II FZ 858/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 24 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 30 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SA/Po 483/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 13 marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2002-2003 oraz 2006-2008 postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE 1. Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2012 r., I SA/Po 483/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu – po rozpoznaniu wniosku R. K. (powoływanego dalej jako "Skarżący") o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 13 marca 2012 r., nr [...], w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2002, 2003, 2006, 2007, 2008 – (I) zwolnił Skarżącego od wpisu od skargi powyżej kwoty 100 zł, (II) oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 246 § 1 pkt 2, art. 245 § 3 w związku z art. 160 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, WSA w Poznaniu podał, że Skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że skromne dochody miesięczne z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz znaczne wydatki na utrzymanie i zakup niezbędnych dla utrzymania zdrowia lekarstw powodują, że nie stać go na zapłacenie wpisu sądowego. Wniesienie wpisu w wysokości 500 zł pociągnęłoby za sobą ciężkie skutki dla niego i jego żony. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Żona również nie posiada jakichkolwiek wartościowych przedmiotów. Skarżący oświadczył, że z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód w wysokości 1.500 zł brutto, żona z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 1.858,49 zł brutto. Skarżący podał jednak, że łącznie dochody wynoszą 2.358,49 zł brutto, podczas gdy w rzeczywistości wynoszą one 3.358,49 zł brutto. Dodatkowo skarżący wskazał, że postanowieniem Sądu Rejonowego [...] w P. IX Wydział Gospodarczy z dnia 30 maja 2012 r., sygn. akt [...], został wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego: Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. 2.2. W odpowiedzi na precyzyjnie sformułowane wezwanie z dnia 15 czerwca 2012 r. do uzupełnienia wniosku Skarżący oświadczył, że on i jego żona nie uzyskują dodatkowych dochodów oraz nie korzystają z pomocy opieki społecznej. Podał, że ponoszą następujące koszty miesięcznego utrzymania: (a) wynajem mieszkania 300 zł, (b) energia elektryczna 100 zł, (c) gaz 35 zł, (d) opał 150 zł, (e) telefony komórkowe 70 zł, (f) lekarstwa 120 zł, (g) dojazd do pracy 120 zł, (h) środki czystości 60 zł, (i) abonament RTV 18,50 zł, (j) grzywna w Sądzie 50 zł, (k) wyżywienie 800 zł, (l) ubezpieczenie w PZU 71 zł, (ł) rata kredytu 758,87 zł. Skarżący wyjaśnił, że kredyt początkowo zaciągnięty był w E. w dniu 24 grudnia 2008 r. i został zamieniony na kredyt w "S." w czerwcu 2012 r., kredyt został zaciągnięty na okres do dnia 15 czerwca 2017 r. Skarżący podał, że on i jego żona nie posiadają samochodów osobowych. Mieszkanie, w którym mieszkają nie jest ich własnością i wynajmują je za 300 zł miesięcznie. Wyjaśnił, że w chwili obecnej zarówno z jego wynagrodzenia, jak i z wynagrodzenia żony, nie są potrącane żadne środki pieniężne na spłatę zaległości podatkowych i innych zobowiązań. Wnioskodawca oświadczył, że łączne dochody netto jego i małżonki wynoszą 2.664 zł i w całości przeznaczane są na miesięczne utrzymanie. Do pisma załączył kserokopie: postanowienia Sądu Rejonowego [...] w P. z dnia 30 maja 2012r., zaświadczenia o dokonaniu wpisu do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych z dnia 31 maja 2012r., zeznań rocznych podatkowych PIT-37 za 2010r. i 2011r., z których wynika, że dochód Skarżącego w 2010 r. z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł 4.711,76 zł, w 2011 r. zaś 10.936,32 zł oraz z innych źródeł 2.679,60 zł. Załączył również roczne obliczenia podatku przez organ rentowy PIT -40A za 2010 r. i 2011 r., z których wynika, że w 2010 r. dochód małżonki wyniósł 19.135,76 zł, zaś w 2011 r. 20.491,05 zł. Załączył także wyciągi ze swojego rachunku bankowego, z rachunku bankowego żony oraz zaświadczenie o zarobkach z dnia 26 czerwca 2012 r. 2.3. Na kolejne wezwanie z dnia 10 lipca 2012 r. Skarżący w odpowiedzi z dnia 16 lipca 2012 r. oświadczył, że załączony przez niego wyciąg z jego konta należy traktować jako wyciąg z ostatnich trzech miesięcy, gdyż przed dniem 8 czerwca 2012 r. nie posiadał żadnego konta bankowego. Ponadto wyjaśnił, że w dniu 19 czerwca 2012 r. została zaktualizowana umowa kredytowa żony zawarta w "S.". Na podstawie tej umowy zaksięgowano na koncie kredytowym zobowiązanie w kwocie 26.680 zł. Na wyciągu zobowiązanie to w poz. 11 jest określone jako wpłata. Nie jest to jednak wpływ środków na konto, a jedynie zdyskontowanie środków na koncie kredytowym (realizacja kredytu). W poz. 13 na wyciągu z konta "S." widnieje kwota łączna zrealizowanego kredytu (nie jest to kwota środków wypłaconych z konta). Kwota 2.000 zł stanowi resztę kredytu zaciągniętą w "S." z przeznaczeniem na pokrycie kosztów zakupu opału i wykonania niezbędnych prac remontowych w wynajmowanych pomieszczeniach mieszkalnych. Kwota 1.920 zł stanowi opłatę za ubezpieczenie kredytów. Opłata została potrącona przez "S.". 