I OSK 1597/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Czesława Nowak – Kolczyńska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Związku [...] w K. o zawieszenie postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie ze skargi kasacyjnej Z. [...] K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1877/20 w sprawie ze skargi Związku [...] w K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia: odmówić zawieszenia postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1877/20, oddalił skargę Z. [...] w K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] 1) z [...] maja 1952 r. nr [...] o likwidacji ww stowarzyszenia, 2) z [...] października 1952 r. nr [...], o przekazaniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości Z. położonej w K. przy ul. [...], 3) z 5 listopada [...] r. nr [...], o przekazaniu, na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonych w K. przy ul. [...] i [...] w postaci budynków murowanych z oficyną oraz 4) wydanej przez Prezydium Rady Narodowej w [...] decyzji z [...] sierpnia 1961 r., nr [...], o przekazaniu na rzecz Państwa prawa własności nieruchomości figurujących dotychczas w księgach wieczystych na "Związek [...]". Skargę kasacyjną od powyższego wyroku (bez zaskarżenia sprawy w zakresie decyzji [...] sierpnia 1961 r., nr [...]) wywiódł Związek [...] w K. Jednocześnie w skardze kasacyjnej strona wniosła o zawieszenie postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia przez Sąd Okręgowy w Warszawie, Wydział II Cywilny, sprawy o sygn. akt [...]. Wnioskujący wskazał, że zawisła przed sądem powszechnym sprawa toczy się z jego powództwa przeciwko Skarbowi Państwa – Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji o ustalenie na podstawie art 189 k.p.c., że strona powodowa - Związek [...] w K. jest tym samym (tożsamym) stowarzyszeniem, co stowarzyszenie utworzone dnia [...] listopada 1906 r., co do którego została wydana decyzja Urzędu Wojewódzkiego [...] Wydziału Społeczno-Politycznego z [...] kwietnia 1950 r., nr [...] w przedmiocie rozwiązania stowarzyszenia, a które w chwili wydania tej decyzji działało pod nazwą Związek [...] w K. Zdaniem strony wnioskującej kwestia tożsamości Związku ze Stowarzyszeniem rozwiązanym w 1950 r., ma charakter kluczowy i decydujący dla rozstrzygnięcia sprawy sądowoadministaracyjnej. Od orzeczenia sądu powszechnego potwierdzającego tożsamości obu Związków, będzie zależało bowiem, czy skarżący spełnia przesłanki określone w art. 28 Kpa, a co za tym idzie - wbrew stanowisku organów i WSA - przesądzi o legitymacji Związku do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] maja 1952 r., z dnia [...] października 1952 r. oraz z dnia [...] listopada 1952 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 192 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej jako "p.p.s.a."), z wyjątkiem przypadków określonych w art. 123-125, postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym ulega zawieszeniu jedynie na zgodny wniosek stron. W myśl art. 125 § 1 p.p.s.a sąd może zawiesić postępowanie jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że aby móc zastosować art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., między daną sprawą sądowoadministracyjną a innym postępowaniem musi istnieć związek tego rodzaju, że wynik już toczącego się postępowania będzie miał charakter prejudycjalny dla sprawy, która ma być zawieszona. Rozstrzygnięcie w tej drugiej sprawie tylko wtedy będzie upoważniało do zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego, kiedy podjęte w niej rozstrzygnięcie będzie miało decydujące znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy sądowoadministracyjnej, która ma być zawieszona (np. w postanowieniach NSA z 28 lutego 2012 r., sygn. akt I GZ 27/12, z dnia 6 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 304/12; a także w wyrokach NSA: z dnia 15 września 2017 r., sygn. akt I GSK 613/17; z dnia 12 lutego 2021 r., sygn. akt I FSK 1560/20). Również w doktrynie podnosi się, że rozstrzygnięcie sprawy sądowoadministracyjnej zależy od wyniku innego postępowania, jeżeli rozstrzygnięcie, które zapadnie w tym drugim postępowaniu, będzie miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy będącej przedmiotem pierwszego postępowania (kwestia prejudycjalna). Przyjęte rozumienie kwestii prejudycjalnej zakłada istnienie ścisłego związku między sprawą rozpoznawaną w postępowaniu przed sądem administracyjnym, a kwestią będącą przedmiotem postępowania prejudycjalnego. Związek ten polega na tym, że rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego stanowi podstawę rozstrzygnięcia sprawy głównej. Związek postępowań, o których mowa w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., musi być realny, rzeczywisty, faktyczny i bezpośredni (R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo C.H.BECK, Warszawa 2015 r., str. 541-542). Zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego w oparciu o powyższy przepis następuje z urzędu, a celowość jego zastosowania została pozostawiona ocenie Sądu. Należało więc rozważyć, czy rozstrzygnięcie sprawy przed sądem cywilnym jest niezbędne do rozpoznania skargi kasacyjnej w sprawie niniejszej. W ocenie NSA nie. Wnosząc o zawieszenie niniejszego postępowania kasacyjnego, strona powołała się na okoliczność wystąpienia w lipcu 2022 r. (na etapie postępowania przed WSA w Warszawie), do Sądu Okręgowego w Warszawie z powództwem przeciwko Skarbowi Państwa – Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji o ustalenie (na podstawie art 189 k.p.c.), że strona powodowa - Związek [...] w K. jest tym samym (tożsamym) Stowarzyszeniem, co Stowarzyszenie utworzone dnia [...] listopada 1906 r. Tym bardziej, że Minister decyzją z [...] stycznia 2001 r., nr [...], utrzymaną w mocy decyzją 6 marca 2001 r., stwierdził nieważność decyzji Urzędu Wojewódzkiego w [...] z [...] kwietnia 1950 r. o rozwiązaniu Stowarzyszenia. Autor wniosku nie uwzględnił jednak faktu, że sprawa, której przedmiotem jest rozpoznanie wniosku Związku o stwierdzeniem nieważności decyzji z [...] maja 1952 r. nr [...], z [...] października 1952 r. nr [...], z [...] listopada 1952 r. nr [...], była już przedmiotem rozpoznania przez sądy administracyjne. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Jak wskazuje się w piśmiennictwie (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wyd. Prawnicze, Warszawa 2004, str. 223), ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego jest wiążąca w sprawie dla tego sądu oraz organu administracji państwowej zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, że organ administracji jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach, a tym bardziej w orzeczeniach organów administracyjnych wydanych w innych sprawach. Również z treści art. 190 p.p.s.a wynika, że Sąd któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W przedmiotowej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 9 lipca 2015 r. sygn. akt I OSK 2430/13 uchylił wyrok WSA w Warszawie z 11 czerwca 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 2277/12 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu NSA uznał, że stwierdzenia nieważności decyzji o likwidacji stowarzyszenia mogą żądać jedynie jego byli członkowie, albowiem tylko oni mają interes prawny, o którym mowa w art. 28 K.p.a. w tej sprawie (vide: wyroki NSA z 18 marca 1995r. sygn. akt I SA 2035/93, z 19 czerwca 1995 r. sygn. akt I SA 1241/94, publ. ONSA 1996/2, poz. 75 i poz. 94, z 11 września 2000 r. sygn. akt II SA 392/00, z 8 sierpnia 2003r. sygn. akt I SA 3238/01, z 5 listopada 2003 r. sygn. akt I SA 3241/01). Jednocześnie byli członkowie zlikwidowanego stowarzyszenia, którzy są legitymowani do żądania weryfikacji decyzji dotyczącej bytu stowarzyszenia, nie są jednak - jako osoby fizyczne - legitymowani do zgłoszenia żądania dotyczącego sfery majątkowej tego podmiotu. NSA orzekając w tej sprawie, wskazał, że weryfikacja przez właściwy organ decyzji o likwidacji stowarzyszenia w części orzekającej o majątku tego stowarzyszenia (art. 27 Prawa o stowarzyszeniach z 1932 r.) może nastąpić tylko na wniosek statutowych organów stowarzyszenia powstałego po reaktywowaniu jego działalności w wyniku stwierdzenia nieważności decyzji o likwidacji tego stowarzyszenia. Restytucja stowarzyszenia ma zatem na celu odtworzenie struktury organizacyjnej działającego dawniej podmiotu i może ewentualnie uskutecznić się poprzez jego ponowną rejestrację. Interes prawny do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji dotyczącej przeznaczenia majątku zlikwidowanego stowarzyszenia może mieć tylko takie stowarzyszenie, które uzyskało osobowość prawną w oparciu o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego nie tylko w oparciu o statut zlikwidowanego stowarzyszenia, ale przede wszystkim o takim samym składzie osobowym, co stowarzyszenie rozwiązane, a przynajmniej jeśli w składzie osobowym "reaktywowanego" w ten sposób stowarzyszenia znajdzie się minimalna dla możliwości funkcjonowania stowarzyszenia (15 osób) liczba członków stowarzyszenia rozwiązanego. Z uwagi na korporacyjny charakter stowarzyszenia jako osoby prawnej, właśnie jego skład osobowy jest obok celów statutowych, głównym wyznacznikiem tożsamości ze stowarzyszeniem rozwiązanym w drodze decyzji administracyjnej, której nieważność została stwierdzona. Ponownie rozpoznając sprawę WSA wyrokiem z 18 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 1754/15 uchyliło zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z [...] września 2012r., stwierdzając w oparciu o wytyczne NSA, że Minister Spraw Wewnętrznych wydając zaskarżoną decyzję z [...] września 2012 r. oraz decyzję ją poprzedzającą, przedwcześnie przyznał wnioskodawcy status strony w rozumieniu art. 28 K.p.a. i uznał bez przeprowadzenia niezbędnego postępowania wyjaśniającego w tym przedmiocie, że skarżący posiada interes prawny do złożenia wniosku o przeprowadzenie postępowania nadzorczego wobec decyzji orzekającej o likwidacji ww. stowarzyszenia oraz decyzji przekazującej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości do tego stowarzyszenia należące. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] czerwca 2020 r. nr [...] po rozpatrzeniu wniosku Związku [...] w K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z [...] stycznia 2019 r. nr [...], umarzającą postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wyrokiem I SA/Wa 1877/20 WSA w Warszawie oddalił skargę Związku na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [... czerwca 2020 r. przywołując wytyczne NSA zawarte w wyroku z 9 lipca 2015 r. sygn. akt I OSK 2430/13. Wobec powyższego, w ocenie NSA brak jest przesłanek z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a do zawieszenia niniejszego postępowania, gdyż w świetle poczynionych ustaleń oraz wytycznych sądów administracyjnych orzekających już wcześniej w niniejszej sprawie (w szczególności tych zawartych w wyroku NSA z 9 lipca 2015 r. sygn. akt I OSK 2430/13) głównie w kwestii "korporacyjnego charakteru stowarzyszenia", rozstrzygnięcie sprawy niniejszej nie zależy od wyniku toczącego się przed sądem powszechnym postępowania w sprawie [...]. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 w związku z art. 192 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.