II OSK 889/20

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak po rozpoznaniu w dniu 23 września 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 19 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Go 701/19 w sprawie ze skargi R. R. na postanowienie Wojewody L. z dnia 8 sierpnia 2019 r. nr ... w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 19 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Go 701/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, po rozpoznaniu skargi R. R. na postanowienie Wojewody L. z dnia 8 sierpnia 2019 r. nr ... w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania uchylił zaskarżone postanowienie oraz zasądził na rzecz strony zwrot kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że przedmiotem przeprowadzonej przez WSA kontroli legalności było postanowienie Wojewody L. wydane na podstawie art. 134 kodeksu postępowania administracyjnego. Organ uznał, że w sprawie zaistniała sytuacja niedopuszczalności odwołania z przyczyn podmiotowych. Sąd wskazał, że ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2019 r. poz. 2086 ze zm.), reguluje m.in. kwestie związane z zawieszeniem, ograniczeniem oraz pozbawieniem władzy rodzicielskiej. Sąd podkreślił, że są to odrębne instytucje prawa rodzinnego. Zgodnie z treścią art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz.U. z 2016 r., poz. 10 ze zm., dalej: u.z.i.n), zmiana nazwiska lub nazwiska rodowego jednego z rodziców rozciąga się na małoletnie dzieci i na dzieci, które pochodzą od tych samych rodziców, pod warunkiem że drugi z rodziców wyraził na to zgodę, chyba że nie ma on pełnej zdolności do czynności prawnych lub jest pozbawiony władzy rodzicielskiej albo nie żyje. Jeżeli w chwili zmiany nazwiska dziecko ukończyło 13 lat, do zmiany nazwiska dziecka jest potrzebne także wyrażenie zgody przez dziecko. Zdaniem Sądu, treść powyższego przepisu jest jasna: brak konieczności zgody na zmianę nazwiska dziecka które nie ukończyło 13 lat, występuje w trzech przypadkach, tj. gdy rodzic nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, gdy jest pozbawiony władzy rodzicielskiej oraz gdy rodzic nie żyje. Z żadnym z tych przypadków nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem postanowieniem Sądu Rejonowego w Świebodzinie, Wydziału III Rodzinnego i Nieletnich z 3 marca 2016 r., sygn. akt III Nsm 535/15, wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim L. R. powierzone zostało matce M. K. zaś władza rodzicielska skarżącego została ograniczona do prawa informowania się o stanie zdrowia, rozwoju i edukacji małoletniego. W ocenie WSA nawet znaczne, co w niniejszej sprawie ma miejsce, ograniczenie władzy rodzicielskiej nie oznacza pozbawienia władzy rodzicielskiej. Tym samym WSA podzielił stanowisko wyrażone w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z 13 lipca 1987 r., sygn. akt III CZP 40/87 (zgodnie z którą na zmianę nazwiska dziecka w trybie administracyjnym potrzebna jest zgoda ojca mimo ograniczenia jego władzy rodzicielskiej bez względu na zakres obowiązków i uprawnień określonych w wyroku rozwodowym w trybie art. 58 § 1 zdanie 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), iż ograniczenie władzy rodzicielskiej nie może iść tak daleko, aby stało się równoznaczne z jej pozbawieniem, nie ma ono bowiem charakteru penalnego. Wobec powyższego - zdaniem WSA - zakres obowiązków i uprawnień określony w ww. postanowieniu nie może mieć wpływu na uprawnienia skarżącego jako ojca i decydowanie w kwestiach wykraczających poza sferę typowych decyzji dotyczących dziecka a do takich ogólnych spraw wynikających z prawa podmiotowego zaliczyć należy zmianę nazwiska dziecka a co za tym idzie posiadanie legitymacji strony w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie zmiany jego nazwiska, prowadzonym w oparciu o przepisy u.z.i.n. Sąd uznał zatem za słuszne stanowisko skarżącego, że dopiero ostateczne odebranie atrybutów władzy rodzicielskiej w całości, tj. pozbawienie władzy rodzicielskiej, uzasadnia skorzystanie z wyjątku przewidzianego w art. 8 ust. 2 u.z.i.n. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 134 kodeksu postępowania administracyjnego oraz naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 2 u.z.i.n. Tym samym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżone postanowienie wskazując, że rozpatrując ponownie sprawę organ odwoławczy będzie związany wyrażoną w niniejszym orzeczeniu oceną prawną (art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), co oznacza, że organ ten zobowiązany będzie do merytorycznego rozpoznania odwołania skarżącego od decyzji Kierownika USC z 27 czerwca 2019 r. W skardze kasacyjnej M. K. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie skargi ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Oświadczyła, że zrzeka się rozprawy wnosząc o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła: I. w oparciu o przepis art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie przepisu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, tj.: 1. przepisu art. 58 § 1 i 1a kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zw. z art. 95 § 1 i 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zw. z art. 365 § 1 kodeksu postępowania cywilnego w zw. z art. 516 kodeksu postępowania cywilnego w zw. z art. 13 § 2 kodeksu postępowania cywilnego w zw. z art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska, przez brak uwzględnienia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim skutków materialoprawnych prawomocnego postanowienia co do istoty sprawy w