I OZ 686/08

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ludwik Żukowski, , , po rozpoznaniu w dniu 23 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 lipca 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 1303/04 w pkt 1 oddalające wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, w pkt 2 umarzające postępowanie w zakresie wywołanym wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 14 lipca 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 1303/04 w pkt 1 oddalił wniosek skarżącej T. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego oraz w pkt 2 umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że ponoszenie kosztów sądowych przez stronę jest zasadą, albowiem koszty te - a wśród nich wpis - są rodzajem daniny publicznej. Zasadą wynikającą z art. 84 Konstytucji jest powszechność i równość ponoszenia danin publicznych. Zwolnienie od ich ponoszenia strony oznacza przerzucenie ciężaru na budżet państwa, a w efekcie - na współobywateli, stąd powinno stanowić wyjątek. Sąd, korzystając z uprawnień, zakreślonych przez art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) może - jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości - wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jednakże na tym możliwości sądu w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Skarżąca dwukrotnie wzywana była przez Sąd o sprecyzowanie informacji na temat jej wydatków oraz uzyskiwanych dochodów. Sąd podkreślił, że twierdzenie, jakoby skarżąca - posiadająca udział we własności nieruchomości, dysponująca kilkoma lokalami mieszkalnymi i lokalem użytkowym - nie osiągała z nich dochodów, pozwalających na poniesienie kosztów ustanowienia pełnomocnika w sprawie, jest wątpliwe z punktu widzenia zasad doświadczenia życiowego. Sąd podjął starania, aby wyjaśnić te kwestie, jednakże skarżąca nie udzieliła pełnej odpowiedzi na skierowane do niej wezwania. W szczególności - mimo żądania nie przedstawiła wyciągów z kont bankowych, nie udzielając jednocześnie informacji, czy takie konta posiada. Nie zrealizowała również obowiązku przedłożenia zeznań podatkowych, nie podejmując żadnych czynności w celu uzyskania kopii takich zeznań we właściwym organie podatkowym. Zdaniem Sądu takie działanie skarżącej uniemożliwia ocenę, czy istotnie - w świetle przedstawionych dokumentów i oświadczeń - jest ona osobą, nie mogącą ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika. Sąd uznał zatem, że skarżąca nie wykazała - w rozumieniu art. 246 § 1 P.p.s.a. - że nie stać jej na poniesienie wydatków, niezbędnych w postępowaniu sądowym. Odnośnie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Sąd pierwszej instancji podniósł, że postępowanie jest bezprzedmiotowe, ponieważ skarżącej na mocy art. 239 pkt 1 lit. "a" P.p.s.a. przysługuje w sprawie ustawowe zwolnienie od ich ponoszenia. W tym zakresie Sąd umorzył postępowanie. Zażalenie na powyższe postanowienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła T. C. Skarżąca wskazała, że nie ma dochodów, czasami także nie starcza jej na życie, jedzenie czy lekarstwa. W ocenie skarżącej jej sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Ponadto do zażalenia skarżąca dołączyła kserokopię zaświadczenia o niezaleganiu w podatkach, PIT-36 za 2007 r., kserokopię informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej, a także zestawienie wpłat i zaległości na dzień 30 czerwca 2008 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Prawo pomocy polega na tym, że strona zostaje zwolniona przez sąd od kosztów sądowych oraz uzyskuje uprawnienie do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu przez sąd adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu bez ponoszenia jego wynagrodzenia i wydatków (art. 244 § 1 i 2 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy może nastąpić w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Prawo to przyznaje się, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym polega natomiast na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego względnie rzecznika patentowego. Wchodzi zaś w rachubę, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Z przytoczonych przepisów wynika, że osobę ubiegającą się o prawo pomocy obciąża obowiązek wykazania, że znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania jej tego prawa w żądanym zakresie. Dlatego też powinna ona złożyć oświadczenie majątkowe obejmujące dokładne dane o swoim stanie majątkowym i dochodach oraz o stanie rodzinnym, a także oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Prawidłowo więc Sąd pierwszej instancji stwierdziwszy, że oświadczenie majątkowe skarżącej jest niewystarczające, kilkakrotnie wezwał o jego uzupełnienie. Skarżąca z obowiązku nie wywiązała się w sposób należyty (nie nadesłała bowiem ani odpisów zeznań podatkowych za 2005 i 2006 rok oraz wyciągów z posiadanych przez siebie rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy), tym samym nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji, powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Dołączenie przez skarżącą dopiero do zażalenia części wymaganych dokumentów, w tym kserokopii zaświadczenia o niezaleganiu w podatkach, PIT-36 za 2007 r., kserokopii informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej, a także zestawienie wpłat i zaległości na dzień 30 czerwca 2008 r. nie podważa oceny dokonanej w zaskarżonym orzeczeniu. Sąd Wojewódzki dokonał bowiem oceny na ustaleniach faktycznych i zebranym materiale dowodowym, co powoduje, że brak jest podstaw do jej kwestionowania. Ponadto wskazać należy, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo umorzył postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W świetle art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej, do których należy sprawa w przedmiocie zasiłku rodzinnego, nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych, a zatem bezprzedmiotowe jest postępowanie dotyczące wniosku skarżącej w tym zakresie. Skarżąca nie ma bowiem obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z mocy samej ustawy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł jak w postanowieniu.