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest bowiem pogląd, że wykazanie straty z działalności gospodarczej nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Istnieją legalne instrumenty podatkowe, takie choćby jak: zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego, pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. W tym miejscu zauważyć nadto należy, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy spółki jawnej znaczenie ma nie tylko sytuacja majątkowa i dochodowa spółki, ale także sytuacja majątkowa i finansowa jej wspólników. Stosownie do art. 22 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2019r. poz. 505 ze zm.), każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką. Z przedłożonych dokumentów wynika, że oboje wspólnicy są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku (zasiłek był wypłacany do kwietnia 2022r.). Według oświadczeń małżonków nie uzyskują żadnych dochodów. Mieszkają wspólnie z synem. Utrzymują się z wyprzedaży rzeczy prywatnych i pomocy bliskich. Niestety pomimo wezwania, nie przedłożyli na te okoliczności żadnych dowodów. Nie wykazali wysokości tych dochodów z okresu ostatnich trzech miesięcy. W przypadku pomocy otrzymywanej od bliskich, nie ujawnili nawet danych tych osób, co w konsekwencji nie pozwala na dokonanie oceny sytuacji finansowej tych osób, jak i możliwości udzielania takiego wsparcia. Z kolei, w odpowiedzi na wezwanie w zakresie rodzaju i wartości pomocy uzyskiwanej od dzieci, małżonkowie oświadczyli jedynie, że ich dzieci nie są stroną postępowania, w związku z tym brak jest podstaw do ujawniania danych na ich temat. Wskazali jedynie, że córka spłaca kredyt hipoteczny za lokal mieszkalny, którego są współwłaścicielami, zaś syn choruje i leczy się z oszczędności z pracy za granicą. Dowodem na pomoc udzielaną rodzicom nie może być również przedłożony wyciąg z rachunku bankowego w [...] nr [...]. Jak bowiem wynika z historii tego rachunku, w okresie od [...] sierpnia do [...] listopada 2022r. córka J.N. jedynie dwukrotnie dokonała przelewu na konto rodziców: 8 sierpnia 2022r. kwoty 120zł tytułem [...] i 13 sierpnia 2022r. 300zł tytułem "[...]", zaś syn P.N. : 13 sierpnia 2022r. kwoty 385zł i 23 sierpnia 2022r. 35zł, w obu przypadkach tytułem "przelew". Tymczasem w postanowieniu z 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał "Skoro strona twierdzi, że potrzebuje pomocy w realizacji jej praw, to istnieje konieczność oceny nie tylko, czy może samodzielnie sfinansować swój udział w postępowaniu, ale i czy pomoc, której może udzielić jej rodzina, jest wystarczająca na zabezpieczenie tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona postępowania nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa". Niejasności budzi również kwestia wydatków ponoszonych przez wspólników skarżącej Spółki. W formularzach PPF, po stronie wydatków małżonkowie N. ujawnili jedynie opłaty za energię, gaz, wywóz śmieci, podatek od nieruchomości, które płacą w miarę możliwości, przy pomocy dzieci. Wbrew wezwaniu z dnia 18 października 2022r., nie przedłożyli dowodów potwierdzających ich uregulowanie w okresie ostatnich trzech miesięcy. Nie wykazali również, aby posiadali jakiekolwiek zadłużenie w tym zakresie. Z kolei przedłożonego wyciągu z rachunku nr [...] wynika, że w miesiącach sierpień-październik 2022r. dokonano jedynie jednego przelewu za gaz (13.08.2022r. w wysokości 654,92 zł), dwukrotnie za telefony (13.08.2022r. w kwotach 30,55 zł i 29,99 zł) oraz TV/internet (23.08.2022r. w wysokości 89,82 zł). W ocenie referendarza, brak danych w zakresie zarówno uzyskiwanych dochodów jak i ponoszonych wydatków wspólników skarżącej Spółki, uniemożliwia analizę i rzetelną ocenę ich sytuacji finansowej, majątkowej oraz aktualnych możliwości płatniczych, a w konsekwencji pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku. Jak już bowiem wspomniano, oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca Spółka nie uczyniła. Sąd nie ma zaś obowiązku prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości finansowych, bądź też gdy dane przedłożone przez wnioskodawcę po prostu są niejasne. Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że wspólnicy skarżącej Spółki nie wykazali by podejmowali jakiekolwiek starania w celu poprawy swej sytuacji bytowej. Niewystarczające są gołosłowne twierdzenia małżonków N., że z uwagi na wiek i choroby nie są w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia. Dodać tez przy tym należy, że małżonkowie N. są współwłaścicielami w 2/3 części lokalu mieszkalnego obciążonego hipoteką, w którym obecnie mieszka ich córka, ale także w 1/2 części domu jednorodzinnego o pow. 220 m², co do którego nie deklarowali, aby był obciążony hipotecznie, może zatem być źródłem pozyskania dodatkowych środków finansowych (chociażby poprzez jego częściowy wynajem), na sfinansowanie kosztów zainicjowanego postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Orzekając o przyznaniu prawa pomocy sąd powinien mieć na uwadze nie tylko osiągany dochód, ale również samą możliwość zarobkowania przez wnioskodawcę, a także posiadany majątek, czyli obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.