I SA/Wa 1301/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj Sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. K., M. S. i R. M. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 września 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 522/15 1. wymierza Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 5000 (pięć tysiący) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta [...] na rzecz K. K., M. S. i R. M. kwoty po 3000 (trzy tysiące) złotych, dla każdego z nich tytułem sumy pieniężnej; 4. zasądza od Prezydenta [...] solidarnie na rzecz K. K., M. S. i R. M. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Pismem z dnia [...] maja 2020 r. K. K., M. S. i R. M. (dalej jako: skarżący), reprezentowani przez radcę prawnego, wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 września 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 522/15. Wyrokiem tym Sąd zobowiązał Prezydenta [...] (dalej jako: organ/Prezydent) do rozpoznania wniosku z dnia [...] stycznia 2015 r. o odszkodowanie za nieruchomość [...] położoną przy ul. [...] 2 nr hip. "[...]" - w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Skarżący wskazali, że Prezydent nie wykonał powołanego wyroku mimo iż termin wyznaczony przez Sąd już upłynął. Przy czym bezskuteczne pozostały wystosowane przez skarżących wezwania organu do wykonania wyroku jak również nie odniosła skutku okoliczność trzykrotnego wymierzenia organowi wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie grzywien za niewykonanie powołanego wyroku z 2015 r. – co w pełni uzasadnia niniejszą skargę. Wobec powyższego skarżący wnieśli o: 1) wymierzenie Prezydentowi grzywny z tytułu niewykonania opisanego na wstępie wyroku Sądu; 2) przyznanie od Prezydenta na rzecz skarżących sumy pieniężnej; 3) zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Odpowiadając na skargę Prezydent wniósł o jej oddalenie, przedstawiając dotychczasowy tok postępowania oraz wskazując, że z uwagi na obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego, pozwalającego na dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, nie było możliwości rozpatrzenia przedmiotowego wniosku odszkodowawczego w terminie określonym w art. 35 § 3 kpa. Przy czym pismem z dnia [...] czerwca 2019 r. pełnomocnik skarżących został poinformowany o podjętych w sprawie czynnościach oraz o nowym terminie załatwienia sprawy do dnia [...] grudnia 2019 r. Następnie pismem z dnia [...] czerwca 2020 r. organ wezwał pełnomocnika skarżących do złożenia oryginału lub kopii, poświadczonej za zgodność z oryginałem, dokumentu, z którego będzie wynikało, że T. M. jest tą samą osobą co W. M.(1). Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika bowiem, że spadek po W. M.(2) nabyli Z. M. i W. M. (1), natomiast spadek po T. M. nabyła J. M.(1) z [...], w imieniu której działa K. K.. Prezydent podniósł ponadto, że postanowieniem z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...], zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie rozpoznania opisanego na wstępie wniosku odszkodowawczego do czasu zakończenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o zwrot przedmiotowej nieruchomości. Jednocześnie organ zauważył, że nie zostało jeszcze wykonane przez uprawnionego geodetę opracowanie geodezyjne polegające m.in. na przeprowadzeniu badań hipotecznych, obejmujących dział I i II z księgi wieczystej nieruchomości hip. "[...]" od [...] lipca 1911 r. (data zawarcia aktu notarialnego na rzecz W. M.(1)), wykreśleniu granic hipotecznych tej nieruchomości oraz działek ewidencyjnych wchodzących w jej skład, wskazaniu decyzji lokalizacyjnych obejmujących nieruchomość, wskazaniu podmiotów władających ww. gruntem w latach 1945 – 1958, rozliczeniu nieruchomości w strefach zabudowy zgodnie z zapisami Ogólnego planu zabudowania [...] – planu strefowego, zatwierdzonego przez Ministerstwo Robót Publicznych w dniu [...] sierpnia 1931 r. lub ewentualnie innych szczegółowych planów zabudowania obejmujących teren tej nieruchomości, obowiązujących w dniu wejścia w życie dekretu z dnia [...] października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] (Dz. U. z 1950 r. Nr 14, poz. 130). Organ podkreślił, że akta sprawy na skutek ponagleń i skarg wnoszonych przez stronę pozostają w długotrwałym posiadaniu organów nadrzędnych i sądów