I GSK 949/20

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 25 lutego 2020 r. sygn. akt III SA/Lu 553/19 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. K. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 25 lutego 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 553/19 w pkt I. oddalił skargę M. K. (dalej: skarżący) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z dnia [...] sierpnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Zaś w pkt II. przyznał pełnomocnikowi strony koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sąd I instancji rozstrzygał w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z [...] sierpnia 2019 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z [...] maja 2019 r. o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek w łącznej kwocie 90 548,88 zł. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił stan faktyczny sprawy, wyjaśnił, że do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący dołączył liczne dokumenty dotyczące jego sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej. Wszystkie dokumenty zostały przez organ szczegółowo omówione. Skarżący nie zgadzając się z rozstrzygnięciem wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Lublinie. Sąd I instancji oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r., poz. 718; dalej p.p.s.a.) wskazał, że z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności, oświadczenia i dokumenty przedłożone przez skarżącego oraz w sposób wyczerpujący i jasny uzasadnił swoje rozstrzygnięcie, zarówno pod względem prawnym, jak i faktycznym. Stan zdrowia oraz sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadniały przyjęcia, że w przypadku skarżącego zachodzi wyjątkowa sytuacja uzasadniająca umorzenie należności. WSA podkreślił, że podejmując działalność gospodarczą skarżący powinien był liczyć się z obowiązkiem opłacania składek. Słusznie w ocenie WSA zwrócił uwagę organ, że obowiązek opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek oraz że za ryzyko związane z prowadzoną działalnością odpowiada podmiot prowadzący działalność. WSA podzielił stanowisko organu, że dolegliwość wynikająca z zapłaty należności publicznoprawnej jest oczywista, ale sama w sobie nie stanowi o ważnym interesie zobowiązanego, uzasadniającym umorzenie zadłużenia. W skardze kasacyjnej skarżący zaskarżyła powyższy wyrok w części dotyczącej pkt I, wnosząc o uchylenie wyroku w zakresie pkt. I i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, a także zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Ponadto, oświadczył, że nie wnosi o przeprowadzenie rozprawy. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 28 ust. 1, 2, 3 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 z późn. zm. – dalej: u.s.u.s.) poprzez niewłaściwe zastosowanie, co doprowadziło do nieuwzględnienia wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne skarżącego objętych treścią skargi, pomimo ich całkowitej nieściągalności w rozumieniu w/w przepisu, oraz w sytuacji, gdy z uwagi na brak środków prowadzona dotychczas egzekucja jest nieskuteczna, nie prowadzi do zaspokojenia wierzyciela nawet w części (vide. k. 43) i w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, w tym informacji o majątku i dochodach skarżącego jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; Z ostrożności procesowej, w przypadku uznania, że w stosunku do skarżącego nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego - art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasada umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365) poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na nieumorzeniu składek objętych treścią skargi pomimo, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżącego nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to dla skarżącego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki. Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11, LEX nr 1218336). Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała. Postawione w skardze kasacyjnej zarzuty należało uznać za nieusprawiedliwione. W zarzutach tych skarżący kasacyjnie wskazał na dwie podstawy kasacyjne dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe ich zastosowanie. W pierwszym zarzucie powołał naruszenie art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. poprzez niewłaściwe zastosowanie, co doprowadziło do nieuwzględnienia wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne skarżącego objętych treścią skargi, pomimo ich całkowitej nieściągalności w rozumieniu ww. przepisu, oraz w sytuacji, gdy z uwagi na brak środków prowadzona dotychczas egzekucja jest nieskuteczna, nie prowadzi do zaspokojenia wierzyciela nawet w części i w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, w tym informacji o majątku i dochodach skarżącego jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W drugim zarzucie skarżący kasacyjnie wskazał na naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na nieumorzeniu składek objętych treścią skargi pomimo, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżącego nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to dla skarżącego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki. Wobec tak postawionych zarzutów kasacyjnych dotyczących wyłącznie naruszenia prawa materialnego zauważyć należy, że naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez jego błędne zastosowanie, czyli niewłaściwe działanie lub też zaniechanie działania w zakresie stosowanych regulacji prawnych, jest ściśle powiązane z naruszeniem przepisów o postępowaniu. Aby zatem skutecznie zakwestionować naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędne zastosowanie należy przede wszystkim powołać się na naruszenie przepisów postępowania w zakresie błędnie ustalonego stanu faktycznego sprawy, które to ustalenia podzielił Sąd I instancji wydając zaskarżone orzeczenie. W orzecznictwie NSA prezentowany jest w tym zakresie pogląd, że nie można skutecznie powoływać się na zarzut niewłaściwego zastosowania lub niezastosowania prawa materialnego, o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (por. