III AUz 54/25

<p>Sygnatura akt III AUz 54/25</p> <div> <h2>POSTANOWIENIE</h2> <p>Dnia 27 maja 2025 r.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->w składzie:</strong> </p> <p>Przewodniczący: sędzia Wiesława Stachowiak</p> <p>Protokolant: Beata Tonak</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym</p> <p>sprawy <span class="anon-block">O. W. (1)</span> </p> <p>przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">P.</span> </p> <p> <strong> <!-- -->o prawo do renty rodzinnej oraz zwrot nienależnie pobranego świadczenia</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->na skutek zażalenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">P.</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->na postanowienie Sądu Okręgowego w Poznaniu</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->z dnia 23 grudnia 2024 r. sygn. akt VII U 1463/23</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->postanawia:</strong> </p> <p> <strong> <!-- --> oddalić zażalenie.</strong> </p> <table> <colgroup> <col width="247"/> <col width="249"/> <col width="247"/> </colgroup> <tr> <td> </td> <td> <p>Wiesława Stachowiak</p> </td> <td> </td> </tr> </table> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Postanowieniem z dnia 23 grudnia 2024r. w sprawie VII U 1463/23 Sąd Okręgowy w Poznaniu odmówił odrzucenia odwołania <strong> <!-- --> <span class="anon-block">O. W. (1)</span> </strong> od decyzji z dnia 16 czerwca 2023 r.</p> <p>W uzasadnieniu wydanego orzeczenia Sąd Okręgowy wskazał, że przedmiotem sprawy było prawo do renty rodzinnej oraz zwrot nienależnie pobranego świadczenia w związku z odwołaniem od kolejnych decyzji ZUS z dnia 16 czerwca 2023 r. numer <span class="anon-block"> (...)</span> i z dnia 19 czerwca 2023 r., nr <span class="anon-block"> (...)</span>.</p> <p>Decyzją z dnia 16.06.2023 r., znak: <span class="anon-block">(...)</span> Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">P.</span> po rozpoznaniu wniosku z dnia 16.11.2022 r. i złożeniu oświadczenia w sprawie przyznania świadczenia od dnia spełnienia warunków oraz wniosku z dnia 10.02.2023 r. na podstawie przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 ()">ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> odmówił <span class="anon-block">O. W. (1)</span> prawa do renty rodzinnej po zmarłym w dniu 15.12.2021 r. <span class="anon-block">H. W.</span>.</p> <p>Od decyzji z dnia 16.06.2023 r. odwołała się w dniu 2.05.2024 r. <span class="anon-block">O. W. (1)</span>, wnosząc o jej zmianę poprzez przyznanie, że <span class="anon-block">O. W. (2)</span> przysługuje prawo do renty rodzinnej po zmarłym w dniu 15.12.2021 r. <span class="anon-block">H. W.</span> oraz o zasądzenie na rzecz odwołującej kosztów postępowania według norm przepisanych wraz z odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia.</p> <p>Zaskarżonej decyzji zarzucono:</p> <p>1. naruszenie przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 7)">art. 7 k.p.a.</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 77)">art. 77 k.p.a.</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 80)">art. 80 k.p.a.</a> poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, sprzeczność ustaleń organu z treścią zabranego w sprawie materiału dowodowego, niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego i dokonanie tego poprzez przyjęcie, że odwołującej nie przysługuje renta rodzinna, gdyż rzekomo nie pozostawała ona we wspólności małżeńskiej z <span class="anon-block">H. W.</span> i nie prowadziła wspólnego gospodarstwa domowego, a to wyłącznie na podstawie tego, że toczyło się postępowanie przygotowawcze przeciwko <span class="anon-block">H. W.</span>, w trakcie którego zapadło postanowienie o zastosowaniu m.in. środka zapobiegawczego w postaci nakazu opuszczenia mieszkania,</p> <p>2. naruszenie przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 81 a;art. 81 a § 1)">art. 81a § 1 k.p.a.</a> poprzez jego niezastosowanie i rozstrzygnięcie wszystkich wątpliwości, co do stanu faktycznego na niekorzyść strony pomimo, że odbiera to stronie należne jej uprawnienia, a nie zachodzą przesłanki uzasadniające wyłączenie zastosowania ww przepisu,</p> <p>3.przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 70;art. 70 ust. 1;art. 70 ust. 2;art. 70 ust. 2 pkt. 2)">art. 70 ust. 1 i 2 pkt. 2 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> poprzez ich wadliwe zastosowanie i uznanie, iż odwołującej nie przysługuje renta rodzinna, gdyż rzekomo nie pozostawała ona we wspólności małżeńskiej z <span class="anon-block">H. W.</span>.</p> <p>W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o odrzucenie odwołania jako wniesionego po terminie, ewentualnie o jego oddalenie.</p> <p>Decyzją z dnia 19.06.2023 r., znak: <span class="anon-block">(...)