2.4. Postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2012 r. Referendarz sądowy WSA w Poznaniu zwolnił Skarżącego od wpisu od skargi powyżej 100 zł, w pozostałym zakresie wniosek oddalił. 2.5. Od ww. rozstrzygnięcia Skarżący złożył sprzeciw. Przepis art. 260 p.p.s.a. stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd, który orzekł w tej sprawie ww. postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2012 r., I SA/Po 483/12. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (Sądu pierwszej instancji): W ocenie WSA w Poznaniu wniosek Skarżącego o zwolnienie od wpisu od skargi powyżej 100 zł nie zasługiwał na uwzględnienie. Mając na uwadze art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., treść oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, pisma uzupełniającego wniosek oraz treść sprzeciwu, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący nie wykazał w sposób wystarczający, aby nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Analiza całego materiału przedstawionego przez wnioskodawcę prowadziła do wniosku, że jest on w stanie uiścić część wpisu w wysokości 100 zł. Skarżący mieszka z małżonką i prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe - co, jak powszechnie wiadomo, przyczynia się do redukcji kosztów jednostkowych utrzymania. Skarżący wskazał, że z uzyskiwanych dochodów pokrywa miesięcznie wraz z małżonką m.in. koszty telefonów komórkowych (70 zł), czy grzywny w Sądzie (50 zł). Zdaniem Sądu nie są to wydatki niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych - grzywna jest wydatkiem nieusprawiedliwionym, a zatem nie może stanowić podstawy do zwolnienia od kosztów. Z dostarczonych wyciągów z rachunków bankowych wynika, że zarówno wnioskodawca, jak i jego małżonka, mają na kontach kwoty pozwalające na uiszczenie wpisu. Sąd, rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, wziął z urzędu pod uwagę fakt, że wnioskodawca złożył jednocześnie w WSA w Poznaniu dwie skargi i także w drugiej sprawie o sygn. akt I SA/Po 483/12 został zwolniony od wpisu powyżej kwoty 100 zł. Z tego względu Sąd pierwszej instancji przyjął, że Skarżący nie wykazał, by nie był w stanie ponieść kosztów wpisu od skargi w kwocie 100 zł (a nawet 200 zł w obu sprawach) bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. 4. Stanowisko Skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: 4.1. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Poznaniu, Skarżący zażądał jego zmiany i zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu w całości. Uzasadniając zażalenie Skarżący stwierdził, że Sąd pierwszej instancji sugerował się alternatywnym wydatkiem w postaci spłaty kredytu bankowego. Nie zauważono jednak, że kredyt ten zgodnie z oświadczeniem Skarżącego obciąża jego żonę, a genezą jego powstania była konieczność spłaty zobowiązań powstałych w skutek prowadzonej działalności gospodarczej przez Skarżącego, między innymi i przede wszystkim zobowiązań wobec Skarbu Państwa. Uchybienie w spłacie rat kredytu w konsekwencji dotknęłoby żonę Skarżącego, a nie bezpośrednio niego. Biorąc pod uwagę, że i tak spłata kredytu jest jej udziałem, straciła w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym między innymi przez Urząd Skarbowy rodzinną nieruchomość i narażona została na uszczerbek na zdrowiu, kolejne kłopoty spowodowane przeniesieniem kwoty 100 zł ze spłaty raty kredytu na wniesienie opłaty sądowej byłyby po prostu nadmiernie uciążliwe. Co więcej, z uwagi na toczące się dwa postępowania wydatek ten musi się zwielokrotnić. Należy więc rozpatrywać możliwość wydatku beż uszczerbku dla niezbędnego utrzymania kwoty 200 zł, a nie jedynie 100 zł. Ponadto, od chwili wniesienia pierwszej skargi w tej sprawie sytuacja materialna Skarżącego uległa pogorszeniu, albowiem Skarżący musiał dokonać niezbędnych prac naprawczych w wynajmowanym mieszkaniu oraz zwiększyć wydatki na leczenie. Nie bez znacznie jest również fakt, że Skarżący musi systematycznie gromadzić opał na sezon