II SA/Go 383/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2020 r. sprawy ze skargi Syndyka Masy Upadłości M. spółki z o.o. w upadłości na zarządzenie pokontrolne Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie gospodarowania odpadami oddala skargę. UZASADNIENIE Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska zarządzeniem pokontrolnym z dnia [...] maja 2020 r., znak: [...] wydanym wobec Syndyka Masy Upadłości "M." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości, działając na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (tekst jedn.: Dz. U. z. 2019 r., poz. 1355 z późn. zm.) oraz ustaleń kontroli przeprowadzonej w dniach [...] lutego 2020 r. oraz [...] marca 2020 r. w "M." Spółka z o.o. w upadłości, na terenie działek o nr ewid. [...], udokumentowanych protokołem kontroli Nr [...], zarządził prowadzić gospodarkę odpadami w sposób zapewniający ochronę życia u zdrowia ludzi oraz środowiska, przede wszystkim nie składować odpadów na działkach o numerach ewidencyjnych [...], tj. w miejscu nie przeznaczonym na ten cel. Termin realizacji obowiązku wyznaczono bezzwłocznie, a termin przesłania pisemnej informacji o zakresie podjętych działań służących wyeliminowaniu wskazanych w zarządzeniu naruszeń wyznaczono na dzień [...] sierpnia 2020 r. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie wskazano, że na podstawie ustaleń kontroli przeprowadzonej przez inspektorów Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w dniach [...] lutego 2020 r. oraz [...] marca 2020 r. na terenie opisanych powyżej działek stwierdzono nieprawidłowość w zakresie przestrzegania wymagań ochrony środowiska. I tak, podczas oględzin przeprowadzonych w trakcie kontroli stwierdzono składowanie w miejscu do tego nieprzeznaczonym, tj. na całej powierzchni działek o numerach ewidencyjnych [...] następujących odpadów: gruzu budowlanego, budowlanych elementów konstrukcyjnych, odpadów metalowych, drewna odpadowego oraz różnego rodzaju odpadów z tworzyw sztucznych. Wśród zdeponowanych odpadów znajdowały się odpady niebezpieczne, tj. dwadzieścia sześć hałd płyt eternitowych o wskazanych przez organ wymiarach o łącznej objętości 49,711 m3, które nie były w żaden sposób zabezpieczone. Ponadto stwierdzono luźno porozrzucane, pojedyncze płyty eternitowe. Organ wskazał, że powyższy stan stanowi naruszenie art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 20912 r. o odpadach (DZ.U. z 2020 r. poz. 797) zwana dalej - u.o.o. Skargę na powyższe zarządzenie pokontrolne wniósł Syndyk Masy Upadłości M." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, wnosząc o uchylenie zaskarżonego zarządzenia i umorzenie postępowania, względnie o uchylenie zaskarżonego zarządzenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Zaskarżonemu zarządzeniu pokontrolnemu skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, 77 1 i 80 kpa poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, brak wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, w tym: - brak przeprowadzenia oceny okoliczności kiedy powstał stan stwierdzony podczas kontroli w dniach [...] lutego 2020 r. i [...] marca 2020 r., w szczególności w kontekście nie dokonanie oceny okoliczności, iż Syndyk zastał taki stan na przedmiotowej nieruchomości, co oznacza, że to nie Syndyk doprowadził do takiego stanu, - brak przeprowadzenia oceny komu przysługuje status posiadacza odpadów pomimo wyrażnego stanowiska Syndyka, że nie jest on wytwórcą odpadów; z operatu szacunkowego sporządzonego na potrzeby postępowania upadłościowego wynika, że stan taki musiał istnieć jeszcze przed datą ogłoszenia upadłości, a w ten sposób brak oceny stanowiska Syndyka obalającego domniemanie, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości, - brak przeprowadzenia oceny okoliczności dotyczących braku środków na rachunkach M." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. W uzasadnieniu skargi wskazano, ze postanowieniem z dnia [...] stycznia 2019 r. w sprawie sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla m.st. Wydział Gospodarczy ogłosił upadłość "M." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, wyznaczył Sędziego komisarza, zastępcę Sędziego komisarza oraz Syndyka. Dalej skarżący dowodził, że brak oceny przez organ okoliczności w zakresie daty powstania odpadów wiąże się brakiem oceny okoliczności związanych ze statusem posiadacza odpadów. Skarżący podniósł, że w toku kontroli wyrażnie wskazywał, iż nie jest wytwórcą danych odpadów, a stan taki istniał jeszcze przed ogłoszeniem upadłości spółki "M.". Wskazana okoliczność wiąże się z brakiem środków finansowych na rachunku bankowym, co ma znaczenie dla działań podejmowanych przez Syndyka jako funkcjonariusza publicznego. Skarżący podkreślił, ze organ nie uwzględnił faktu, iż Syndyk zastał określony stan na rzeczonych działkach, a wobec tego Syndyk nie jest wytwórcą odpadów takich jak w zarządzeniu, nawet jeżeli odpady te są efektem rozbiórki budynków i budowli na tych działkach. Skarżący podniósł, że przedmiotowe nieruchomości były przedmiotem dzierżawy przez V. sp. z o.o. – co do części nieruchomości do dnia [...] czerwca 2013 r., natomiast co do pozostałej części do dnia [...] grudnia 2018 r., przy czym wskazał na trudności w dotarciu do dokumentacji upadłego. Istniejący już wtedy obowiązek uprzątnięcia terenu z datą ogłoszenia upadłości, na podstawie art. 91 Prawa upadłościowego, przekształcił się w zobowiązanie pieniężne i jako takie może być rozpoznawane w ramach zgłoszenia wierzytelności na listę wierzytelności (art. 91, art. 236, art. 239, art. 240 Prawa upadłościowego). Skarżący wskazał, że środki finansowe którym obecnie dysponuje stanowią zaliczki od wierzycieli uiszczone na koszty postępowania upadłościowego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest zarządzenie pokontrolne Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] maja 2020 r., wydane na postawie art. 12 ust. 1 pkt 1ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska. Zgodnie z treścią wskazanego przepisu na podstawie ustaleń kontroli wojewódzki inspektor ochrony środowiska może wydać zarządzenie pokontrolne do kierownika kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub osoby fizycznej. W myśl zaś art. 12 ust. 2 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska, kierownik kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub kontrolowana osoba fizyczna, w terminie wyznaczonym w zarządzeniu pokontrolnym, mają obowiązek poinformowania wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska o zakresie podjętych i zrealizowanych działań służących wyeliminowaniu wskazanych naruszeń. Należy dodać, że niepoinformowanie w wyznaczonym terminie organu Inspekcji Ochrony Środowiska o zakresie wykonania zarządzeń pokontrolnych lub poinformowanie niezgodnie z prawdą organ Inspekcji Ochrony Środowiska o wykonaniu zarządzeń pokontrolnych stanowi wykroczenie zagrożone karze aresztu, ograniczenia wolności lub grzywny (art. 31a ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska). W orzecznictwie sądowym przyjęto, że zarządzenie pokontrolne wydawane na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska może być zaskarżone do sądu administracyjnego tak jak inny akt lub czynność w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej jako: "p.p.s.a."). Władczy charakter zarządzenia przejawia się tu w obowiązku informacyjnym jego adresata wynikającym z art. 12 ust. 2 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska, którego zaniechanie lub nieprawidłowe wykonanie stanowi wykroczenie z art. 31a ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska (por. wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2009 r. sygn. akt II GSK 1009/08, ONSAiWSA 2010, Nr 5, poz. 86). Równocześnie należy zwrócić uwagę, że ów władczy charakter zarządzeń pokontrolnych jest ograniczony do wskazanych wyżej obowiązków informacyjnych wynikających z art. 12 ust. 2 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska. W szczególności zarządzenia te nie nakładają na ich adresata obowiązków