II FZ 666/19

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Aleksandra Wrzesińska-Nowacka po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Gd 1056/18 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi A. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 9 października 2018 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej postanawia uchylić zaskarżone postanowienie w całości. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z 24 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Gd 1056/187, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę A. M. (dalej: "skarżąca") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 9 października 2018 r. w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Zarządzeniem Z-cy Przewodniczącego Wydziału z 28 listopada 2018 r. wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100,- zł w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe zarządzenie doręczono skarżącej 21 grudnia 2018 r. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości. Po prawomocnym, negatywnym dla skarżącej, zakończeniu postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy, wezwano skarżącą do wykonania prawomocnego zarządzenia wzywającego ją do uiszczenia opłaty sądowej. Skarżąca nie uiściła wpisu należnego od skargi. W związku z tym sąd stwierdził, że zaszły przesłanki do odrzucenia skargi na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.). W zażaleniu na to postanowienie skarżąca wskazała, że zażalenie jest zasadne, ponieważ postanowieniem z dnia 18 lipca 2019 r. została zwolniona od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem skarżącej o zasadności zażalenia świadczy przyznanie jej zwolnienia od kosztów sądowych, które miało miejsce już po upływie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, tj. po rozpoznaniu wniosku złożonego w terminie do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi. Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotna jest sekwencja podejmowanych czynności procesowych i wydawanych orzeczeń przez sąd pierwszej instancji. Zarządzeniem z 28 listopada 2018 r. WSA w Gdańsku wezwał skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Odpis zarządzenia doręczono skarżącej 21 grudnia 2018 r. Pismem z 27 grudnia 2018 r. skarżąca zwróciła się do WSA w Gdańsku o zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zarządzeniem z 3 stycznia 2019 r. Przewodniczący Wydziału doręczył skarżącej urzędowy formularz PPF i wezwał skarżącą do jego wypełnienia w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy wynika, że odpis zarządzenia doręczono skarżącej w dniu 29 stycznia 2019 r. Zarządzeniem z 28 marca 2019 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy, z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych nadesłanego wniosku. Odpis powyższego zarządzenia doręczono skarżącej w 23 kwietnia 2019 r. Pismem z dnia 24 kwietnia 2019 r. skarżąca wniosła sprzeciw od zarządzenia referendarza sądowego z 28 marca 2019 r. Postanowieniem z 7 maja 2019 r. WSA w Gdańsku utrzymał w mocy zaskarżone zarządzenie referendarza sądowego. Postanowienie to doręczono skarżącej 27 maja 2019 r. Zarządzeniem z 10 maja 2019 r., którego odpis doręczono skarżącej 27 maja 2019 r., wezwano skarżącą do wykonania prawomocnego zarządzenia z 28 listopada 2018 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. w terminie 7 dni od doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi (art. 220 § 3 p.p.s.a.). W dniu 1 czerwca 2019 r. (data stempla pocztowego) skarżąca złożyła do WSA w Gdańsku kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zarządzeniem referendarza sądowego z 12 czerwca 2019 r., którego odpis doręczono skarżącej 3 lipca 2018 r., wezwano skarżącą do uzupełnienie braków formalnych wniosku poprzez wypełnienie go zgodnie z pouczeniem. Skarżąca uzupełniła wniosek w terminie. Postanowieniem referendarza sądowego WSA w Gdańsku z 18 lipca 2019 r. przyznano skarżącej prawo pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że skarżąca nie ma realnych możliwości finansowych na zabezpieczenie środków na poczet kosztów sądowych w niniejszej sprawie choćby w części. Odpis tego postanowienia doręczono skarżącej w 8 sierpnia 2019 r. Natomiast zaskarżonym obecnie postanowieniem z 24 lipca 2019 r. WSA w Gdańsku odrzucił skargę z powodu nieuiszczenia wpisu sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie stanął na stanowisku, że wprawdzie zgodnie z art. 220 § 3 p.p.s.a. podlega odrzuceniu skarga, od której - mimo wezwania - nie został uiszczony należny wpis i w niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że wpis nie został uiszczony w zakreślonym przez sąd pierwszej instancji terminie, to jednak automatyczne zastosowanie art. 220 § 3 p.p.s.a. w konkretnych okolicznościach niniejszej sprawy rodziłoby zdaniem NSA skutki niedopuszczalne z punktu widzenia konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 w zw. z art. 77 ust. 2 Konstytucji), jak również zasady zaufania jednostki do państwa i prawa wynikającej z art. 2 Konstytucji RP. Jakkolwiek NSA w niniejszym składzie dostrzega potencjalny problem wnoszenia przez skarżącą kolejnych wniosków o przyznanie prawa pomocy w celu wydłużenia postępowania, to należy wskazać, że w realiach niniejszej sprawy działania skarżącej nie nosiły znamion nadużycia prawa. Skarżąca realnie nie posiadała środków na uiszczenie wpisu sądowego, a pierwotne zarządzenie o pozostawieniu bez rozpoznania jej wniosku o przyznanie prawa pomocy wynikało z wniesienia go na niewłaściwie wypełnionym formularzu, co skarżąca skutecznie naprawiła po wezwaniu do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu poprzez złożenie wniosku na prawidłowo wypełnionym formularzu, uzyskując zwolnienie od kosztów sądowych. Naruszałoby wynikającą z treści art. 2 Konstytucji RP zasadę zaufania obywatela do państwa i prawa odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia wpisu sądowego w sytuacji, gdy wcześniejszym postanowieniem referendarza sądowego WSA w Gdańsku przyznano skarżącej prawo pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Formalistyczne i bezwzględne w skutkach rygorystyczne zastosowanie art. 220 § 3 p.p.s.a. w realiach niniejszej sprawy doprowadziłoby do zamknięcia drogi sądowej (art. 45 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 77 ust. 2 Konstytucji) w sytuacji, gdy WSA w Gdańsku podejmował w sprawie sprzeczne rozstrzygnięcia, w zaufaniu do których działała skarżąca. Nie może bowiem wymykać się z pola widzenia NSA okoliczność, że pierwotne pozostawienie bez rozpoznania wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy wynikało nie z tego, że skarżąca nie spełniała przesłanek przyznania prawa pomocy, ale z tego, że złożyła wniosek nieprawidłowo wypełniony. Jakkolwiek formalizm procesowy jest dopuszczalnym co do zasady mechanizmem ograniczania konstytucyjnego prawa do sądu, to nie może być on nadmierny i powodować zamknięcia drogi sądowej inicjowanej przez skarżącą dla ochrony swoich praw podmiotowych w sytuacji, gdy działa ona w zaufaniu do podejmowanych przez sąd rozstrzygnięć procesowych. W tej zatem konkretnej sprawie zastosowanie przez sąd pierwszej instancji art. 220 § 3 p.p.s.a. przy nieuwzględnieniu specyficznych okoliczności, stanowiło nieproporcjonalne ograniczenie prawa dostępu do sądu skarżącej. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., uchylił w całości zaskarżone postanowienie.