I SA/Gl 1285/15

SENTENCJA Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia 1) umorzyć postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2) ustanowić dla skarżącej radcę prawnego. UZASADNIENIE Skargą J. R., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, objęta została decyzja wydana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy umorzenia należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 18 listopada 2015 r. skarżąca zwróciła się do Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W motywach wniosku nawiązała do argumentacji powołanej przez nią w treści skargi z 30 września 2015 r. W tych ramach zwróciła w szczególności uwagę na rażącą dysproporcję pomiędzy rozstrzygnięciami, które wydał w jej sprawie Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C. i ZUS. Pierwszy z organów orzekał w dniu [...] r., drugi zaś - w dniu [...] r. Na podstawie zgromadzonych w tej sprawie dokumentów źródłowych, zarówno tych nadesłanych w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 25 listopada 2015 r., jak i tych, które skarżąca dostarczyła z własnej inicjatywy przy druku PPF, ustalono, co następuje. Skarżąca samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnego majątku. Jedynym źródłem dochodu w jej gospodarstwie jest renta rodzinna, która po potrąceniu egzekucyjnym, wynosi 1.465,15 zł. Łączna kwota wydatków ponoszonych w jej gospodarstwie domowym stanowi kwotę 2.168,22 zł, w tym przede wszystkim obciążenia z tytułu kredytów konsumpcyjnych. Powstała w ten sposób różnica pokrywana jest dzięki przyjaciołom i dalszej rodzinie skarżącej, której znana jest jej trudna sytuacja materialna powstała po śmierci męża. W oparciu o akta sądowoadministracyjne ustalono nadto, że ww. organ podatkowy, w ramach decyzji własnej z dnia [...] r., umorzył skarżącej zaległości z tytułu pobranych a niewpłaconych zaliczek na podatek dochody od osób fizycznych. W motywach tego rozstrzygnięcia odnotowano, że posiadane przez skarżącą środki nie pozwalają jej na zaspokojenie podstawowych potrzeb związanych z leczeniem i codzienną egzystencją. Przyznając ulgę podatkową, organ wziął nadto pod uwagę fakt, że skarżąca odpowiada za zaległości, do powstania których się nie przyczyniła. Ustalono nadto, że w innych procesach sądowych dotyczących zaległości wobec ZUS, skarżąca była reprezentowana przez adwokata ustanowionego jej z urzędu. Trzeba w tym miejscu wspomnieć, że pismem z dnia 25 listopada 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia jej wniosku, co już wyżej nadmieniono, ale także do jednoznacznego wskazania przedstawiciela korporacji prawniczej, o którego przyznanie się ubiega. Do udzielenia odpowiedzi w tym zakresie zakreślono skarżącej termin 7 dni pod rygorem przyjęcia, że ubiega się o ustanowienie radcy prawnego (pkt II wezwania). Odnośnie tej kwestii skarżąca oświadczyła w piśmie z dnia 8 grudnia 2015 r., że jest jej to obojętne. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: P.p.s.a."), stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Prawo to może być przyznane w zakresie częściowym lub całkowitym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). Skarżący ubiega się w tej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wymaga podkreślenia, że skarga w niniejszej sprawie, złożona została na decyzję o odmowie umorzenia należności wobec ZUS, a zatem postępowanie zakończone tą decyzją prowadzono w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych. Z kolei zgodnie z treścią art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca, której przedmiotem skargi jest działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych. Należało zatem stwierdzić, że takim zwolnieniem z mocy samej ustawy objęta jest w tej sprawie J. R. Oznacza to – mając na uwadze treść art. 241 P.p.s.a. – że skarżąca zwolniona jest od obowiązku ponoszenia zarówno opłat sądowych, w tym wpisów sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Z tych względów wniosek, w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, stał się zbędny, a postępowanie z tego wniosku podlega umorzeniu, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji, działając na podstawie art. 249a w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest to, że merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadza się do zbadania przesłanki przyznania prawa pomocy w kontekście ustanowienia pełnomocnika. Stosownie do treści art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w tym zakresie, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Wspomnieć trzeba w tym miejscu, iż zestawienie rygoru przyjętego przez referendarza sądowego w pkt II wezwania z 25 listopada 2015 r. i odpowiedzi skarżącej udzielonej w tej kwestii musiało skutkować uznaniem, że skarżąca ubiega się o przyznanie jej radcy prawnego. Analiza dokumentacji źródłowej, uzupełniona aktualnymi oświadczeniami skarżącej, pozwoliła stwierdzić, że J. R. nie będzie w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. W toku rozpoznania wniosku zwrócono przede wszystkim uwagę, że bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie zbilansować przychodów i wydatków swojego gospodarstwa domowego. Nie stracono też z pola wiedzenia trzech okoliczności, które ustalono w tej sprawie na gruncie akt administracyjnych. Po pierwsze, z uwagi na trudną sytuację finansową i stan zdrowia skarżącej udzielono jej ulgi podatkowej, bazując na stanie faktycznym zbliżonym do aktualnego. Po wtóre, przedmiotem skargi są w tym przypadku należności, do powstania których skarżąca się nie przyczyniła. Po trzecie wreszcie, skarżąca jeszcze w tym roku korzystała z usług adwokata, który był dla niej ustanowiony przez sąd powszechny. W wyniku poczynionych wyżej ustaleń orzeczono w kwestii wniosku o ustanowienie pełnomocnika w pkt 2 części dyspozytywnej postanowienia, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z 258 § 2 pkt 7 tej ustawy.