II SA/Go 582/15

SENTENCJA Dnia 16 grudnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2015 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A.M. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej na skutek sprzeciwu skarżącego od pkt 2 postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 listopada 2015 r. p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. UZASADNIENIE A.M. w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 24 września 2015 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia w terminie 7 dni złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie: 1. wyciągów z wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, 2. dokumentów określającego wysokość dochodu żony skarżącego (zaświadczenie pracodawcy, decyzja ZUS), 3. rachunków (dokumentów) potwierdzających ponoszone przez skarżącego koszty utrzymania mieszkania (domu), 4. rachunków dotyczących ewentualnych kosztów zakupu leków (leczenia). W wyznaczonym terminie skarżący przesłał jedynie wypełniony formularz PPF podając w uzasadnieniu, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, a jego dochód wynosi 1.435,41 zł miesięcznie. Oświadczył, że spłaca alimenty na dwoje dzieci w kwocie 1.400 zł lub według planu podziału. Nadto podał wysokość ponoszonych wydatków w postaci opłat, kosztów utrzymania i leczenia – 800 zł oraz raty kredytu w wysokości 500 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 3 listopada 2015 r. referendarz sądowy ustanowił dla skarżącego radcę prawnego, natomiast w pozostałym zakresie oddalił wniosek wskazując, iż skarżący nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, dokumentów potwierdzających uzyskiwany dochód przez jego żonę oraz ponoszone wydatki. W tej sytuacji nie było możliwe dokonanie wszechstronnej analizy sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Do pierwotnie złożonego formularza PPF skarżący złożył kilka dokumentów. Wynika z nich, że jego wynagrodzenie wynosi 1.446,13 zł (netto) i że przeciwko niemu prowadzone jest postępowanie egzekucyjne w celu zaspokojenia roszczeń alimentacyjnych jego dzieci. Wpis od skargi nie jest wysoki, wynosi 200 zł, przy czym skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi bez spowodowania uszczerbku w koniecznym dla siebie i rodziny utrzymaniu. Na pkt 2 powyższego postanowienia A.M. wniósł sprzeciw wywodząc m.in., iż nie było potrzeby składania oświadczeń i przesyłania dokumentów co do majątku małżonki, gdyż zawarł z nią umowę o rozdzielności majątkowej oraz pozostaje w separacji z małżonką. Wynagrodzenie skarżącego nie wpływa na jego rachunek bankowy, gdyż takiego nie posiada. Wpływa ono na rachunek osoby trzeciej, gdyż skarżący – jak oświadczył – jest pozbawiany środków do życia i szykanowany przez małżonkę i działającego wraz z nią komornika, na co nie reaguje sąd powszechny. Opłaty za mieszkanie skarżący również uiszcza do rąk osoby trzeciej, która dysponuje tymi środkami celem zakupu opału i innych wydatków związanych z utrzymaniem budynku wielorodzinnego. Skarżącemu po odliczeniu wszystkich kosztów pozostaje 135 zł miesięcznie, stąd też poniesienie kosztu 200 zł tytułem wpisu sądowego nie jest możliwe bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W razie wniesienia sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego znajduje zastosowanie przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a. Do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), tzn. przed 15 sierpnia 2015 r. stosuje się ten przepis w brzmieniu sprzed nowelizacji, natomiast do spraw wszczętych po 15 sierpnia 2015 r. stosuje się tę regulację w nowym brzmieniu. Sprawa niniejsza została wszczęta dnia 4 sierpnia 2015 r. wniesieniem skargi za pośrednictwem organu – Prezesa Sądu Okręgowego co oznacza, że zastosowanie znajduje w niej przepis art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu sprzed 15 sierpnia 2015 r. W myśl tego przepisu w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu środek ten został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W rozpatrywanej sprawie sprzeciw został wniesiony na pkt 2 postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 listopada 2015 r., tzn. w zakresie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych, co oznacza, że pkt 1 tego postanowienia w zakresie ustanowienia dla skarżącego radcy prawnego uprawomocnił się. Stąd też wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie podlega już rozpoznaniu w tym zakresie. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 246 § 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, m.in. kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, o czym stanowi art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny wysokości swoich miesięcznych dochodów. W aktach sprawy znajduje się co prawda nadesłane przez skarżącego potwierdzenie przelewu kwoty 1446,13 zł tytułem wynagrodzenia za pracę (k. 23 akt sądowych), jednakże z potwierdzenia tego w żaden sposób nie wynika, że jest to wynagrodzenie wypłacane skarżącemu, brak jest bowiem na nim danych odbiorcy przelewu. Jednocześnie skarżący nie przedstawił żadnych innych dokumentów wskazujących na osiąganie miesięcznego dochodu w podanej wysokości (np. zaświadczenia pracodawcy o wysokości otrzymywanego wynagrodzenia za pracę, odpisu czy choćby kopii umowy o pracę). Brak jest zatem podstaw, aby uznać za wiarygodne oświadczenie skarżącego o osiąganiu miesięcznego dochodu w kwocie 1446,13 zł. Już sama ta okoliczność wyklucza zdaniem Sądu możliwość przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Dodatkowo skarżący w żaden sposób nie udokumentował swych miesięcznych wydatków na utrzymanie i leczenie, wynoszących według jego twierdzeń ok. 800 zł (poprzez np. paragony z apteki, rachunki od lekarzy, zestawienie kosztów utrzymania, potwierdzenia uiszczanych opłat itp.). Z kolei nadesłany przez skarżącego plan podziału sumy uzyskanej z prowadzonej przeciwko niemu egzekucji stanowi jedynie dowód na wysokość egzekwowanych od niego wierzytelności z tytułu alimentów i kredytu. W sytuacji jednak braku wiarygodnych danych w zakresie miesięcznych dochodów i wydatków na utrzymanie nie sposób stwierdzić, w jaki sposób egzekucja wskazanych w tym potwierdzeniu kwot pieniężnych wpływa na sytuację materialną i życiową skarżącego. Dodatkowo w orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę, że uiszczanie zobowiązań cywilnoprawnych (rat kredytu) nie może mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (przykładowo postanowienie NSA z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1146/15, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych www.nsa.gov.pl). Odnosząc się natomiast do zawartych w sprzeciwie wywodów na temat działań komornika sądowego przeciwko skarżącemu i związanego z tym przekazywania przez skarżącego wynagrodzenia na konto innej osoby należy z całą stanowczością stwierdzić, że uniemożliwianie postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie prawomocnych orzeczeń sądowych, poprzez ukrywanie dochodów z wynagrodzenia za pracę na rachunkach bankowych osób trzecich, w żadnym wypadku nie może stanowić argumentu przemawiającego za zastosowaniem wobec strony dopuszczającej się takich praktyk dobrodziejstwa w postaci zwolnienia od kosztów sądowych W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.