II SA/Lu 747/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Asesor sądowy WSA Brygida Myszyńska – Guziur (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz K. K. kwotę 497 zł (czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE K. K. (dalej jako "strona", "skarżąca"), wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 lipca 2021 r. w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] r. Wójt Gminy W. (dalej również jako "organ pierwszej instancji" ,"Wójt Gminy") przyznał stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych, to jest małoletnich P. K., K. K. oraz V. K., w wysokości po [...] zł miesięcznie na każde dziecko, na okres świadczeniowy 2019/2020 trwający od dnia 1 października 2019 r. do dnia 30 września 2020 roku. W dniu [...] maja 2020 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. wpłynął wyrok zasądzający alimenty od M. K. na rzecz uprawnionych małoletnich dzieci, w kwocie po [...] zł miesięcznie na każde dziecko, poczynając od dnia uprawomocnienia się wyroku Sądu Okręgowego w L. III Wydział Cywilny Rodzinny z dnia [...] kwietnia 2018 r. (sygn. akt [...]) zaopatrzony w klauzulę wykonalności z dniem [...] lutego 2020 roku. W związku z powyższym organ pierwszej instancji wystąpił w dniu [...] czerwca 2020 r. do Komornika Sądowego o udzielenie informacji na temat prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie nowego prawomocnego tytułu wykonawczego. Natomiast w dniu [...] czerwca 2020 r. wpłynęło do organu pierwszej instancji postanowienie Sądu Okręgowego w L. III Wydział Cywilny Rodzinny z dnia [...] października 2016 r., prawomocne z dniem [...] października 2016 r. Postanowieniem udzielono zabezpieczenia i zasądzono od pozwanego M. Z. K. alimenty na rzecz jego małoletnich dzieci: K. A. K., P. M. K. oraz V. K. K., w kwocie po [...] zł miesięcznie na każde dziecko, płatne począwszy od [...] października 2016 r. W związku z powyższym Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w W. w dniu [...] lipca 2020 r. zwrócił się z prośbą do Komornika Sądowego o niezwłoczne przesłanie zawiadomienia o zmianie wysokości zasądzonych alimentów na rzecz małoletnich uprawnionych: P. K., K. K. oraz V. K. na podstawie aktualnego prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w L. III Wydział Cywilny Rodzinny z dnia [...] października 2016 r. sygn. akt III [...] oraz wydanie aktualnego zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W związku z powyższym Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w W. w dniu [...] lipca 2020 r. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie zmiany wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych decyzjami: z dnia [...] października 2016 r., z dnia [...] października 2017 r., z dnia [...] października 2018 r. oraz z dnia [...] października 2019 r. W dniu [...] lipca 2020 r. Komornika Sądowy przesłał zawiadomienie o zmianie wysokości zasądzonych alimentów zgodnie z nowym tytułem wykonawczym - wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia [...] kwietnia 2018 r., sygn. akt III [...], zasądzający alimenty od M. K. na rzecz uprawnionych małoletnich dzieci, w kwocie po 300, od dnia [...] lutego 2020 r. Decyzją z dnia [...] r. Wójt Gminy W. zmienił wysokość świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznając na rzecz P. K., V. K. i K. K. kwotę po [...] zł miesięcznie w okresie od [...] lutego 2020 r. do [...] września 2020 r. Strona od niniejszej decyzji zrzekła się odwołania. Zawiadomieniem z dnia [...] lipca 2020 r. Komornik Sądowy poinformował organ pierwszej instancji, że zgodnie z nowym tytułem wykonawczym, to jest postanowieniem Sądu Okręgowego w L. III Wydział Cywilny Rodzinny z dnia [...] października 2016 r., wysokość alimentów w kwocie po [...] zł miesięcznie zasądzono w okresie od dnia [...] października 2016 r. do dnia [...] lutego 2020 r. Mając powyższe na względzie Wójt Gminy W. decyzją z dnia [...] r. uznał za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone decyzją z dnia [...] r. na rzecz: P. K., V. K. i K. K. w kwocie po 200 zł na każde dziecko, w okresie od [...] października 2019 r. do [...] czerwca 2020 r. Ponadto stwierdził, że nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego o łącznej wysokości 7200 zł należy zwrócić w formie spłaty na rachunek Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W.. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji przytoczył stan faktyczny sprawy oraz wskazał, że na podstawie tytułów wykonawczych w okresie od 1 października do 30 czerwca 2020 r. świadczenia winny być wypłacane w wysokości 900 zł miesięcznie na wszystkie uprawnione dzieci tj. w łącznej kwocie 8100 zł. Wskazano również, że na podstawie zgromadzonej dokumentacji uznał różnicę pomiędzy wypłaconymi świadczeniami w kwocie po 500,00 zł miesięcznie na każde dziecko, a kwotą faktycznie należnych świadczeń, w kwocie po 300,00 zł na każde dziecko za świadczenia nienależnie pobrane. W związku z powyższym łączna kwota świadczeń nienależnie pobranych wynosi 5400 zł (13500 zł - 8100 zł = 5400 zł). Wskazano ponadto, że zgodnie z art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2020 r. poz. 808 ze zm.), w przypadku, gdy osoba uprawniona otrzymała w okresie od dnia zmiany wysokości zasądzonych alimentów do dnia wpływu tytułu wykonawczego do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości wyższej niż zasądzone alimenty za ten okres, jest obowiązana do ich zwrotu bez odsetek. W wyniku rozpatrzenia odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ przytoczył stan faktyczny sprawy, w części dotyczący świadczenia w okresie zasiłkowym 2016/2017 oraz stwierdził, że organ pierwszej instancji, na podstawie zebranych dowodów, prawidłowo ustalił stan faktyczny. Ocena materiału dowodowego została dokonana przez organ pierwszej instancji z uwzględnieniem reguł zawartych w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego, a więc jest bezstronna i nie narusza granic swobodnej oceny oraz jest zgodna z zasadami prawidłowego rozumowania, wskazaniami wiedzy, nie zawiera błędów faktycznych i logicznych, i znajduje oparcie w prawidłowo dokonanej ocenie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego i ujawnionego w toku postępowania. Zastrzeżeń nie budzi także kwalifikacja prawna. Kolegium w pełni podzieliło w tej kwestii argumentację organu pierwszej instancji zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i nie ma potrzeby jej ponownego przytaczania. W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu, strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie niniejszego postępowania. Skarżąca zarzuciła: - naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) – dalej jako "k.p.a.", poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy na tle niniejszej sprawy zachodziły przesłanki do uchylenia zaskarżonej decyzji, a w konsekwencji niezasadne utrzymanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w mocy zaskarżonej decyzji; - niezastosowanie art. 7 k.p.a polegające na pominięciu, iż organ z urzędu winien podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego zmierzającego do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny - w sytuacji gdy na gruncie niniejszej sprawy organ w całości pominął sytuację finansową skarżącej, którą był winien badać z urzędu w odniesieniu do charakteru sprawy tj. do żądania zwrotu świadczenia alimentacyjnego; - naruszenie art. 8 k.p.a poprzez nieprowadzenie postępowania administracyjnego w sposób budzący zaufania jego uczestnika do władzy publicznej, nie kierowania się zasadami proporcjonalności, bezstronności oraz równego traktowania, w sytuacji gdy skarżąca ma na utrzymaniu pięcioro dzieci, przy czym sama nie jest w stanie podjąć zajęcia zarobkowego; - naruszenie art. 6 k.p.a. w zw. z art. 409 k.c. polegające na pominięciu przepisów prawa polegające na zaniechaniu wzięcia pod uwagę, iż alimenty są świadczeniem ściśle wydatkowanym na dziecko, tym samym, nawet jeżeli by przyjąć, iż skarżąca (bez świadomości) pobrałaby nienależnie świadczenia przyznane na rzecz P. K., K. K., V. K. to w całości je wydatkowała na bieżące potrzeby dzieci tym samym nie jest już wzbogacona, co za tym idzie nie należy żądać ich zwrotu, zgodnie z treścią art. 409 k.c. wskazującego że obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, organy zaniechały poczynienia ustaleń w tym zakresie; - naruszenie art. 11 § 1 k.p.a poprzez przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób nie zmierzający do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jak i pominięcia interesu społecznego polegające na przyjęciu jakoby świadczenia pobrane przez skarżącą były nienależne oraz stanowiły jej wzbogacenie w sytuacji gdy zgodnie z zasadami współżycia społecznego oraz interesem strony, przedmiotowe świadczenia wydatkowane były na niezbędne potrzeby dzieci; - naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób nie zmierzający do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jak i pominięciu interesu społecznego skarżącej w sytuacji gdy z ugruntowanego poglądu doktryny wynika iż, środki przeznaczone na utrzymanie, tudzież realizowanie obowiązku finansowego niezbędnego do kontynuacji wykształcenia narusza zasady współżycia społecznego, w sytuacji gdy świadczenia a rzecz P. K., K. K., V. K. były prawnie uzasadnione, tym samym nie podlegają zwrotowi; - naruszenie art. 77 § 1 k.p.a poprzez przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób nie zmierzający do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jak i pominięciu interesu społecznego skarżącej poprzez dowolną a nie swobodą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego - w sytuacji gdyby organ w całości oceniłby zebrany w sprawie materiał dowodowy winien dojść do wniosku, iż nie można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli jego spełnienie czyni zadość zasadom współżycia społecznego; - naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób nie zmierzający do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jak i pominięciu interesu społecznego skarżącej poprzez dowolną a nie swobodną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego - gdyby organ w całości oceniłby zebrany w sprawie materiał dowodowy winien dojść do wniosku, iż nawet ten kto spełnił świadczenie i nie był prawnie zobowiązany to należy w takiej sytuacji przypisać obowiązek moralny, tym samym świadczenie czyni zadość zasadom współżycia społecznego; - naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania a przed wydaniem decyzji umożliwienie stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów - w sytuacji gdyby organ dopełnił ww. obowiązkowi strona skarżąca zwróciłaby się do organu z wnioskiem o umorzenie rzekomej należności, niemniej jednak strona nie została poinformowanej o takowej możliwości, chodź powinna; - naruszenie art. 7a § 1 k.p.a poprzez pominięcie wątpliwości, które zachodzą na gruncie niniejszej sprawy przez pryzmat zasady współżycia społecznego oraz interesu strony - w sytuacji gdy rzekomy zwrot należności dot. świadczeń alimentacyjnych, które na gruncie niniejszej sprawy nie powinny być zwracane i zachodzą ku temu uzasadnione wątpliwości; - naruszenie art. 140 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie wypełnienia przez organ II instancji obowiązku ustosunkowania się do wszystkich zarzutów podnoszonych w odwołaniu. Na tle niniejszej sprawy SKO w L. wskazało jedynie że podziela argumentację pierwszej instancji. Jak wskazał w wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie z dnia 23 marca 2017 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 1464/16 "Brak prawidłowego odniesienia się przez organ do zarzutów zawartych w odwołaniu stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy". W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie art. 134 § 1ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.); dalej: "p.p.s.a.", sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zatem, na gruncie tego uregulowania prawnego, sąd bada legalność zaskarżonej decyzji lub postanowienia, ich zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej, niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze. Natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Zgodnie natomiast z przepisem art. 107 § 1 k.p.a. decyzja zawiera: 1) oznaczenie organu administracji publicznej; 2) datę wydania; 3) oznaczenie strony lub stron; 4) powołanie podstawy prawnej; 5) rozstrzygnięcie; 6) uzasadnienie faktyczne i prawne; 7) pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania; 8) podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji, a jeżeli decyzja wydana została w formie dokumentu elektronicznego - kwalifikowany podpis elektroniczny; 9) w przypadku decyzji, w stosunku do której może być wniesione powództwo do sądu powszechnego, sprzeciw od decyzji lub skarga do sądu administracyjnego - pouczenie o dopuszczalności wniesienia powództwa, sprzeciwu od decyzji lub skargi oraz wysokości opłaty od powództwa lub wpisu od skargi lub sprzeciwu od decyzji, jeżeli mają one charakter stały, albo podstawie do wyliczenia opłaty lub wpisu o charakterze stosunkowym, a także możliwości ubiegania się przez stronę o zwolnienie od kosztów albo przyznanie prawa pomocy. Na podstawie art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Zgodnie z powołaną regulacją prawną, relacje pomiędzy uzasadnieniem a rozstrzygnięciem decyzji są ścisłe i nie może być między nimi rozbieżności. Obie części stanowią jedność w znaczeniu materialnym i formalnym, żadna z nich nie może istnieć oddzielnie w obrocie prawnym i powinny być ze sobą spójne wewnętrznie. Jak wskazał NSA (wyrok z dnia 18 maja 1999 r., sygn. I SA/Łd 1017/97), moc prawnie wiążącą ma sentencja orzeczenia, a nie jego uzasadnienie, które podaje jedynie powody rozstrzygnięcia, wskazuje na faktyczne i prawne podstawy rozstrzygnięcia oraz pokazuje sposób rozumowania pozwalający na jego przyjęcie. W przedmiotowej sprawie Wójt Gminy W. decyzją z dnia [...] r. uznał za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone decyzją z dnia [...] r. na rzecz: P. K., V. K. i K. K. w kwocie po 200 zł na każde dziecko, w okresie od 1 października 2019 r. do 30 czerwca 2020 r. Ponadto stwierdził, że nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego o łącznej wysokości 7200 zł należy zwrócić w formie spłaty na rachunek Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W.. Natomiast w uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że w okresie od 1 października do 30 czerwca 2020 r. świadczenia powinny być wypłacane w wysokości 900 zł miesięcznie na wszystkie uprawnione dzieci, w łącznej kwocie 8100 zł. Uznając różnicę pomiędzy wypłaconymi świadczeniami w kwocie po 500,00 zł miesięcznie na każde dziecko, a kwotą faktycznie należnych świadczeń, w kwocie po 300,00 zł na każde dziecko wskazał, że łączna kwota świadczeń nienależnie pobranych wynosi 5400 zł (13500 zł - 8100 zł = 5400 zł). W związku z tym następuje rozbieżność pomiędzy kwotą nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego określoną w sentencji decyzji (7200 zł) a kwotą określoną w uzasadnieniu (5400 zł). Wskazanej wadliwości decyzji organu pierwszej instancji nie dostrzegł organ odwoławczy. Jednak taka rozbieżność pomiędzy rozstrzygnięciem decyzji, a jej uzasadnieniem obligowała organ odwoławczy do uchylenia zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji i do przekazania sprawy temu organowi do rozpatrzenia - na podstawie art. 138 § 2 k.p.a, gdyż decyzja ta wydana została z naruszeniem art. 107 k.p.a. i miała istotny wpływ na rozstrzygnięcie - a nie utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, co uczynił organ odwoławczy. Istniejąca rozbieżność pomiędzy rozstrzygnięciem a uzasadnieniem decyzji organu pierwszej instancji, niedostrzeżona przez organ odwoławczy, skutkuje koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego obu wydanych w sprawie decyzji, gdyż zostały one wydane z naruszeniem przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Powyższe ma szczególne znaczenie w przypadku wydania przez organy administracyjne decyzji nakładających na strony postępowania obowiązek administracyjny, którego wykonanie podlega egzekucji administracyjnej. W niniejszej sprawie wysokość nienależnie pobranych świadczeń wynosi 5400 zł, a nie jak orzekł organ pierwszej instancji 7200 zł. Mając powyższe okoliczności na uwadze, sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą, gdyż wydane zostały z naruszeniem art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ rozpoznając sprawę ponownie uwzględni podniesione uwagi oraz fakt, że relacje pomiędzy uzasadnieniem a rozstrzygnięciem decyzji są ścisłe i nie może być między nimi rozbieżności. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265) zasądzając na rzecz strony skarżącej, reprezentowanej przez radcę prawnego, zwrot kosztów zastępstwa procesowego.