I FZ 439/10

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I SA/Łd 639/10 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 31 marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2003 i 2004 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi. UZASADNIENIE I FZ 439/10 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I SA/Łd 639/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej przez J. J. decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 31 marca 2010 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2003 i 2004 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że w swym wniosku skarżący stwierdził, że na podstawie zaskarżonej decyzji organy mogą wszcząć egzekucję administracyjną. Decyzja jest zabezpieczona na majątku skarżącego przez wpisanie hipoteki przymusowej na nieruchomości stanowiącej dom mieszkalny, w którym zamieszkuje wraz z rodziną. Skarżący wyjaśnił też, że branża transportowa przechodzi kryzys, z czym związany jest spadek przychodów z tej działalności. Tym samym wykonanie decyzji w chwili obecnej spowodowałoby nieodwracalne skutki dla skarżącego, bowiem doprowadziłoby do wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowałoby trudne do odwrócenia skutki. Wojewódzki Sąd Administracyjny, przytaczając art. 61 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.), stwierdził, że skarżący poza hasłowymi sformułowaniami, iż wykonanie decyzji spowodowałoby zakończenie działalności gospodarczej, jest kryzys w branży, ma na utrzymaniu rodzinę, nie wykazał okoliczności warunkujących pozytywne rozstrzygnięcie wniosku. Zaznaczono, że wnioskodawca w żaden sposób nie skonkretyzował przywołanych przez siebie okoliczności i nie uprawdopodabnił ich wystąpienia. Sąd I instancji wskazał, że nie kwestionuje trudnej sytuacji skarżącego, jednak aktualny stan finansów firmy nie decyduje o zasadności wniosku. To wnioskodawca powinien przekonać Sąd, że wykonanie decyzji przed wydaniem wyroku niezasadnie doprowadzi do sytuacji wskazanych w art. 61 § 3 P.p.s.a. Zwrócono też uwagę, że przy prowadzeniu działalności gospodarczej należy liczyć się z różnymi zagrożeniami, łącznie z czasowym lub stałym brakiem płynności finansowej, która doprowadzić może nawet do eliminacji podmiotu z obrotu gospodarczego. Zadaniem Sądu jest jedynie zbadać, czy istotnie zagrożenia z art. 61 § 3 P.p.s.a. będą w swych skutkach nieadekwatne do wcześniejszego sposobu prowadzenia przez podmiot gospodarczy działalności (postanowienie NSA z 21 grudnia 2006 r., I FZ 525/06). Sąd I instancji wskazał też, że samo akcentowanie trudnej sytuacji finansowej nie może być uznane za równoważne z powołaniem się na przesłankę niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Jest oczywiste, że zapłata zaległości podatkowej ze swej istoty powoduje dolegliwość w postaci "uszczerbku finansowego". Jednakże "uszczerbek finansowy" ponoszony przez stronę przy regulowaniu zobowiązań podatkowych - nawet znaczny - nie jest pojęciem tożsamym z groźbą wyrządzenia znacznej szkody w konsekwencji wykonania zaskarżonej decyzji, czy też tym bardziej spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Zwrócono też uwagę na fakt istnienia ograniczeń w prowadzeniu egzekucji administracyjnej (por. art. 8-10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.). Ograniczenia te gwarantują zachowanie zobowiązanemu i jego rodzinie warunków wystarczających według ustawodawcy do humanitarnej egzystencji - choć niewątpliwie w gorszych standardach niż przed wszczęciem egzekucji. Pogorszenie jednak warunków egzystencji to jeszcze nie powód, aby wstrzymywać wykonanie ostatecznej decyzji administracyjnej (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 października 2005 roku, II GZ 111/05). W ocenie Sądu I instancji z treści wniosku nie wynika, aby wykonanie zaskarżonej decyzji wiązało się dla skarżącego z niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody lub też spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W zażaleniu skarżący wniósł o uchylenie powyższego postanowienia przez wstrzymanie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając