II GZ 459/11

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 8 września 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 905/10 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. i G. S.-K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za zajęcia pasa drogowego bez zezwolenia postanawia: oddalić zażalenie. NSA/post.1 – postanowienie "ogólne" UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 8 września 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 905/10, odmówił A. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym. A. K. w dniu [...] października 2010 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W złożonym formularzu skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i trójką dzieci. Posiadany majątek stanowią dwa domy – jeden o powierzchni [...] m2 , drugi o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomość rolna o pow. [...] ha. Miesięczny dochód gospodarstwa domowego stanowi dochód osiągany przez żonę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł. Po rozpoznaniu wniosku skarżącego referendarz sądowy postanowieniem z dnia 15 grudnia 2010 r. (k. [...] akt sądowych) oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowienie w przedmiocie prawa pomocy stało się prawomocne (k. [...] akt sądowych). Następnie A. K. złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (k. [...] akt sądowych). W uzasadnieniu skarżący podał informacje takie jak w poprzednio złożonym formularzu. Dodatkowo podał, że jego córka L. K. otrzymuje rentę rodzinną w wysokości ok. [...] zł miesięcznie oraz pracuje na umowę zlecenie osiągając dochód w wysokości ok. 900 zł miesięcznie. Córka żony K. G. jest uczennicą szkoły średniej. W związku z prowadzoną działalnością skarżący jest zadłużony na kwotę ponad [...] zł, przy czym wszystkie nieruchomości i ruchomości są zajęte przez komornika. WSA w Szczecinie zarządzeniem z dnia 25 lipca 2011 r., (k. [...] akt sądowych) wezwał skarżącego – w terminie 7 dni od daty otrzymania tego pisma pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy - do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie: - dowodów potwierdzających wysokość renty rodzinnej otrzymywanej przez L. K. oraz dowodów potwierdzających wysokość otrzymywanego wynagrodzenia w okresie ostatnich trzech miesięcy, - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych przez skarżącego i jego żonę na utrzymanie domu i pozostałych nieruchomości w okresie ostatnich trzech miesięcy, - wyciągów lub wykazów ze wszystkich rachunków bankowych skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, w tym kont i lokat dewizowych za okres ostatnich trzech miesięcy, - kserokopii decyzji w sprawie podatku od nieruchomości skarżącego i jego żony za rok 2011, - dowodów potwierdzających posiadane zadłużenia oraz zajęcia komornicze, - oświadczenia dot. domu o pow. [...] m2 przez podanie, czy jest on wynajmowany, jeżeli tak to przesłanie kserokopii umowy najmu, - kserokopii zeznań podatkowych za rok 2011 i 2010. A. K. odebrał zarządzenie z dnia [...] sierpnia 2011 r. (k. [...] akt sądowych). Mimo upływu zakreślonego przez Sąd terminu, skarżący nie nadesłał żądanych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia 8 września 2011 r., odmówił A. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że brak było podstaw do uznania, iż zasadna jest zmiana poprzednio wydanego postanowienia referendarza sądowego WSA w Szczecinie z dnia 15 grudnia 2010 r., w przedmiocie prawa pomocy. Skarżący uchylił się od przedłożenia dokumentów potwierdzających jego sytuację finansową. Poza ogólnikowym wskazaniem – w formularzu PPF - o wysokości miesięcznego dochodu, posiadanego zadłużenia, skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających fakty, które przytoczył na okoliczność sytuacji finansowej. Z tego względu Sąd nie miał możliwości dokonania oceny, jaka jest rzeczywista sytuacja ekonomiczna skarżącego i jego rodziny oraz, czy sytuacja ta uzasadnia przychylenie się do złożonego wniosku. WSA podkreślił, że o konieczności zapewnienia prawa pomocy nie przesądza zawiłość sprawy, czy odpowiedniej wiedzy prawniczej lecz sytuacja ekonomiczna wnioskodawcy. Sąd bez współpracy ze skarżącym nie ma możliwości oceny tej sytuacji, by po jej dokładnej analizie wydać orzeczenie zgodne ze stanem faktycznym i prawnym. Skoro A. K. nie wykonał zobowiązania Sądu i nie udokumentował swojej sytuacji finansowej, o przyznaniu pomocy, które pełni niejako socjalną funkcję w postępowaniu sądowym nie może być mowy. A. K. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego uchylenia i przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 246 § 1 pkt. 2 i art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) poprzez uznanie, że A. K. nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. W uzasadnieniu podniósł, że w formularzu PPF, szczegółowo określił swoje przychody i koszty, jak również określił wysokość zadłużenia. Wskazał w nim, że cały jego majątek jest zajęty przez komornika, a w związku z tym nie może go spieniężyć. Ponadto komornik zajął również wszystkie konta bankowe i żadne operacje na tych kontach nie są możliwe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z punktu widzenia art. 246 § 1 p.p.s.a., Sąd rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien uwzględnić nie tylko bieżące dochody i wydatki skarżącego, ale również jego stan majątkowy. W świetle powołanych uregulowań prawnych stronę zwalnia się od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z analizy akt sprawy nie można wyprowadzić wniosku, aby A. K. nie był w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 750 zł, bez takowego uszczerbku. Należy zauważyć, że Sąd pierwszej instancji wzywał skarżącego (dnia [...] lipca 2011 r., - k. [...] akt sądowych) do złożenia dokumentów, które miały umożliwić ustalenie jego stanu majątkowego. Zgodnie z treścią art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. A. K. nie nadesłał żądanych dokumentów. Wobec powyższego WSA w Szczecinie nie miał możliwości ustalenia, jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 niepubl.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji, trafnie ocenił powyższe okoliczności jako uzasadniające oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nieujawnienie sytuacji majątkowej przez skarżącego poprzez nieprzedłożenie żądanych przez Sąd dokumentów nie pozwala na całościową ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej w aspekcie spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle powyższych rozważań, Sąd pierwszej instancji słusznie zmierzał do zbadania sytuacji finansowej skarżącego nie tylko na podstawie formularza PPF, który był niewystarczający do ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego. NSA zauważa, że wnoszący zażalenie skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA, które mogłyby spowodować przyznanie mu prawa pomocy. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.