II GSK 658/20

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Sędzia NSA Maria Jagielska po rozpoznaniu w dniu 22 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej I.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Gl 514/19 w sprawie ze skargi I.C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] marca 2019 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od I.C. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 6 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Gl 514/19 oddalił skargę I.C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry. Organ odwoławczy zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Katowicach z [...] czerwca 2016 r., wydaną na podstawie m.in. art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 90 i art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 612 ze zm.; dalej u.g.h. lub ustawa o grach hazardowych), nakładającą na skarżącą karę pieniężną w wysokości 24 000 zł za urządzanie gier na automatach HOT SPOT nr [...] i GAMES STUDIO nr [...] poza kasynem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, oddalając skargę, przyjął, że kontrolowana decyzja jest zgodna z prawem. W podstawie prawnej wyroku Sąd pierwszej instancji powołał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). I.C. zaskarżyła powyższy wyrok w całości i wniosła o jego uchylenie oraz uchylenie decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z [...] marca 2019 r. i poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Katowicach z [...] czerwca 2016 r. oraz o umorzenie postępowania na podstawie art. 189 p.p.s.a, ewentualnie, na mocy art. 185 § 1 p.p.s.a., o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Ponadto skarżąca wniosła o zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przed Wojewódzkim Sadem Administracyjnym w Gliwicach oraz Naczelnym Sądem Administracyjnym według norm przepisanych, a także zrzekła się rozprawy w niniejszej sprawie. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. wyrokowi Sądu pierwszej instancji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 121 § 1 i art. 122 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 613 ze zm.; dalej: o.p.) oraz art. 91 u.g.h. polegające na niepodjęciu przez organy podatkowe oraz WSA w Gliwicach wszelkich działań, które powinny zmierzać do dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, co polegało m.in. na pominięciu prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w C. z [...] marca 2017 r., [...], uniewinniającego skarżącą od urządzania gier na automatach nr [...] i [...] w dniu [...] października 2015 r. w [...] w C. przy ul. [...]. Jednocześnie Sąd Rejonowy w tym wyroku uznał, że umowy kwartalne dzierżawy automatów nie były wykonywane, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego przyjęcia, że skarżąca jest podmiotem urządzającym gry na automatach poza kasynem gry, podczas gdy analiza dowodów zebranych w sprawie wskazuje, że skarżąca nie urządzała gier na automatach, a jedynie wynajmowała powierzchnię w swoim lokalu innej firmie za stały i niezmienny czynsz, tym bardziej, że – jak wynika z powołanego wyroku – skarżąca nie wykonywała żadnych czynności faktycznych ani prawnych związanych z urządzaniem gier, obsługiwaniem automatów do gier czy objaśnianiem zasad ich funkcjonowania, nie czerpała też żadnych korzyści z automatów, a zatem nie może być uznana za urządzającą gry w rozumieniu przepisów ustawy o grach hazardowych. Skarżąca nie zamierzała podpisać umów takiej treści, lecz zamierzała wynająć spółce A. powierzchnię lokalu, a nie dzierżawić od spółki automaty. Istotne jest to, jakie stosunki faktyczne między stronami panowały, a nie to, co wynika z samej umowy, gdzie skarżąca nie urządzała gier, a jedynie wynajęła powierzchnię w lokalu i oczekiwała zapłaty za wynajętą powierzchnię, a sama treść umowy nie może przesądzać o tym, że skarżąca urządzała gry, decydujące znaczenie ma to, że skarżąca nie wykonywała żadnych czynności z automatami ani wobec automatów, które mogłyby zostać uznane za urządzanie gier. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, której przesłanki w sposób wyczerpujący zostały wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania prowadzonego przez Sąd pierwszej instancji. Skarga kasacyjna została wywiedziona od wyroku, w którym Sąd pierwszej instancji, oddalając skargę, zaaprobował ustalenia organów, że skarżąca urządzała gry na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych, poza kasynem gry. Z podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu i jego uzasadnienia wynika, że istota sporu w rozpoznawanej sprawie dotyczy możliwości nałożenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem w sytuacji, gdy w postępowaniu administracyjnym nie zebrano dowodów pozwalających na przyjęcie, że skarżąca urządzała takie gry. Ustalenie organów obu instancji zaakceptowane przez WSA, że gry te były grami na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych nie zostało zakwestionowane w skardze kasacyjnej. Przechodząc do oceny zasadności zarzutu naruszenia przepisów postępowania, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 121 § 1 i art. 122 § 1 o.p. w związku z art. 91 u.g.h., należy zauważyć, że odnosi się on do faktycznych podstaw wydanego w sprawie rozstrzygnięcia, które zdaniem skarżącej były wadliwe w zakresie, w jakim pominęły prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w C. z [...] marca 2017 r., sygn. akt [...], uniewinniający skarżącą od zarzutu urządzania gier na automatach w [...] w C. przy ul. [...] 1, tj. przestępstwa skarbowego przewidzianego w art. 107 § 1 Kodeksu karnego skarbowego (k.k.s.), a więc zachowania, które zostało przypisane jej w decyzji o nałożeniu kary pieniężnej, i nie uwzględniały konsekwencji tej okoliczności dla oceny prawidłowości stanu faktycznego. Sąd pierwszej instancji niesłusznie uznał za niewadliwe ustalenia faktyczne poczynione w tym zakresie przez organy administracji i przyjął je za podstawę orzekania, akceptując także ustalenia w zakresie, w jakim pomijają kwestię związania organów administracji publicznej prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego wydanym na gruncie tego samego stanu faktycznego i prawnego. Wbrew stanowisku skarżącej, naruszenia wskazywanych w omawianym zarzucie przepisów ustawy - Ordynacja podatkowa, a tym samym wadliwości stanu faktycznego przyjętego za podstawę wyrokowania w sprawie, nie sposób upatrywać w pominięciu wyroku Sądu Rejonowego w C. uniewinniającego skarżącą od zarzutu popełnienia przestępstwa skarbowego opisanego w art. 107 § 1 k.k.s. Przede wszystkim należy zauważyć, że zakresowo odpowiedzialność administracyjna za naruszanie warunków urządzania gier na automatach w zakresie odnoszącym się do miejsca ich urządzania oraz odpowiedzialność karna za prowadzenie gier na automacie wbrew przepisom ustawy nie wykluczają się wzajemnie. Odpowiedzialność karnoskarbowa oparta jest na z gruntu odmiennych przesłankach niż odpowiedzialność za delikt administracyjny. O ile pierwsza z nich oparta jest na zasadzie winy, którą można przypisać osobie fizycznej, to druga oparta jest już na przesłance obiektywnego naruszenia prawa. Ponadto, o ile główną funkcją odpowiedzialności karnej jest funkcja represyjna, czyli odwet za popełniony czyn zabroniony, to główną funkcję odpowiedzialności administracyjnej stanowi funkcja szeroko pojętej prewencji, której mogą towarzyszyć również inne jeszcze funkcje. Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2015 r., sygn. akt P 32/12 stwierdził, że art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. w zakresie, w jakim zezwalają na wymierzenie kary pieniężnej osobie fizycznej, skazanej uprzednio prawomocnym wyrokiem na karę grzywny za wykroczenie skarbowe z art. 107 § 4 k.k.s., są zgodne z wywodzoną z art. 2 Konstytucji RP zasadą proporcjonalnej reakcji państwa na naruszenie obowiązku wynikającego z przepisu prawa. Prowadzi to do wniosku, że orzekając w sprawie o nałożenie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, organ administracji nie jest zwolniony z obowiązku dokonywania własnych ustaleń faktycznych oraz własnej ich oceny, co podlega kontroli sądu administracyjnego w sprawie ze skargi na decyzję nakładającą karę pieniężną. W