zimowy, co obciąża dodatkowo comiesięczny budżet gospodarstwa domowego. W uzasadnieniu WSA w Poznaniu stwierdził, że wydatki na opłacenie telefonu komórkowego i spłatę grzywny nie są wydatkami niezbędnymi. Skarżący nie zgodził się z tym twierdzeniem, albowiem spłata grzywny jest konsekwencją orzeczenia sądowego, którego wykonanie jest obligatoryjne, a konsekwencją uchybienia obowiązkowi mogłoby być orzeczenie zastępczej kary pozbawienia wolności, co jeszcze bardziej skomplikowałoby sytuację materialną i osobistą Skarżącego i jego żony. Użytkowanie i opłacanie telefonu komórkowego jest ściśle związane ze stanem zdrowia Skarżącego i jego żony, albowiem czynny telefon komórkowy z zaprogramowanym numerem alarmowym stanowi zabezpieczenie na wypadek nagłego pogorszenia stanu zdrowia. Szczególne znaczenie ma to w przypadku Skarżącego, który po przebytym zawale serca jest dodatkowo narażony na nagłe pogorszenie stanu zdrowia, z powtórnym zawałem włącznie. Kolejnym elementem uzasadnienia postanowienia było stwierdzenie przez Sąd pierwszej instancji faktu posiadania przez Skarżącego i jego żonę środków na koncie bankowym. Jest to jednak stwierdzenie oparte na wyrwanym z kontekstu fragmencie miesiąca. Idąc tym tokiem myślenia można by stwierdzić, że Skarżącego stać na wniesienie opłaty w wysokości np. 1.000 zł, albowiem w chwili otrzymania wynagrodzenia za pracę taka kwota przez chwilę na koncie widnieje. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawidłowo ocenił sytuację rodzinną i majątkową Skarżącego i zgodnie z zasadami prawidłowego rozumowania oraz doświadczeniem życiowym doszedł do konkluzji, że Skarżący jest w stanie ponieść ciężar finansowy postępowania sądowoadministracyjnego w kwocie 100 zł, a uwzględniając drugą skargę Skarżącego wniesioną do WSA w Poznaniu – w kwocie 200 zł. 5.2. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10; z dnia 30 stycznia 2012 r., II FZ 850/11; z dnia 1 października 2012 r., II FZ 738/12; wszystkie publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Prawidłowo w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji zbadał zatem zasadność przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, zestawiając z sobą wysokość wpisu i stan majątkowy Skarżącego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo WSA w Poznaniu stwierdził, że z dostarczonych wyciągów z rachunków bankowych wynika, że zarówno wnioskodawca, jak i jego małżonka, mają na kontach kwoty pozwalające na uiszczenie wpisu. Analiza akt sprawy prowadzi do konkluzji, że małżonka Skarżącego zamyka kolejne miesiące nadwyżką finansową na rachunku bankowym około 120 zł (por. wyciąg z rachunku bankowego i udokumentowany na nim stan rachunku na dzień 3 marca 2012 r., 4 kwietnia 2012 r., 30 kwietnia 2012 r. i 2 czerwca 2012 r. – k. 42-47 akt WSA w Poznaniu). Podobnie, Skarżący udokumentował stan swojego rachunku bankowego z nadwyżką w kwocie 116,86 zł (por. k. 48 akt WSA w Poznaniu). Tym samym zasadna jest konkluzja, że wbrew twierdzeniom Skarżącego nie wszystkie dochody małżonków są konsumowane na zaspokojenie comiesięcznych podstawowych potrzeb życiowych. Małżonkowie są w stanie poczynić niewielkie oszczędności. Jednakże zestawienie tych możliwości z kwotą 200 zł tytułom wpisów od skarg wniesionych do WSA w Poznaniu, uzasadnia ocenę, że Skarżący jest w stanie ponieść ww. ciężar postępowania sądowoadministracyjnego. Ponadto, jak trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji, kwota 50 zł tytułem grzywny sądowej nie należy do niezbędnych, regularnych (comiesięcznych) wydatków na potrzeby życiowe. Miała ona charakter jednorazowy, stąd nie wpływa trwale na możliwości partycypacji Skarżącego w kosztach postępowania. Wbrew twierdzeniom zażalenia, okoliczność obciążenia małżonki Skarżącego kredytem nie była przesądzająca dla WSA w Poznaniu. Trafnie Sąd pierwszej instancji zauważył, że Skarżący mieszka z małżonką i prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe, co przyczynia się do redukcji kosztów jednostkowych utrzymania. Łączne dochody małżonków w kwocie 2.664 zł, przy uwzględnieniu potrzeb bytowych dwóch dorosłych osób, w pełni uzasadnia - w świetle doświadczenia życiowego – ocenę, że Skarżący jest w stanie ponieść ciężar 200 zł tytułem wpisów od skarg wniesionych do WSA w Poznaniu w sprawie I SA/Po 482/12 i I SA/Po 483/12. 5.3. W związku z brakiem usprawiedliwionych podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia WSA w Poznaniu, Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako niezasadne oddalił na mocy art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., jak stwierdzono w sentencji.