zaskarżonemu postanowieniu błąd w ustaleniach faktycznych i błędną ocenę dostarczonego materiału dowodowego. Skarżący wskazał, że do wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji zostały załączone dokumenty w postaci informacji o wysokości dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej za rok 2009, kopie dowodów osobistych dzieci oraz zawiadomienie o dokonaniu zabezpieczenia na majątku podatnika w postaci wpisania hipoteki przymusowej na nieruchomości – domu mieszkalnym. We wniosku skarżący podał, że wykonanie zaskarżonej decyzji wyrządziłoby nieodwracalne skutki – wynika to z faktu, że decyzja została zabezpieczona przez wpisanie hipoteki przymusowej na nieruchomości – domu mieszkalnym podatnika, w którym zamieszkuje wraz z rodziną, w tym pozostającymi na jego utrzymaniu studiującymi dziećmi. We wniosku wskazano też na trudną sytuację na rynku transportowym i osiągnięcie bardzo niskiego dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej, skutkujące niemożnością spłacenia zobowiązania w tak dużej wysokości (101.697 zł). Skoro nie jest możliwe uregulowanie należności z bieżącej działalności organ egzekucyjny sięgnie do majątku, który ma zabezpieczać możliwość zaspokojenia należności publicznoprawnych, tj. domu mieszkalnego. Nie zgadzając się z argumentacją zaskarżonego postanowienia skarżący stwierdził, że powoływał się na przesłankę spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w postaci sprzedaży w drodze licytacji domu mieszkalnego, w którym zamieszkuje wraz z rodziną, a tym samym wyrządzenia znacznej szkody nie tylko o charakterze finansowym, lecz również w postaci utraty miejsca, do którego podatnik jest przywiązany. Zwrócono uwagę, że w przypadku uchylenia zaskarżonej decyzji trudno będzie odwrócić skutki licytacji domu. Sąd I instancji zupełnie pominął okoliczność, że na majątku dłużnika została ustanowiona hipoteka dla zabezpieczenia roszczeń publicznoprawnych wynikających z zaskarżonej decyzji. Nie odniesiono się do faktu, że należność jest zabezpieczona i nie ma zagrożenia niespłacalności zobowiązania, natomiast wykonanie decyzji nieprawomocnej w postaci wszczęcia postępowania egzekucyjnego z nieruchomości spowoduje trudne do odwrócenia skutki w postaci zmiany właściciela. Stąd też zaskarżone postanowienie jest wadliwe, gdyż nie rozważa wszystkich aspektów sprawy. Strona zwróciła też uwagę na głosy pojawiające się w doktrynie, iż wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji winien zostać uwzględniony, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes publiczny, np. dokonano zabezpieczenia obowiązku płynącego z decyzji podatkowej. Sąd I instancji nie wskazał, jaki interes publiczny stoi na przeszkodzie uwzględnieniu wniosku skarżącego w sytuacji, gdy wykonanie zobowiązania podatkowego zostało zabezpieczone, a wykonanie decyzji przed jej uprawomocnieniem się może spowodować licytację nieruchomości, która jest czynnością, która nie może zostać zmieniona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 P.p.s.a. decyzja o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu pozostawiona jest do uznania Sądu, który może wydać takie rozstrzygnięcie na wniosek skarżącego, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z treści tego przepisu wynikają dwa rodzaje obowiązków. Z jednej strony wnioskodawca zobligowany jest do złożenia stosownego wniosku, w którym powinien wykazać okoliczności opisane wspomnianym przepisem. Uzasadnienie wniosku musi odnosić się do konkretnych zdarzeń świadczących o tym, że w stosunku do strony wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu jest zasadne, a twierdzenia wnioskodawcy w tym zakresie powinny być wsparte stosownymi dowodami, np. dokumentami. Z tym obowiązkiem skorelowana jest powinność Sądu do dokonania wszechstronnej i rzetelnej oceny wskazanych we wniosku okoliczności, z uwzględnieniem zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Obowiązek ten odczytywać również należy w kontekście art. 141 § 4 oraz art. 166 P.p.s.a. określających niezbędne elementy sądowego uzasadnienia. Na ich podstawie należy stwierdzić, że z uzasadnienia wydanego orzeczenia powinno wynikać, jakie motywy legły u podstaw jego wydania, w ten sposób, aby zarówno strona postępowania jak i Naczelny Sąd Administracyjny mogli skontrolować poprawność zaprezentowanego wywodu. Uzasadnienie powinno zawierać również wskazanie zastosowanej normy prawnej, jej znaczenie i dokonaną pod kątem ustalonego stanu faktycznego jej interpretację. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie nie analizuje w wystarczający sposób złożonego przez skarżącego wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji i załączonych do tego wniosku dokumentów. Z akt sprawy wynika, jak słusznie wskazał w zażaleniu skarżący, iż główną okolicznością, na którą powołano się we wniosku jest prawdopodobieństwo wszczęcia egzekucji z nieruchomości skarżącego (domu mieszkalnego), co spowodowałoby trudne do odwrócenia skutki. Niskie dochody z prowadzonej działalności gospodarczej powołano jako powód niemożności uiszczenia wynikającego z zaskarżonej decyzji zobowiązania, co w ocenie strony spowodowałoby sięgnięcie przez organ egzekucyjny do hipoteki przymusowej na domu, w którym skarżący zamieszkuje z rodziną. Na potwierdzenie twierdzeń wnioskodawcy do wniosku załączono m.in. informację o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2009 (z której wynika, iż w roku tym skarżący osiągnął dochód wysokości 5.046,02 zł), zawiadomienie z 1 września 2008 r. o wpisie hipoteki przymusowej kaucyjnej do kwoty 233.909 zł na rzecz Skarbu Państwa oraz szereg decyzji Naczelniku Urzędu Skarbowego z 18 czerwca 2008 r. o dokonaniu zabezpieczenia na majątku wspólnym skarżącego i jego żony. Sąd I instancji, rozpatrując przedmiotowy wniosek, w żaden sposób nie odniósł się do kluczowej okoliczności podnoszonej przez stronę, czyli możliwej licytacji nieruchomości i zabezpieczenia zobowiązań podatkowych w drodze hipoteki przymusowej. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący ograniczył się do hasłowych sformułowań, a powołane okoliczności nie zostały skonkretyzowane ani uprawdopodobnione. Tymczasem załączenie do wniosku dokumentów, które precyzują okoliczności podnoszone przez wnioskodawcę powoduje, że Sąd I instancji, przed uznaniem wniosku za niezasadny, miał obowiązek uzasadnić, dlaczego jego zdaniem twierdzenia strony wsparte znajdującymi się w aktach sprawy dokumentami, nie wskazują na zaistnienie przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a. Całkowite pominięcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny stanowiska wnioskodawcy i załączonych do wniosku dokumentów powoduje, że wniosek w istocie nie został zbadany. Bez rzetelnego odniesienia się do podnoszonych przez stronę okoliczności, dotyczących przede wszystkim hipoteki przymusowej i możliwości licytacji domu rodzinnego, niemożliwe jest stwierdzenie, czy zasadny jest pogląd Sądu I instancji o braku przesłanek do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji z art. 61 § 3 P.p.s.a. Zauważyć przy tym należy, iż aczkolwiek prawidłowo Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał na to, że sama trudna sytuacja finansowa czy trudności w prowadzonej działalności gospodarczej nie stanowią o spełnieniu przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a., jak również zasadnie zwrócił uwagę na ograniczenia w prowadzeniu egzekucji administracyjnej, żadne z tych twierdzeń nie zostało skonfrontowane z okolicznościami powoływanymi przez stronę, czyli prawdopodobieństwem wszczęcia egzekucji z obciążonej hipoteką przymusową nieruchomości. Ze względu na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny będzie zobowiązany do wyczerpującego odniesienia się do okoliczności, które w ocenie skarżącego świadczą o niebezpieczeństwie spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, jak i do zbadania załączonych do wniosku dokumentów. Nie orzeczono o zwrocie kosztów postępowania zażaleniowego, bowiem przedmiotowe rozstrzygnięcie nie mieści się w zawartym w art. 209 P.p.s.a. katalogu orzeczeń, w których sąd rozstrzyga wniosek strony w tym zakresie.