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2013 r., I OSK 1171/12, LEX nr 1298298). Nie ma zatem możliwości skutecznego powoływania się na zarzut wadliwego zastosowania prawa materialnego w sytuacji, gdy nie zakwestionowano równocześnie ustaleń stanu faktycznego, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (por. m.in. wyrok NSA z dnia 17 listopada 2015 r., sygn. akt II OSK 623/14, www.nsa.gov.pl; wyrok NSA z dnia 30 lipca 2015 r., sygn. akt I GSK 1448/14, www.nsa.gov.pl; wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt I FSK 1092/12, LEX nr 1372071; wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2010 r., sygn. akt II FSK 1506/09, LEX nr 745674). Jeżeli skarżący kasacyjnie - tak jak w rozpoznawanej sprawie - nie podważa okoliczności faktycznych sprawy, to zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego uznać należy za bezskuteczny. Dodatkowo wypada odnotować odnosząc się do drugiego z zarzutów, że powołany w zarzucie naruszenia prawa materialnego § 3 ww. rozporządzenia składa się z kilku jednostek redakcyjnych, posiada 3 punkty. Stanowi on bowiem, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1); poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3). Konstrukcja zarzutu kasacyjnego dla swej skuteczności wymaga powołania konkretnych przepisów prawa poprzez podanie oznaczonych numerem artykułu, paragrafu, ustępu, punktu a także miejsca publikacji wymienianych w podstawach skargi przepisów. W orzecznictwie NSA zarysowała się w tym zakresie jednoznaczna teza, że skarga kasacyjna powinna zawierać nie tylko przytoczenie podstaw kasacyjnych, ale i ich uzasadnienie. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa (oznaczonych numerem artykułu, paragrafu, ustępu, a także miejsca publikacji wymienianych w podstawach skargi przepisów), którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, uzasadnienia ich naruszenia a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wskazania dodatkowo, że naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Kasacja nie odpowiadająca tym wymogom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych, uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności (por. wyrok NSA z dnia 18 marca 2011 r., sygn. akt I GSK 140/10, LEX nr 990041, wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 217/11, LEX nr 1081761, wyrok NSA z dnia 1 kwietnia 2011 r., sygn. akt II GSK 349/10, LEX nr 1080116). Przypomnieć w tym miejscu jeszcze należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do uzupełniania, czy innego korygowania wadliwie postawionych zarzutów kasacyjnych. Nie może też samodzielnie ustalać podstaw, kierunków jak i zakresu zaskarżenia (por. wyrok NSA z dnia 26 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 1047/12, LEX nr 1487688 oraz wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2012 r., sygn. akt I FSK 1560/11, LEX nr 1218337). Zatem w zaistniałych okolicznościach faktycznych sprawy, ze względu na brak podważenia ustaleń i ocen, NSA jest zatem związany ustaleniami faktycznymi oraz ocenami dokonanymi przez organ administracji podzielonymi przez Sąd I instancji w wyroku oddalającym skargę. W tym miejscu należy przywołać pogląd Sądu kasacyjnego, że w sytuacji niepodważenia stanu faktycznego przyjętego przez Sąd I instancji, poprzez brak prawidłowo sformułowanych, czy też nieskutecznych zarzutów procesowych (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrując skargę kasacyjną jest związany ustaleniami faktycznymi poczynionymi przez Sąd I instancji i nie ma podstaw do ich kwestionowania (por. wyrok NSA z dnia 29 października 2019 r., sygn.. akt I GSK 287/17, LEX nr 2754933). W okolicznościach sprawy Sąd kasacyjny związany jest zatem ustaleniami organu zaakceptowanymi przez Sąd I instancji, iż nie stwierdzono w sprawie całkowitej nieściągalności składek, bezskuteczności egzekucji, a także, że w postępowaniu nie stwierdzono aby skarżący kasacyjnie nie był w stanie opłacać należności, ponieważ pociągnęłoby to ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. W tych okolicznościach faktycznych zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, co doprowadziło do nieuwzględnienia wniosku o umorzenie składek, pomimo ich całkowitej nieściągalności oraz w sytuacji, gdy z uwagi na brak środków prowadzona egzekucja jest dotychczas bezskuteczna, a także że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne oraz naruszenie prawa materialnego polegające na nieumorzeniu składek pomimo, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżącego nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to dla skarżącego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki – są nieskuteczne. Końcowo wypada wspomnieć, że w przypadku zmiany stanu faktycznego, inaczej rzecz ujmując zmiany sytuacji skarżącego, w szczególności: sytuacji materialnej, zdrowotnej czy rodzinnej skarżącego, istnieje możliwość ponownego złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek ZUS. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi za niezasadne i oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).