II GZ 400/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Gminy Skarżysko-Kamienna na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 1 września 2021 r., sygn. akt I SA/Ke 412/21 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi Gminy Skarżysko-Kamienna na uchwałę Rady Powiatu Skarżyskiego z dnia 27 maja 2021 r., nr 233/XXXIII/2021 w przedmiocie pozbawienia dróg kategorii dróg powiatowych postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 1 września 2021 r., sygn. akt I SA/Ke 412/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odmówił Gminie Skarżysko-Kamienna przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi na uchwałę Rady Powiatu Skarżyskiego z dnia 27 maja 2021 r., w przedmiocie pozbawienia dróg kategorii dróg powiatowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że postanowieniem z 16 sierpnia 2021 r. odrzucił skargę Gminy Skarżysko-Kamienna z powodu nieuzupełnienia braków formalnych skargi, tj. niepodania numeru REGON. Skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia ww. braków formalnych skargi. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że korespondencja z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach otrzymana 19 lipca 2021 r. zawierała: odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu z 14 lipca 2021 r., zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego z 13 lipca 2021 r., wezwanie + odpowiedź na skargę z 14 lipca 2021 r. odwołujące się do zarządzenia z 13 lipca 2021 r. oraz odpowiedź na skargę. Do korespondencji nie zostało dołączone zarządzenie z 13 lipca 2021 r. w przedmiocie wezwania do uzupełniania przez Skarżącą numeru REGON, zaś samo wezwanie odnosząc się do jego treści i formy zostało wydrukowane w sposób mogący wprowadzić w błąd skarżącego co do jego realizacji, z uwagi na pozostawienie pustego pola poniżej punktu 1 pisma, nie wskazując przedmiotu uzupełnienia. Gmina podniosła, że jakkolwiek mogło jej umknąć uwadze powyższe, także z uwagi na fakt wyglądu wizualnego treści wezwania oraz braku zarządzenia z 13 lipca 2021 r. w przedmiocie wezwania do usunięcia takiego braku, wobec ujawnienia tego faktu nie wcześniej niż w dniu 19 sierpnia 2021 r. (w dacie otrzymania postanowienia o odrzuceniu skargi). Skarżąca wskazała, że niedokonanie czynności związane było z mylnym odczytaniem przez nią wezwania, a w konsekwencji niewłaściwą jego realizacją, tj. uzupełnieniem jedynie braku formalnego poprzez uiszczenie wpisu od skargi. W jej ocenie, niedokonanie czynności należy rozpatrywać w kategoriach niedokonania jej bez jej winy, zaś z niniejszym wnioskiem uzupełniono brak poprzez podanie numeru NIP i REGON. Jednocześnie gmina wskazała, że czynności dokonała z zachowaniem terminu do jego dokonania tj. 7 dni od ustania przyczyny uchybienia. Wyjaśniła również, że niedokonanie czynności nie nastąpiło z jej winy, zaś cały czas była ona w przeświadczeniu o uzupełnieniu braków skargi poprzez dokonanie wpisu od niej. Podkreśliła, że w niniejszym postępowaniu nie jest i nie była reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, zatem odpada przesłanka należytej staranności i prawidłowego działania jakiego dodatkowo można wymagać od profesjonalisty. Odmawiając przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazał na treść art. 86 § 1 oraz art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), regulujących instytucję przywrócenia terminu. WSA stwierdził, że dla przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej niezbędne jest uprawdopodobnienie przez wnioskodawcę, że nie ponosi on winy w niedochowaniu winy. Kryterium braku winy, jako przesłanka przywrócenia terminu, wiąże się z obowiązkiem szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Sąd I instancji stwierdził, że skoro art. 86 § 2 p.p.s.a. stanowi, że we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu, to należy uznać, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminu (nawet lekkie niedbalstwo) powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Zdaniem WSA, skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Uzasadniając wniosek powołała się jedynie na to, że do korespondencji kierowanej z Sądu nie zostało dołączone zarządzenie z 13 lipca 2021 r. w przedmiocie wezwania do uzupełnienia braku skargi poprzez podanie numeru REGON, zaś samo wezwanie zostało wydrukowane w sposób mogący wprowadzić w błąd co do jego realizacji, z uwagi na pozostawienie pustego pola poniżej punktu 1 pisma, nie wskazując przedmiotu uzupełnienia. W ocenie Sądu, przedstawione okoliczności w żaden sposób nie uprawdopodabniają braku winy po stronie