I OSK 909/14

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska sędzia del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant sekretarz sądowy Justyna Stępień po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2015 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Syndyka Masy Upadłości [...] sp. j. w upadłości likwidacyjnej w O. Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 27 listopada 2013 r. sygn. akt II SA/Ke 835/13 w sprawie ze skargi "[...]" Sp. z.o.o. z siedzibą w O. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie rejestracji pojazdu oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uwzględnił skargę [...] sp. z o.o. na opisaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach i uchylił tę decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, orzekł o wykonalności zaskarżonej decyzji i kosztach postępowania. Jak wynika z jego uzasadnienia zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję Starosty O. z dnia [...] maja 2013 r., wydaną na skutek wznowienia postępowania zakończonego decyzją tegoż organu z dnia [...] listopada 2012 r. w sprawie zarejestrowania na rzecz skarżącej Spółki samochodu osobowego marki Mercedes Benz, nr rej. [...], którą uchylono decyzję dotychczasową i odmówiono rejestracji tego samochodu oraz unieważniono tablice rejestracyjne, znaki legalizacyjne i nalepkę kontrolną. W podstawie prawnej przywołano art. 151 § 1 pkt 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. oraz art. 72 ust. 1 i art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r., poz. 1137 ze zm.). W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji wskazał, iż po zarejestrowaniu pojazdu wyszły na jaw nowe okoliczności, a mianowicie w dniu [...] kwietnia 2013 r. wpłynęło doń pismo syndyka masy upadłości [...] Sp. j. [...], zawierające wniosek o wpisanie jej jako właściciela pojazdu. Powołano się na wyroki: Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] lipca 2010 r., sygn. akt [...], stwierdzający bezskuteczność wobec masy upadłości umowy sprzedaży przedmiotowego pojazdu zawartej w dniu [...] lutego 2009 r. pomiędzy [...] a W. W., oraz Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] marca 2013 r., sygn. akt [...], nakazujący [...] Sp. z o.o. wydanie Syndykowi Masy Upadłości [...] Sp. j. [...] w upadłości spornego pojazdu. Organ odwoławczy nie uwzględnił odwołania Spółki [...] od tej decyzji, podzielił bowiem ustalenia i wnioski Starosty, wywodząc iż jednym z dokumentów niezbędnych do zarejestrowania tego pojazdu była umowa z dnia [...] lutego 2009 r., której unieważnienie przez Sąd Okręgowy powoduje brak skutecznego przeniesienia własności. Wyrok z dnia [...] lipca 2010 r. jest nową okolicznością uzasadniającą wznowienie postępowania i wydanie nowej decyzji. A skoro brak jest wymaganego prawem dokumentu decyzję o rejestracji należało uchylić i odmówić rejestracji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż organy administracyjne nie są powołane do rozstrzygania sporów o własność. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Spółka [...], zarzucając naruszenie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. i art. 72 ust. 1 z związku z art. 73 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym, domagała się uchylenia obu decyzji. Dowodziła, iż brak jest podstaw wznowieniowych i podstaw do wzruszenia decyzji dotychczasowej, podnosząc że sporny samochód nabyła na mocy umowy ze Spółką [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r., która nie została unieważniona. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach doszedł do przekonania, że skarga jest uzasadniona, ale z innych powodów. Mianowicie nie podzielił stanowiska organów, wedle którego wspomniane orzeczenia sądów powszechnych mogły stanowić podstawę wznowieniową z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. w sprawie. Nowe dowody czy okoliczności w jego rozumieniu winny bowiem istnieć w dniu wydania decyzji dotychczasowej. Przede wszystkim jednak muszą mieć znaczenie dla sprawy. Tymczasem, wbrew stanowisku organów, wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] lipca 2010 r. nie orzeka o ważności umowy z dnia [...] lutego 2009 r., a stwierdza jej bezskuteczność w stosunku do masy upadłości. Jego podstawą jest art. 128 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm.), regulujący tzw. bezskuteczność względną, tj. uchylającą skutki danej czynności prawnej względem określonego podmiotu, ale niewpływającą na ważność tej czynności. Orzeczenie takie powoduje, że przedmiot czynności prawnej uzyskuje status składnika masy upadłości. Zatem umowa ta jest ważna, co oznacza przeniesienie własności zgodnie z jej treścią, natomiast jej substrat należy do Masy Upadłości [...]