</span> Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">P.</span> na podstawie przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 ()">ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> zobowiązał <span class="anon-block">O. W. (1)</span> do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres od 15.12.2021 r. do 31.03.2023 r. w kwocie należności głównej 23514,31 zł, ponieważ we wniosku o rentę rodzinną <span class="anon-block">O. W. (1)</span> świadomie wprowadziła w błąd organ rentowy zaznaczając, że wspólnie ze zmarłym do dnia śmierci zamieszkiwała i prowadziła wspólne gospodarstwo domowe.</p> <p>Od decyzji z dnia 19.06.2023 r. odwołała się w ustawowym terminie <span class="anon-block">O. W. (1)</span>, wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie na rzecz odwołującej kosztów postępowania według norm przepisanych wraz z odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia.</p> <p>W odwołaniu zawarto m.in. wniosek o jej wstrzymanie „do czasu rozstrzygnięcia postępowania dotyczącego odwołania od decyzji z dnia 16 czerwca 2023 r.”.</p> <p>Zaskarżonej decyzji zarzucono:</p> <p>1. naruszenie przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 7)">art. 7 k.p.a.</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 77)">art. 77 k.p.a.</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 80)">art. 80 k.p.a.</a> poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, sprzeczność ustaleń organu z treścią zabranego w sprawie materiału dowodowego, niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego i dokonanie tego poprzez przyjęcie, że odwołującej nie przysługuje renta rodzinna, a już pobrana renta (świadczenie) winna zostać zwrócona, gdyż rzekomo nie pozostawała ona we wspólności małżeńskiej z <span class="anon-block">H. W.</span> i nie prowadziła wspólnego gospodarstwa domowego, a to wyłącznie na podstawie tego, że toczyło się postępowanie przygotowawcze przeciwko <span class="anon-block">H. W.</span>, w trakcie którego zapadło postanowienie o zastosowaniu m.in. środka zapobiegawczego w postaci nakazu opuszczenia mieszkania,</p> <p>2. naruszenie przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 81 a;art. 81 a § 1)">art. 81a § 1 k.p.a.</a> poprzez jego niezastosowanie i rozstrzygnięcie wszystkich wątpliwości, co do stanu faktycznego na niekorzyść strony pomimo, że odbiera to stronie należne jej uprawnienia, a nie zachodzą przesłanki uzasadniające wyłączenie zastosowania ww. przepisu,</p> <p>3. naruszenie przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 138;art. 138 ust. 1;art. 138 ust. 2;art. 138 ust. 2 pkt. 2)">art. 138 ust. 1 i 2 pkt. 2 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> poprzez ich wadliwe zastosowanie i uznanie, iż odwołująca nienależnie pobrała świadczenia i jest zobowiązana do ich zwrotu, gdyż świadomie wprowadziła w błąd organ rentowy, zaznaczając we wniosku o rentę rodzinną, że wspólnie ze zmarłym do dnia śmierci prowadziła wspólne gospodarstwo domowe.</p> <p>W odpowiedzi na odwołanie pełnomocnik organu rentowego wniósł o jego oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, podtrzymując dotychczasową argumentację.</p> <p>Sprawy zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.</p> <p>Sąd Okręgowy powołując <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(9);art. 477(9) § 1;art. 477(9) § 3)">art. 477^{<!-- -->9} § 1 i 3 k.p.c.</a> wskazywał, że nie znalazł podstaw do odrzucenia odwołania od decyzji z dnia 16.06.2023r. Sąd Okręgowy miał na uwadze w szczególności fakt, że odwołująca omyłkowo nie załączyła do nadawanej przesyłki przygotowanego wcześniej odwołania od decyzji z dnia 16.06.2023 r. a wola zaskarżenia decyzji z dnia 16 czerwca 2023 r. została wyrażona również w odwołaniu od decyzji z dnia 19 czerwca 2023 r. W szczególnych okolicznościach sprawy (podobny zakres badania, wskazanie na konieczność rozstrzygnięcia również odwołania od drugiej decyzji), uchybienie odwołującej, w ocenie Sądu Okręgowego nie mogło skutkować odrzuceniem odwołania od decyzji z dnia 16 czerwca 2023 r.</p> <p>W zażaleniu na powyższe postanowienie pozwany, zarzucając naruszenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(9);art. 477(9) § 3)">art. 477 ^{<!-- -->9} § 3 k.p.c.</a> poprzez jego niezastosowanie, wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i odrzucenie odwołania od decyzji z dnia 16 czerwca 2023 r.</p> <p> <strong> <!-- --> Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Zażalenie jest bezzasadne.</p> <p>Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(9);art. 477(9) § 1)">art. 477^{<!-- -->9}§ 1 k.p.c.