skarżącej. Bez znaczenia jest przy tym, że gmina uzupełniła inne braki, do których została wezwana. WSA wskazał, że w aktach sprawy (k.41-41v) zalega wezwanie kierowane do skarżącej do usunięcia braków formalnych skargi przez podanie numeru REGON albo numeru NIP. Wprawdzie treść wezwania zawiera puste pole pod punktem 1 wezwania, tym niemniej na odwrocie 1 strony umieszczono dalszą jego treść oraz stosowne pouczenie. W konsekwencji Sąd I instancji nie przyjął przedstawionej we wniosku argumentacji za zasadną i świadczącą o braku winy w uchybieniu terminu. Wskazał również, iż bez wpływu na wynik sprawy pozostaje okoliczność, że skarżąca nie działa w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika. W żadnym razie brak działania za pośrednictwem fachowego podmiotu nie wyłącza zachowania standardów należytej staranności. Wnioskodawca jest podmiotem publicznym, realizującym zadania publiczne – organem samorządowym, na którym spoczywają określone prawa i obowiązki w tym ustawowe, działania na podstawie i w granicach prawa, co uprawnia do wniosku, że to właśnie na nim ciąży szczególny obowiązek zachowania standardów należytej staranności. Tymczasem, w ocenie WSA, skarżąca nie wykazała, że dochowała wymaganej od każdej ze stron staranności, zarzucając Sądowi możliwość wprowadzenia w błąd co do realizacji wezwania z 13 lipca 2021 r. Sąd I instancji wskazał także, że dla wyniku sprawy nie ma znaczenia, iż wskutek nieuwzględnienia wniosku, skarżąca utraci prawo dochodzenia swoich słusznych praw oraz poniesie ujemne skutki nie tylko procesowe, ale i finansowe. Ponadto kwestia prowadzenia wielu postępowań przed WSA w Kielcach, w których stroną postępowania jest skarżąca również pozostaje bez wpływu na treść wydanego rozstrzygnięcia i nie świadczy o zasadności złożonego wniosku. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła Gmina Skarżysko-Kamienna, zaskarżając orzeczenie w całości oraz wnosząc o jego uchylenie w całości i przyjęcie zażalenia do rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj.: - art. 86 § 1 p.p.s.a. – w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez niewłaściwe ich zastosowanie, albowiem strona uchybiła terminowi do uzupełnienia danych identyfikujących bez swojej winy. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca powtórzyła argumentację zawartą we wniosku o przywrócenie terminu oraz w zażaleniu na postanowienie odrzucające skargę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie jest niezasadne i podlega oddaleniu. Stosownie do art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Instytucją procesową, której celem jest ochrona strony przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu do dokonania określonej czynności procesowej jest instytucja przywrócenia terminu unormowana w art. 86 p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego przepisu, jeżeli strona nie dokonała czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Natomiast zgodnie z art. 87 p.p.s.a., warunkami przywrócenia uchybionego terminu są: złożenie wniosku o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia, uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu, równoczesne ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu dokonanie czynności uchybionej. Wszystkie te przesłanki muszą być spełnione łącznie. Niespełnienie chociażby jednej z nich powoduje, że uchybiony termin nie może zostać przywrócony. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się rygorystyczne kryteria ocen postawy strony, która dokonała czynności procesowej po terminie. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Zatem w przypadku, gdy strona uchybiając terminowi dopuściła się chociażby lekkiego niedbalstwa, dokonana przez nią czynność pozostanie bezskuteczna, ponieważ przywrócenie terminu nie jest w tej sytuacji dopuszczalne. O braku winy można mówić wyłącznie wtedy, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Taka sytuacja nie miała miejsca w rozpatrywanej sprawie. Artykuł 86 § 1 p.p.s.a. nie określa, według jakich kryteriów należy oceniać zachowanie strony. Ocena braku winy została pozostawiona uznaniu sądu. Daje to sądowi możliwość uwzględnienia wszystkich okoliczności, jakie uzna za istotne. W orzecznictwie i w literaturze prawniczej przyjmuje się, że kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu polega na dopełnieniu przez stronę szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Oceniając wystąpienie tej przesłanki sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z 14 stycznia 1972 r., II CRN 448/71, OSPiKA 1972, z. 7-8, poz. 144). Uwzględniając powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu I instancji, że przedstawione przez skarżącą okoliczności nie pozwoliły na przyjęcie, że uprawdopodobniła ona brak winy w uchybieniu terminu wyznaczonego na uzupełnienie braku formalnego skargi w postaci niepodania numeru REGON. Intencją ustawodawcy przy tworzeniu przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu było umożliwienie stronie obrony swoich praw czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma zatem ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy. Tymczasem okoliczności przedstawione przez skarżącą gminę nie uprawdopodabniają braku jej winy w uchybieniu terminu i zachowania należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej w postaci uzupełnienia dostrzeżonych w skardze braków formalnych. Przechodząc do rozpoznania wniesionego zażalenia należy stwierdzić, że zarówno argumentacja wniosku o przywrócenie terminu, jak i – zasadniczo będąca jej powtórzeniem – argumentacja zażalenia na postanowienie WSA, nie uzasadniają przywrócenia terminu, zaś odpowiedzialność za powstałe uchybienie ponosi skarżąca. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że konieczność uzupełnienia braku poprzez podanie numeru REGON została w sposób wyraźny i precyzyjny sformułowana w wezwaniu Sądu. Mając na uwadze obowiązek, jaki na stronę domagającą się przywrócenia terminu nakłada art. 87 § 2 p.p.s.a., za prawidłową należy uznać ocenę wniosku jakiej dokonał Sąd I instancji. Wywody przedstawione przez skarżącą sprowadzają się w istocie do stwierdzenia, że przyczyną uchybienia terminowi do nadesłania numeru identyfikującego stronę zgodnie z treścią art. 46 § 2 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. był wprowadzający w błąd układ graficzny otrzymanego wezwania. Zdaniem wnioskującej o przywrócenie terminu, okoliczność ta w pełni wykazuje, że nie zawiniła ona uchybieniu terminowi do dokonania wskazanej czynności procesowej. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zasadniczo cała argumentacja wnioskodawcy sprowadza się do przeniesienia odpowiedzialności za niewykonanie wezwania na Sąd, który – w jej ocenie - wprowadził skarżącą w błąd co do realizacji wezwania z 13 lipca 2021 r. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, argumenty przedstawione przez stronę nie stanowią realizacji przesłanki z art. 86 § 1 p.p.s.a. W świetle zaistniałych okoliczności, a zwłaszcza tego, jak słusznie zauważył Sąd I instancji, że skarżąca jest organem samorządowym, realizującym zadania publiczne, sąd kasacyjny uznał, że niedopatrzenie, iż na drugiej stronie wezwania sądowego został wskazany wymóg uzupełnienia określonego braku formalnego skargi, stanowi przejaw niedbalstwa, którego nie można usprawiedliwiać zastrzeżeniami co do wizualnej formy przesłanego wezwania. W związku z powyższym NSA podkreśla, że nieuwagi lub zaniedbania skarżącej gminy nie można kwalifikować jako brak winy, będący przesłanką przywrócenia uchybionego terminu (por. H. Knysiak - Molczyk Uchybienie i przywrócenie terminu w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Sądowy 2006/7-8/122). Nie można bowiem skutecznie powoływać się na brak winy w uchybieniu terminu, jeśli nie zaistniały przeszkody uniemożliwiające dokonanie czynności w sposób prawidłowy. W ocenie sądu kasacyjnego, okoliczności podanych przez wnioskującą o przywrócenie terminu (w tym jak sama stwierdziła zarówno we wniosku o przywrócenie terminu, jak i w zażaleniu, że wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi poprzez nadesłanie numeru REGON mogło umknąć uwadze skarżącej) nie można zaliczyć do tych, które warunkują przywrócenie terminu. Nie są to bowiem okoliczności obiektywne, lecz uzależnione od strony (w tym przypadku będącej dodatkowo jeszcze organem administracji publicznej), a więc stanowiące okoliczności subiektywne. Zatem tam gdzie zawinił tzw. czynnik ludzki (niedopatrzenie, przeoczenie, zasugerowanie się luką w treści wezwania, pominięcie drugiej strony pisma), nie można mówić o okoliczności obiektywnej, bowiem nie mamy tu do czynienia z siłą wyższą czy szczególnie ciężkim przypadkiem losowym. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Sąd I instancji zasadnie odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Nie sposób było dopatrzyć się w przedstawionych przez skarżącą gminę okolicznościach uchybienia terminu obiektywnych i niezależnych przeszkód w prawidłowym działaniu organu samorządowego, inicjującego postępowanie sądowoadministarcyjne wnoszoną przez siebie skargą. Tym samym zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.