administracyjnych, co znacząco utrudnia rozpoznanie sprawy, gdyż nie jest możliwym prowadzenie postępowania wyłącznie w oparciu o akta zastępcze. Prezydent zaznaczył także, iż opóźnienie w rozpatrywaniu sprawy jest spowodowane m.in. bardzo dużą ilością prowadzonych spraw o odszkodowanie za przejęcie nieruchomości w trybie wspomnianego wcześniej dekretu z 1945 r. oraz dużą ilością wpływającej w związku z tym korespondencji. Waga tych spraw, stopień ich skomplikowania oraz złożoność okoliczności, które powinny być ustalone w toku postępowań, nie pozwala na dotrzymywanie przez organ terminów ustawowych terminów przewidzianych na ich rozpatrzenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako ppsa, w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Sąd może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 154 § 2 ppsa). Z kolei grzywnę, o której mowa w § 1, wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów (art. 154 § 6 ppsa). Przez niewykonanie wyroku należy rozumieć pozostawanie w bezczynności w podjęciu lub kontynuacji postępowania administracyjnego mającego na celu zakończenie sprawy decyzją administracyjną lub w innej formie przewidzianej prawem (por. wyrok NSA z dnia 22 maja 2012 r. sygn. akt II OSK 578/12, Lex nr 1252111). W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z dnia 16 września 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 522/15, zobowiązał Prezydenta do rozpoznania wniosku z dnia [...] stycznia 2015 r. o odszkodowanie za nieruchomość [...] położoną przy ul. [...] 2 nr hip. "[...]" - w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Akta te wraz z prawomocnym wyrokiem wpłynęły do organu [...] listopada 2015 r. i od tej daty, zgodnie z art. 286 § 2 ppsa, rozpoczął swój bieg wyznaczony wyrokiem termin w jakim sprawa, w której organ pozostawał bezczyny, winna być rozpoznana. W konsekwencji upłynął on [...] lutego 2016 r. Niekwestionowaną okolicznością jest przy tym, że do dnia orzekania przez Sąd w niniejszej sprawie, pomimo uprzednich wielokrotnych wezwań przez skarżących do wykonania powyższego wyroku oraz wymierzenia orzeczeniami tutejszego Sądu z dnia: 5 lipca 2016 r. (sygn. akt I SA/Wa 898/16), 7 kwietnia 2017 r. (sygn. akt I SA/Wa 296/17), 16 maja 2018 r. (sygn. akt I SA/Wa 2174/17) grzywien w wysokości odpowiednio 500 zł, 1500 zł i 3000 zł za niewykonanie ww. wyroku z dnia 16 września 2015 r., Prezydent zawisłej przed nim sprawy administracyjnej nie rozstrzygnął. Skoro zatem Prezydent w terminie wyznaczonym wyrokiem sprawy nie załatwił - to wniosek o wymierzenie mu z tego powodu grzywny jest niewątpliwie uzasadniony. Zważyć bowiem należy, że niewykonywanie wyroków sądów godzi w samą istotę zasady praworządności, którą organy administracji publicznej są bezwzględnie związane (art. 7 Konstytucji RP, art. 6 kpa) i w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. Skutkowało to wymierzeniem organowi grzywny w wysokości 5000 zł, której wysokość mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 ppsa i jest adekwatna z punktu widzenia wielkości przekroczenia terminu załatwienia sprawy wyznaczonego przez Sąd. Określając wysokość grzywny Sąd miał na uwadze także fakt, iż jest to już czwarta grzywna wymierzona przez Sąd, a uprzednie ukaranie organu wskazanymi wyżej grzywnami w kwotach 500 zł, 1500 zł i 3000 zł nie przyniosło żadnego skutku w kwestii rozpoznania wniosku odszkodowawczego. Wymierzenie grzywny organowi na podstawie art. 154 § 1 ppsa ma za zadanie bowiem nie tylko skłonienie organu do wywiązania się z nałożonego na niego prawomocnym wyrokiem obowiązku, ale zawiera też element represyjny, stanowiący w istocie sankcję za ignorowanie przez zobowiązane organy orzeczeń sądowych. Wskazać także należy, że rozpoznając sprawę, Sąd jednocześnie - stosownie do art. 154 § 2 ppsa - stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Sąd stanął na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie zaistniała bezczynność w wykonaniu wyroku miała charakter rażącego naruszenia prawa. Zastrzeżenia Sądu budzi okoliczność, że organ - mimo wyroku Sądu stwierdzającego bezczynność Prezydenta i mimo ukarania go uprzednio trzykrotnie grzywnami za niewykonanie wyroku – nie zakończył sprawy, choć upłynęło ponad 4 lata od wyznaczonego terminu. Z punktu widzenia zasady praworządności, która ze swej istoty stanowi o