</a> odwołania od decyzji organów rentowych wnosi się na piśmie do organu, który wydał decyzję, lub do protokołu sporządzonego przez ten organ, w terminie miesiąca od doręczenia odpisu decyzji. Na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(9);art. 477(9) § 3)">art. 477^{<!-- -->9} § 3 k.p.c.</a> Sąd odrzuca odwołanie wniesione po upływie terminu, chyba, że przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od strony. Ocena czy przekroczenie terminu było nadmierne i czy nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się jest pozostawione uznaniu Sądu, jednak do przywrócenia terminu niezbędne jest łączne zaistnienie obu wymienionych przesłanek.</p> <p>W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(9);art. 477(9) § 3)">art. 477^{<!-- -->9} § 3 k.p.c.</a> nie powinien być wykładany w sposób rygorystyczny. Zgodnie z jego treścią, sąd odrzuci odwołanie wniesione po upływie terminu, chyba że przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się. Nie wyklucza więc wniesienia odwołania po terminie, ważne jest tylko, iżby przekroczenie terminu nie było nadmierne (czyli przesadne). Jednak nienadmierne przekroczenie terminu nie może nastąpić z przyczyn niezależnych od odwołującego się. Regulacja oparta jest więc na zwrotach niedookreślonych, co prowadzi do stwierdzenia, że to sąd decyduje, czy przekroczenie terminu jest nadmierne i czy nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się (postanowienie Sądu Najwyższego z 1 czerwca 2010 r., II UK 404/2009 i wyrok z 21 marca 2006 r., III UK 168/2005, LexPolonica nr 1849165). Wykładnia i stosowanie takich zwrotów niedookreślonych musi więc uwzględniać kontekst systemowy i cel regulacji. W pierwszej kolejności należy mieć na uwadze, że decyzje organu rentowego dotyczą istotnych praw ubezpieczonego, stąd rygorystyczna wykładnia i stosowanie regulacji z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(9);art. 477(9) § 3)">art. 477^{<!-- -->9} § 3 k.p.c.</a> stałyby w sprzeczności z zasadą prawa do sądu (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 45;art. 45 ust. 1)">art. 45 ust. 1 Konstytucji</a>). Kontroli decyzji pozwanego dokonuje wszak sąd powszechny i rozpoznaje sprawę jako sprawę cywilną (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 1;art. 2)">art. 1 i art. 2 k.p.c.</a>). O rozstrzygnięciu sprawy (sporu) decyduje prawo materialne. Odrzucenie odwołania nie oznacza rozpoznania sprawy przez sąd. Należy więc wyważyć odpowiednio względy procesowe i materialne. Zasadniczo w sprawie cywilnej barierą temporalną powodzenia powództwa jest termin przedawnienia, czyli instytucja prawa materialnego, a nie procesowego. W sprawie cywilnej (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 1)">art. 1 k.p.c.</a>) z reguły nie ma tak krótkich terminów do wniesienia powództwa jak termin do wniesienia odwołania od decyzji organu rentowego z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(9);art. 477(9) § 1)">art. 477^{<!-- -->9} § 1 k.p.c.</a> (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 2022 r., I USKP 74/21).</p> <p>Zdaniem Sądu Apelacyjnego – odnosząc się do sprecyzowanych w zażaleniu zarzutów, to żaden z nich nie może skutkować wzruszeniem zaskarżonego postanowienia w kierunku postulowanym przez skarżącego.</p> <p>W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy trafnie ustalił, że nie było podstaw do odrzucenia odwołania od decyzji z dnia 16 czerwca 2023 r. Argumenty sprecyzowane przez żalącego były już przedmiotem oceny Sądu I instancji, który trafnie uwzględnił wyjątkowe okoliczności niniejszej sprawy i nie znalazł podstaw do odrzucenia odwołania.</p> <p>Skarżący argumentując, że odwołanie od decyzji z 16 czerwca 2023r. zostało wniesione po terminie, bowiem dopiero w dniu 2 maja 2024r., pomija fakt, że odwołująca omyłkowo nie załączyła do nadawanej przesyłki przygotowanego wcześniej odwołania od decyzji z dnia 16.06.2023 r. jak również i to, że intencja zaskarżenia decyzji z dnia 16 czerwca 2023 r. została wyrażona również w odwołaniu od decyzji z dnia 19 czerwca 2023 r., gdzie odwołująca wskazała na konieczność „rozstrzygnięcia postępowania dot. odwołania od decyzji z dnia 16 czerwca 2021 r.” Z powyższego wynika jednoznaczna wola <span class="anon-block">O. W. (1)</span> do zaskarżenia odwołaniem również decyzji z dnia 16 czerwca 2023r. i rozstrzygnięcia postępowania zainicjowanego tym odwołaniem przez Sąd meriti. Nie bez znaczenia jest i ten fakt, że postępowanie sądowe toczyło się w istocie również w zakresie badania przesłanek dotyczących prawa odwołującej do renty rodzinnej.</p> <p>W konsekwencji zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, zaś zarzuty pozwanego nie zasługiwały na uwzględnienie.</p> <p>Mając powyższe na względzie Sąd Apelacyjny oddalił zażalenie na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 397;art. 397 § 3)">art. 397 § 3 k.p.c.</a> </p> <p> Wiesława Stachowiak</p> </div>