tym też kontekście należypodnieść, że zgodnie z art. 11 p.p.s.a. sąd administracyjny wiążą ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa. Z powołanego przepisu wynika, że związanie sądu dotyczy ustaleń wyroku skazującego, a to prowadzi do wniosku, że przepis ten nie dotyczy wyroku uniewinniającego, a więc takiego, na który powołuje się skarżąca. Wyrok uniewinniający nie wywiera więc bezpośredniego wpływu na wynik sprawy sądowoadministracyjnej. Nie jest on także wiążący dla organu administracji publicznej załatwiającego sprawę administracyjną (podatkową), co oznacza, że ma on możliwość, a nawet obowiązek ustalenia stanu faktycznego w sprawie. W postępowaniu administracyjnym w sprawie nałożenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry obowiązkiem organu jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i zebrania dowodów pozwalających na ustalenie osoby urządzającej gry na automatach poza kasynem oraz charakteru urządzanych gier, tj. czy są one grami na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny w zakresie wymaganym do nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Jak już wspomniano zarzut niewyjaśnienia, czy skarżąca była podmiotem urządzającym gry na automatach został w skardze kasacyjnej ściśle powiązany z ustaleniami poczynionymi w tym zakresie przez Sąd Rejonowy w C. w wyroku z [...] marca 2017 r., odmiennymi od tych, które zostały dokonane w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji o wymierzeniu kary pieniężnej. Skarżąca akcentowała, że organy, a za nimi Sąd pierwszej instancji, błędnie oparły ustalenia w tym zakresie wyłącznie na treści umowy dzierżawy automatów, nie wyjaśniając faktycznych stosunków istniejących między jej stronami. W związku z tym należy zauważyć, że podstawę ustalenia, że I.C. była urządzającą gry na automatach w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. stanowiły: umowy dzierżawy dwóch automatów, zawarte przez skarżącą z A. LTD – Oddział w Polsce, ujawnienie w lokalu prowadzonym przez skarżącą automatów włączonych do sieci oraz przesłuchanie świadka, z którego zeznań wynikało, że automaty do gry, znajdujące się [...], uruchamiała barmanka. Mając na uwadze, że urządzającym gry na automatach poza kasynem gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest osoba stwarzająca odpowiednie warunki do udziału w tych grach, to ustalenia odnośnie do zawartej umowy dzierżawy, przejęcia przez skarżącą władztwa nad automatami, udostępniania ich klientom [...] były wystarczające do uznania, że skarżąca urządzała gry na automatach. Podkreślenia wymaga, że twierdzenia skarżącej odnośnie do jej zamiarów związanych z zawarciem umowy najmu części powierzchni lokalu, na której miały być usytuowane automaty, a nie umowy dzierżawy automatów, nie zostały poparte żadnym dowodem. Należy przy tym podkreślić, że jakkolwiek na organie prowadzącym postępowanie ciąży obowiązek zebrania materiału dowodowego, to nie ma on obowiązku poszukiwania dowodów podważających dokonane przez siebie ustalenia. W sytuacji gdy skarżąca nie wykazuje żadnej inicjatywy dowodowej, nie powinna oczekiwać, że organ przeprowadzi dowody na okoliczności, które w jego ocenie zostały już dostatecznie wyjaśnione. W tym miejscu trzeba przypomnieć, że zasady prowadzenia postępowania dowodowego w postępowaniu w sprawie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem regulują przepisy ustawy – Ordynacja podatkowa. Działając stosownie do tych przepisów, w tym art. 122 o.p., organy obu instancji, a także Sąd kontrolując zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, badały postanowienia umowy dzierżawy zawartej przez skarżącą i spółkę A. tylko w takim zakresie, który był istotny z punktu widzenia norm prawa administracyjnego. Poza zakresem tego badania były kwestie związane z jej kwalifikacją i zgodnością z przepisami prawa cywilnego. Z podanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity Dz. U. 2018, poz. 265). Koszty te obejmują wynagrodzenie pełnomocnika Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach za sporządzenie odpowiedzi na skargę kasacyjną. ----------------------- 7