. Pozwala to na zaspokojenie wierzycieli upadłego również z tego składnika albo do żądania stosownej kwoty. Odnosząc się do wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] marca 2013 r. Sąd meriti wskazał, iż nie podważa on ważności tytułu prawnego skarżącej. W jego ocenie organy nie poczyniły żadnych ustaleń faktycznych i nie dokonały oceny skutków tego wyroku w kontekście spełnienia przywołanej wyżej przesłanki wznowieniowej. Co mając na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej P.p.s.a., orzekł jak w sentencji zaskarżonego orzeczenia. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł Syndyk Masy Upadłości [...] Sp. j. [...] w O. ., zaskarżając go w całości i domagając się jego uchylenia oraz przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach do ponownego rozpoznania, przy zasądzeniu kosztów postępowania. Zarzucił mu naruszenie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., przez błędne przyjęcie, iż w stanie faktycznym sprawy nie wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji dotychczasowej, nieznane organowi, pomimo że takim dowodem jest wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] lipca 2010 r., sygn. akt [...], którego konsekwencją jest wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] marca 2013 r., sygn. akt [...]. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej ten zarzut umotywowano, wskazując nadto na specyfikę niniejszego postępowania w kontekście skutków zapadłych orzeczeń, eksponując zamiar sprzedaży spornego pojazdu, który nie będzie możliwy do zrealizowania w przypadku wpisu w dowodzie rejestracyjnym jako właściciela innego podmiotu niż upadły. Autor skargi kasacyjnej podkreślił, iż w toku procesu o jego wydanie [...] sprzedała pojazd [...], co dodatkowo utrudni zaspokojenie wierzycieli. Sprzedawca wziął na siebie odpowiedzialność za dokonanie wadliwej czynności prawnej. Przytaczając fragmenty uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2005 r., sygn. akt V CK 381/05, dowodził, iż bezskuteczność czynności ma skutek nie tylko do osoby trzeciej, ale także w stosunku do osoby czwartej, która nabyła korzyść w złej wierze lub nieodpłatnie. Wątpliwości, kto ma figurować w dowodzie rejestracyjnym pojazdu nie rozwiewa jego zdaniem także wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] marca 2013 r. Jeżeli jednak właścicielem byłby upadły, to on winien być wpisany w dowodzie rejestracyjnym pojazdu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie mogła odnieść skutku. Na wstępie godzi się wyjaśnić, że stosownie do brzmienia art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Podstaw nieważnościowych w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten – inaczej niż wojewódzkie sądy administracyjne - zobligowany jest jedynie do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 P.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. W rozpoznawanej skardze kasacyjnej powołano się wyłącznie na podstawę uchybień procesowych. Jednakowoż zarzut prezentowany w jej ramach został wadliwie postawiony. Bowiem jako naruszony przez Sąd I instancji przepis wskazano przepis ustawy kodeks postępowania administracyjnego, którego to aktu prawnego nie stosują sądy administracyjne. Kodeks ten normuje postępowanie – w uproszczeniu rzecz ujmując - przed organami administracyjnymi, natomiast sądy administracyjne procedują wedle przepisów zawartych w cytowanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nie mógł więc Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uchybić przepisowi art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Poprawnie przeto należało ów przepis powiązać z przepisem P.p.s.a., a tego nie uczyniono. Nadto autor skargi kasacyjnej nie wskazał, a więc też nie wykazał, aby naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Niemniej jednak uwzględniając uchwałę pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09 (ONSAiWSA z 2010 r., nr 1, poz. 1) nie można było tej skargi odrzucić, a należało ocenić okoliczności podniesione w jej motywach. Jednakowoż wynik tej operacji jest negatywny, gdyż skarga kasacyjna w żadnym fragmencie nie zawiera zarzutów przeciwko wyrokowi, a prezentuje wywody dotyczące generalnie zagadnień własnościowych, kwestii faktycznych odnoszących się do zaspokojenia z przedmiotowego pojazdu, akcentując wątpliwości w tej materii, nie "wchodząc" w obszar rejestracji. Trzeba więc zwrócić uwagę, iż ta materia nie jest właściwa w niniejszym postępowaniu, bo jego przedmiotem jest wyłącznie rejestracja pojazdu i to w postępowaniu nadzwyczajnym, a organy administracyjne nie są uprawnione do rozstrzygania i orzekania w przedmiocie prawa własności. Dokonują bowiem rejestracji wyłącznie na podstawie dokumentów potwierdzających okoliczności niesporne (p. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 910/13, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zatem też kontrola legalności ich działania sprawowana przez sądy administracyjne nie sięga tej dziedziny. Organy rejestrowe powołane są do odnotowywania faktów wynikających z niebudzących wątpliwości dowodów. W konsekwencji czego, jeżeli już tylko z przywołanych orzeczeń sądów powszechnych, jak i zaskarżonego wyroku, wreszcie z motywów skargi kasacyjnej, wynika szereg wątpliwości co do podmiotu, któremu służy prawo własności przedmiotowego pojazdu, będące podstawą do jego zarejestrowania, a okoliczności faktyczne i prawne ich skutki są niejasne, to niepodobna tych wątpliwości rozwiać w tym postępowaniu. Kwestia, w jaki sposób syndyk uzyska samochód, bądź jego równowartość, pozostaje poza zakresem kompetencji organów administracyjnych i sądów administracyjnych, a więc też i rozważań w niniejszym postępowaniu. Z tymi zastrzeżeniami - przechodząc na grunt rejestracji spornego pojazdu i wznowienia postępowania w tym przedmiocie, godzi się stwierdzić, że w sprawie zaistniała przesłanka wznowienia postępowania w postaci nowej okoliczności faktycznej, jaką było zawarcie umowy z dnia [...] lutego 2009 r. z naruszeniem prawa, które to naruszenie ujawniło się w dniu ogłoszenia upadłości przez Spółkę [...], czyli [...] czerwca 2009 r. W tej dacie zmaterializowała się ex lege bezskuteczność wspomnianej umowy. Co prawda stroną tej umowy nie była Spółka [...], której dotyczy decyzja dotychczasowa, lecz ewentualna wada nabycia własności pojazdu przez poprzednika rejestrującego pojazd może mieć wpływ na jej prawo własności, a więc i na treść decyzji o rejestracji. Zatem mimo, iż umowa z dnia [...] sierpnia 2012 r., na mocy której Spółka ta nabyła ów pojazd nie została podważona, to legalność nabycia przez poprzednika mogła budzić zastrzeżenia organu rejestrującego. Dokonanie czynności prawnej w granicach dyspozycji art. 128 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego jest bezskuteczne z mocy prawa, zaś ewentualny wyrok zapadły w tej materii ma charakter deklaratoryjny (p. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II CSK 273/11, LEX nr 1131119). Przy czym bezskuteczność odnosi się do wszystkich wierzycieli upadłego. Zatem nie ma znaczenia dla niej data wyroku tę bezskuteczność stwierdzającego (tu Sądu Okręgowego w K.). Na marginesie wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] marca 2013 r., niezależnie od daty jego wydania, nie dotyczy tej umowy i jej stron, lecz jest konsekwencją tych zdarzeń i ich prawnej oceny. W powyższym zakresie rację ma skarżący kasacyjnie. Niemniej jednak ostatecznie słusznie zważył Sąd I instancji, iż ta podstawa wyczerpująca dyspozycję art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., nie uzasadniała uchylenia decyzji z dnia [...] listopada 2012 r., albowiem wspomniana bezskuteczność dotyczy wyłącznie sfery majątkowej i nie przekreśla ważności dokonanej czynności prawnej erga omnes. Skutki bezskuteczności czynności reguluje art. 134 Prawa upadłościowego i naprawczego, przewidując w ust. 1 przekazanie do masy upadłości tego, co z niej ubyło, a gdy to nie jest możliwe wypłatę równowartości. Tymczasem uchylenie decyzji rejestracyjnej z omawianego powodu mogłoby nastąpić w przypadku nieważności umowy, bo ta okoliczność miałaby istotne znaczenie dla prawa własności i treści takiej decyzji. Przepis art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. posługuje się pojęciem "istotnych dla sprawy" nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, zatem nieistotne dla sprawy nie podpadają pod tę przesłankę. Do takich należy zaliczyć opisaną wyżej okoliczność. Skoro jednak zagadnienie to wymaga ustalenia, oceny i rozważenia, konieczne było wznowienie postępowania, w wyniku którego winna zapaść decyzja odmawiająca uchylenia decyzji dotychczasowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego pismo syndyka z dnia [...] kwietnia 2013 r. należało potraktować jako wniosek o rejestrację pojazdu na rzecz reprezentowanego przezeń upadłego podmiotu. W tej materii organ winien był rozważyć czy wystarczającymi dla wykazania własności pojazdu są orzeczenia Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] lipca 2010 r., a przede wszystkim Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] marca 2013 r., jak też postanowienie z dnia [...] maja 2013 r. o zaliczeniu spornego pojazdu do masy upadłości. Z ostatniego wyroku wyraźnie wynika, że z dniem [...] czerwca 2009 r. powstało roszczenie Syndyka o zwrot pojazdu, które podlegało uwzględnieniu. Pozytywny wynik tych rozważań powinien doprowadzić do zarejestrowania pojazdu na rzecz wnioskodawcy. Natomiast w przeciwnym wypadku konieczne byłoby zobowiązanie go do przedstawienia orzeczenia ustalającego prawo własności pojazdu w trybie art. 189 K.p.c. Co mając na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na zasadzie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku. ----------------------- 6