administracyjnoprawnych, które mógłby być przedmiotem egzekucji administracyjnej. Obowiązek taki może ciążyć na nich na podstawie odrębnych przepisów i decyzji, ale jego samoistnym źródłem nie jest zarządzenie pokontrolne (por. np. T. Czech, "Zarządzenie pokontrolne organów Inspekcji Ochrony Środowiska"; ZNSA 3/2011, s. 93). Stąd też w orzecznictwie przyjmuje się, że zarządzenie pokontrolne jest aktem, który można określić jako akt o charakterze sygnalizacyjnym, określający ramowe kierunki postępowania względem osoby zarządzającej podmiotem korzystającym ze środowiska (albo innej osoby fizycznej) - por. wyrok NSA z 27 stycznia 2017 r., II OSK 1156/15 - CBOSA. Sądowa kontrola legalności zarządzenia pokontrolnego wydanego na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska polega przede wszystkim na badaniu, czy: 1) kontrola została przeprowadzona przez powołany do tego organ; 2) treść zarządzeń koresponduje z ustaleniami poczynionym w protokole kontroli; 3) a także, czy treść zarządzenia pokontrolnego znajduje oparcie w powszechnie obowiązujących przepisach prawa. Wskazać w tym miejscu należy, że w postępowaniu o wydanie zarządzania pokontrolnego na podstawie art. 12 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie mają zastosowania. Postępowanie w przedmiocie wydania zarządzenia pokontrolnego toczy się w oparciu o przepisy w.w. ustawy, a zatem stan faktyczny sprawy zostaje ustalony na podstawie wyników kontroli oraz protokołu kontroli, który ma odzwierciedlać przebieg kontroli na miejscu. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy podnieść, że jak wynika z akt administracyjnych, kompetentny organ ochrony środowiska przeprowadził w dniach w dniach [...] lutego 2020 r i [...] marca 2020 r. kontrolę na działkach o numerach ewidencyjnych [...] stanowiących własność "M." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości. Podczas kontroli stwierdzono, że na całej powierzchni nieruchomości zalegają odpady w postaci gruzu budowlanego, budowlanych elementów konstrukcyjnych, odpadów metalowych, drewna odpadowego oraz różnego rodzaju odpadów z tworzyw sztucznych - plastikowe butelki, beczki, kable opakowania po produktach spożywczych, opon gąbek tapicerskich. Wśród zdeponowanych odpadów znajdowały się odpady niebezpieczne, tj. dwadzieścia sześć hałd płyt eternitowych o łącznej objętości 49,711 m3, które nie były w żaden sposób zabezpieczone oraz luźno porozrzucane, pojedyncze płyty eternitowe. W sprawie pozostaje poza sporem okoliczność, że kontrolowany podmiot nie legitymował się zezwoleniem o jakim mowa w art. 41 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (DZ.U. z 2020 poz. 797), na zbieranie bądź magazynowanie odpadów na w.w. nieruchomości. Z przeprowadzonej kontroli sporządzono stosowny protokół - nr [...], który Syndyk podpisał, nie wnosząc do jego treści zastrzeżeń i uwag. W okolicznościach sprawy, w oparciu o wyniki kontroli, podstawą wydania przedmiotowego zarządzenia pokontrolnego było naruszenie obowiązujących przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach w zakresie prowadzenia gospodarki odpadami. W myśl art. 16 u.o.o. gospodarkę odpadami należy prowadzić w sposób zapewniający ochronę życia i zdrowia ludzi oraz środowiska, w szczególności gospodarka odpadami nie może: 1)powodować zagrożenia dla wody, powietrza, gleby, roślin lub zwierząt; 2)powodować uciążliwości przez hałas lub zapach; 3)wywoływać niekorzystnych skutków dla terenów wiejskich lub miejsc o szczególnym znaczeniu, w tym kulturowym i przyrodniczym. W kontekście powyższego wskazać należy, że zgodnie z art. 103 ust. 1 u.o.o., odpady składuje się: 1) na składowisku odpadów; 2) w podziemnym składowisku odpadów, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze; 3) w obiekcie unieszkodliwiania odpadów wydobywczych, o którym mowa w ustawie z dnia 10 lipca 2008 r. o odpadach wydobywczych. Stosownie do art. 124 ust. 2 ustawy o odpadach, lokalizacja, budowa oraz prowadzenie składowiska odpadów musi spełniać wymagania zapewniające bezpieczne dla życia i zdrowia ludzi oraz dla środowiska składowanie odpadów, w szczególności wymagania zapobiegające zanieczyszczeniu wód powierzchniowych i podziemnych, gleby i ziemi oraz powietrza. Jak przy tym stanowi art. 128 ustawy o odpadach, zarządzający składowiskiem odpadów może rozpocząć działalność polegającą na prowadzeniu składowiska odpadów po uzyskaniu kolejno: 1) pozwolenia zintegrowanego albo zezwolenia na przetwarzanie odpadów; 2) pozwolenia na użytkowanie składowiska odpadów; 3) decyzji zatwierdzającej instrukcję prowadzenia składowiska odpadów. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie przedstawiła decyzji administracyjnej legitymującej ją do prowadzenia składowiska odpadów na w.w. nieruchomości. Na danym terenie powstało tzw. "dzikie" składowisko odpadów, a więc miejsce nieprzeznaczone do składowania odpadów. Podkreślić również trzeba, że kontrola inspektorów Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska została przeprowadzona zgodnie z posiadaną w tym względzie właściwością rzeczową i miejscową. Wskazać należy, że w toku postepowania skarżący nie obalił domniemania wynikającego z art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach, zgodnie z którym domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Uchylenie się od skutków prawnych domniemania z art. 3 pkt 19 może nastąpić poprzez wskazanie, że wytwórcą lub posiadaczem odpadów jest inny, konkretnie wskazany podmiot, przy czym ciężar dowodu w tym względzie leży po stronie władającego powierzchnią ziemi. Powołanie się na okoliczność dzierżawy danej nieruchomości na której składowane są nielegalnie odpady, dodatkowo w sytuacji gdy dana umowa dzierżawy wygasła w 2018 r., nie stanowi wystarczającej podstawy do obalenia w.w. domniemania. Zauważyć ponadto należy, że skarżący nie przedstawił żadnych dowodów na wykazanie, że podjął odpowiednie kroki zmierzające do usunięcia odpadów przez dzierżawcę przedmiotowej nieruchomości. Podnoszone w skardze okoliczności związane z skutkami prawnymi ogłoszenia upadłości spółki "M." również nie mają wpływu na ustalenia w zakresie podmiotu który, w realiach rozpatrywanej sprawy, uznać należy za posiadacza odpadów zalegających działki o numerach ewidencyjnych [...]. Bezspornie w dacie kontroli przedmiotowe nieruchomości stanowiły własność "M." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości, a zatem podmiot ten należało uznać za władającego powierzchnią ziemi w rozumieniu przepisów ustawy o odpadach. Obowiązek, o którym mowa w art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska kierowany jest do kierownika kontrolowanej jednostki. Prawidłowo w rozpatrywanej sprawie wynikający z w.w. przepisu obowiązek został nałożony na Syndyka Masy Upadłości "M." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości. Orzeczenie organu w tym zakresie ma oparcie w przepisach art. 144 i 173 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (DZ.U. z 2020 poz. 1228). W myśl art. 144 ust. 1 i ust. 2 ustawy Prawo upadłościowe po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. Postępowania, o których mowa w ust. 1, syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym. Natomiast z godnie z art. 173 ustawy Prawo upadłościowe syndyk niezwłocznie obejmuje majątek upadłego, zarządza nim, zabezpiecza go przed zniszczeniem, uszkodzeniem lub zabraniem go przez osoby postronne oraz przystępuje do jego likwidacji. Nie były zasadne pozostałe zarzuty skargi. Podnoszone przez skarżącego twierdzenia zgodnie z którymi odpady zalegały na danej nieruchomości jeszcze przed datą ogłoszenia upadłości pozostają bez wpływu na obowiązki wynikające z art. 12 ust. 1 i ust. 2 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska. Również brak przeprowadzenia przez organ oceny okoliczności związanych z brakiem środków finansowych na realizację nałożonego obowiązku, z punktu widzenia regulacji zawartej w w.w. przepisach, nie czyni zaskarżonego orzeczenia wadliwym. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skarga została oddalona.