II SA/Gl 861/08

SENTENCJA Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 10 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. P. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego, w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającą kwotę [...] zł ([...] złotych), 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. UZASADNIENIE W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, B. P. w dniu [...] r. nadała do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczyła, iż zakres jej żądania obejmuje całkowite bądź częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżąca powołała się na okoliczność pozostawania w trudnej sytuacji materialnej wynikającej z faktu osiągania niskich dochodów przy relatywnie znacznych kosztach utrzymania. Nadto oświadczyła, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małoletnim synem oraz, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości. Miesięczny dochód strony wykazany został w kwocie [...] zł, na którą składa się przychód z tytułu prowadzonej hodowli [...] ([...] zł), alimenty na utrzymanie syna ([...] zł) oraz wynagrodzenie za pracę świadczoną przez nią na podstawie umowy zawartej w wymiarze [...] etatu ([...] zł). Wnioskująca dodała, że zamieszkuje w domu stanowiącym własność jej matki i ponosi wydatki z tytułu opłat za tzw. media w wysokości [...] zł oraz koszty związane z prowadzoną hodowlą [...] ([...] zł). Nadto dodała, że jej syn jest [...] i pozostaje pod stałą opieką lekarską, co również wiąże się z koniecznością ponoszenia kosztów. Następnie, to jest w dniu [...] r., w odpowiedzi na wezwanie do uprawdopodobnienia danych wykazanych we wniosku (pismo z dnia [...] r.) skarżąca nadesłała oświadczenie, w którym podała między innymi, iż koszty utrzymania zamieszkiwanego domu dzieli z matką po połowie oraz wywiodła, że prowadzona przez nią hodowla [...] jest "działem specjalnym hodowli pozarolniczej", nie objętym obowiązkiem prowadzenia ksiąg rachunkowych ani ewidencji kosztów, zaś dochód z tego tytułu jest zryczałtowany i opodatkowany na mocy decyzji naczelnika właściwego urzędu skarbowego, a tym samym jego faktyczna wysokość nie może zostać udokumentowana. Równocześnie strona przedłożyła dokumenty potwierdzające fakt poniesienia kosztów z tytułu opłat za energię elektryczną, wodę, wywóz nieczystości oraz w ramach podatku od nieruchomości a także wyrok zasądzający alimenty na rzecz jej syna. W toku rozpoznania sprawy zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku B. P. godzi się podnieść, iż w myśl zasady wyrażonej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 §3 tej ustawy mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego skarżącej doprowadziła do konkluzji, że przedstawiony wyżej wymóg został w sprawie zachowany. Z oświadczeń wyżej wymienionej wynika bowiem, iż nie posiada ona żadnych zasobów finansowych ani łatwego do spieniężenia majątku i osiąga dochód w rozmiarze [...] zł. Nie budzi zatem wątpliwości, że uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania, w tym wpisu od skargi w kwocie [...] zł przekracza jej możliwości płatnicze i mogłoby narazić ją i syna na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Niezależnie od powyższego stwierdzić przyjdzie, że okoliczności sprawy nie uzasadniają całkowitego uwzględnienia zgłoszonego żądania. Trzeba bowiem podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (omawiana zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). W konsekwencji zastosowanie tej instytucji prawnej w zakresie obejmującym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych powinno sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków nawet na częściowe sfinansowanie opłat związanych z udziałem w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Mając na względzie powyższe uznano, że sytuacja materialna skarżącej, jakkolwiek trudna, to jednak nie pozwala na zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości. Należy bowiem zaznaczyć, że dochód przypadający na rodzinę wyżej wymienionej powinien, przy racjonalnym i oszczędnym gospodarowaniu, wystarczyć na zgromadzenie środków pieniężnych wystarczających na pokrycie choćby części wpisu sądowego jaką jest kwota [...] zł a także na uiszczenie takiej kwoty tytułem ewentualnych pozostałych opłat sądowych, do zapłaty których może być w niniejszej sprawie zobowiązana w przyszłości. Warto tu zauważyć, że wbrew twierdzeniom wnioskującej, przedłożone przez nią dokumenty źródłowe nie świadczą o tym, aby była ona obciążona ponadprzeciętnie wysokimi kosztami utrzymania (zważywszy fakt, iż wydatki związane z zamieszkiwanym domem pokrywa po połowie z matką). Uiszczenie kosztów sądowych w przywołanej wyżej wysokości nie powinno więc spowodować uszczerbku dla koniecznego utrzymania skarżącej. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Tymczasem uwzględniwszy rozmiar dochodu wnioskodawczyni oraz wysokość kosztów, które zdołała udokumentować, nie sposób uznać aby mogła ona ponieść taką szkodę w wyniku pokrycia opłaty w rozmiarze [...] zł. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 258 §3 oraz z art. 246 §1 pkt 2 tej ustawy.