działaniu zgodnym z prawem, nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której wyrok Sądu nie jest wykonywany. Przy czym Sądowi znany jest z urzędu fakt, że sprawy gruntów [...] należą, z uwagi na swój historyczny charakter, do spraw trudnych i skomplikowanych, jak też okoliczność wpływu dużej ich ilości do organu. Powyższe nie może jednak wpłynąć na dokonaną ocenę, gdyż działanie organu w niniejszej sprawie jest opieszałe, niesprawne i nieskutecznie, a nieliczne podejmowane przez niego czynności mogły być wykonane w dużo krótszym czasie, co w sposób nieuzasadniony przedłużyło termin załatwienia sprawy. Od dnia [...] września 2018 r., tj. od wpływu do organu prawomocnego wyroku o sygn. akt I SA/Wa 2174/17 o ukaraniu Prezydenta trzecią z kolei grzywną za niewykonanie powołanego wyroku, organ nie uczynił w sprawie nic aż do dnia[...] czerwca 2019 r., kiedy wezwał pełnomocnika skarżących do złożenia dokumentu, z którego będzie wynikało, że T. M. jest tą samą osobą co W. M.(2), gdyż ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż spadek po W. M. (1) nabyli Z. M. i W.M.(1), natomiast spadek po T. M. nabyła J. M.(1) z [...], w imieniu której działa K. K.. W odpowiedzi na powyższe pełnomocnik skarżących pismem z dnia [...] lipca 2029 r. wskazał, że żądane dokumenty znajdują się w aktach sprawy. Następnie w dniu [...] lipca 2019 r. została zlecona wycenia nieruchomości, w tym wykonanie opracowania geodezyjnego, a w dniu [...] lipca 2019 r. organ wystąpił do Sądu Rejonowego dla [...] VII Wydziału Ksiąg Wieczystych o wydanie uwierzytelnionej kopii odpisu wykazu hipotecznego obejmującego dział [...]-[...] z księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości, ewentualnie ze zbioru dokumentów [...]. Żądane dokumenty zostały nadesłane do organu w dniu [...] września 2019 r. i od tego czasu przez 9 miesięcy Prezydent nie dokonał żadnej czynności zmierzającej do rozpoznania wniosku odszkodowawczego, która miałaby odzwierciedlenie w aktach sprawy. W dniu [...] czerwca 2020 r. organ ponowił wezwanie z dnia [...] września 2019 r. do pełnomocnika skarżących o uzupełnienie materiału dowodowego, poprzez przedłożenie dokumentu, z którego będzie wynikało, że T. M. jest tą samą osobą co W. M. (1). Przy czym wydaje się, że do podjęcia aktywności w sprawie organ zmobilizowało uprzednie wystąpienie skarżących z niniejszą skargą na niewykonanie wyroku. Dodatkowo Prezydent postanowieniem z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...], zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie rozpoznania wniosku odszkodowawczego do czasu zakończenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o ustanowienie użytkowania wieczystego. Jednocześnie z uzasadnienia postanowienia wynika, że nie został rozpoznany wniosek J. M.(2) z dnia [...] marca 1949 r. o przyznanie prawa własności czasowej do terenu "[...]" przy ul. [...] 2. Przy czym jak sam organ wskazuje w uzasadnieniu ww. postanowienia, orzeczeniem administracyjnym z [...] września 1949 r, l. dz. [...] Prezydent [...] odmówił przywrócenia terminu na złożenie wniosek o prawo własności czasowej do nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] 2 "[...]". Opisany sposób działania organu w niniejszej sprawie godzi niewątpliwie w zasadę szybkości postępowania (art. 12 kpa), co z kolei prowadzić musi do podważenia zaufania uczestników tego postępowania do organów władzy publicznej (art. 8 kpa). Tymczasem, stanie na straży praworządności wymaga od organu prowadzenia postępowania w taki sposób, aby nie było wątpliwości, że podejmuje on wszelkie niezbędne działania zmierzające do załatwienia sprawy. W przedmiotowej sprawie zdaniem Sądu wystąpiły okoliczności przemawiające za przyznaniem na rzecz skarżących sum pieniężnych po 3000 zł dla każdego z nich. Kwoty te stanowią formę rekompensaty dla skarżących za oczekiwanie na rozpoznanie i zakończenie ich sprawy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 154 § 1 w zw. z art. 154 § 6 oraz art. 154 § 2 zd. drugie ppsa orzekł jak w punkcie 1 i 2 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 3 wyroku Sąd wydał na podstawie art. 154 § 7 ppsa. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego orzeczono natomiast na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ppsa. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 ppsa.