postępowaniu nieprocesowym wydanego przez Sąd Okręgowy w Zielonej Górze, VI Wydział Cywilny Odwoławczy w dniu 28 maja 2019 r. w sprawie o sygn. akt ... (postępowanie dotyczące wniosku skarżącej o udzielenie przez sąd powszechny zgody na zmianę nazwiska) a określającego, iż wobec zakresu w jakim uczestnik postępowania R. R. pozbawiony został władzy rodzicielskiej, to skarżąca jest samodzielnie (z wyłączeniem prawa R. R. do współdecydowania) uprawniona do decydowania o nazwisku noszonym przez małoletniego syna stron i wadliwe zastosowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim przepisu art. 8 ust. 2 u.z.i.n. skutkujące przyjęciem, iż uczestnik postępowania R. R. był stroną postępowania administracyjnego o zmianę nazwiska małoletniego syna stron, II. w oparciu o przepis art. 174 pkt. 2 ppsa naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 2. przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi a contarario w zw. z art. 134 kodeksu postępowania administracyjnego z dnia 14 czerwca 1960 r. i art. 138 § 1 pkt 3 kodeksu postępowania administracyjnego, przez ich wadliwe zastosowanie polegające na bezpodstawnym przyjęciu, iż postanowienie Wojewody L. z dnia 8 sierpnia 2019 r. wydane pod oznaczeniem SO-1.6233.4.2019.MLub wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszeniem przepisów prawa materialnego, w sytuacji w której prawidłowe ich zastosowanie, z uwzględnieniem prawidłowej subsumpcji stanu faktycznego (okoliczności, iż skarżąca złożyła w trybie art. 8 ust. 3 u.z.i.n. wniosek o wyrażenie przez sąd powszechny zgody na zmianę nazwiska małoletniego syna i prawomocnym postanowieniem sąd powszechny przesądził, iż ma ona prawo do samodzielnego - z wyłączeniem uczestnika postępowania R. R. - decydowania o tejże kwestii) nakazywało oddalić skargę uczestnika postępowania R. R. jako oczywiście bezpodstawną i nieuzasadnioną. W odpowiedzi na skargę kasacyjną R. R. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, wraz z kosztami zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. 2. Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Przedmiotem rozpoznania sprawy była zgodność z prawem postanowienia o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania od decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Świebodzinie z dnia 27 czerwca 2019 r. nr USC i SO 5355.11.2.2019.MK o zmianie nazwiska małoletniego L. R. na nazwisko K.. Od tej decyzji odwołanie wniósł R. R., ojciec dziecka. Podstawą do stwierdzenia niedopuszczalności odwołania jest ustalenie, że wnoszący odwołanie nie ma interesu prawnego w sprawie. Ustalenie interesu prawnego następuje na podstawie przepisów prawa materialnego. W sprawie zmiany imion i nazwisk podstawą ustalenia jest regulacja materialnoprawna ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz.U. z 2016 r. poz. 10 ze zm.). Dla wyprowadzenia interesu prawnego w sprawie zmiany nazwiska małoletniego dziecka, nie ma podstaw do ograniczenia wyłącznie do regulacji art. 8 ust. 3 ustawy o zmianie imienia i nazwiska. Artykuł art. 8 ust. 3 w związku z art. 8 ust. 2 powołanej ustawy ustanawia dodatkowo przesłankę dopuszczalności zmiany nazwiska małoletniego dziecka – przesłankę zgody drugiego z rodziców, a w razie braku porozumienia między rodzicami, zgoda sądu opiekuńczego na zmianę nazwiska dziecka, która zastępuje zgodną wolę rodziców. Nie powoduje to jednak pozbawienia interesu prawnego rodziców, a wyłącznie ma znaczenie prawne dla spełnienia przesłanki zgodnej woli rodziców, zmiany nazwiska małoletniego dziecka. W tym zakresie spełnienia tej przesłanki postanowienie sądu opiekuńczego wiąże. Podstawą wyprowadzenia interesu prawnego dla rodzica jest regulacja prawna w art. 4 powołanej ustawy, która wyznacza przesłanki materialnoprawne zmiany nazwiska, stanowiąc, że zmiana nazwiska może zostać dokonana wyłącznie z ważnych powodów, przy czym wyliczenie ważnych powodów nie jest zamknięte. Do wyliczonych ważnych powodów zalicza się bowiem w szczególności, np. nazwisko jest ośmieszające albo nielicujące z godnością człowieka. Dla wypełnienia przesłanki ważnych powodów lub ich braku rodzice dziecka mają chroniony interes prawny, a zatem mają prawo udziału w postępowaniu. Ustalenie ważnych powodów zmiany nazwiska dziecka w sprawie należy do kierownika urzędu stanu cywilnego. Nie można w tym zakresie wywodzić o związaniu prawomocnym orzeczeniem sądu opiekuńczego, które wiąże tylko w zakresie ustalenia, że w sprawie spełniona jest przesłanka zgody rodziców. 3. Nie jest zatem zasadny zarzut naruszenia art. 58 § 1 i 1a w związku z art. 95 § 1 i 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz art. 365 § 1 w związku z art. 516 i art. 13 § 2 kodeksu postępowania cywilnego. Prawomocność orzeczenia sądu o zgodzie na zmianę nazwiska nie pozbawia interesu prawnego rodziców zmiany nazwiska małoletniego dziecka, a stanowi tylko wypełnienie przesłanki zgody rodzica na zmianę nazwiska. Stanowi o tym wprost art. 8 ust. 3 ustawy o zmianie imienia i nazwiska. 4. Nie są zasadne zarzuty naruszenia art. 1, art. 3 § 1, art. 145 § 1 lit. a i c i art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 134 i art. 138 § 1 pkt 3 kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd przeprowadził prawidłową kontrolę zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia. Ustalone naruszenia przez wadliwe wyprowadzenie interesu prawnego i w konsekwencji wydanie z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność odwołania dało podstawę do jego uchylenia. 5. W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. ----------------------- 6