III SA/Łd 622/22

SENTENCJA Dnia 8 grudnia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Dańczak Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2022 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 lipca 2022 roku nr RED/D/111/22 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 czerwca 2022 roku nr RED/D/68/2022. UZASADNIENIE Decyzją z 19 lipca 2022 r. nr RED/D/111/22 Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 731) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009), po rozpatrzeniu wniosku M.B. z 29 czerwca 2022 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 17 czerwca 2022 r. nr RED/D/68/2022 w sprawie odmowy wszczęcia postępowania. Organ administracji uzasadniając decyzję wydaną w I instancji wskazał, że strona w dniu 11 maja 2022 r. wniosła o umorzenie należności z tytułu składek. Na koncie płatnika składek figurują zalegle składki za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz w części finansowanej przez płatnika. Art. 30 u.s.u.s. przewiduje, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28, na podstawie którego ZUS umarza należności z tytułu składek. W przepisie tym ustawodawca użył sformułowania "nie stosuje się". Oznacza to, że w stosunku do wskazanych w nim należności Zakład nie może podjąć jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie ich umorzenia. Dotyczy to zarówno rozstrzygnięcia dla strony pozytywnego, jak i negatywnego. W przypadku tego rodzaju składek, Zakład nie może badać przesłanek umorzenia przewidzianych w art. 28 u.s.u.s. Natomiast zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w uzasadnionych przypadkach możliwe jest umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczonych, którzy są równocześnie płatnikami tych składek, gdy nie są one całkowicie nieściągalne. ZUS może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić tych należności. Oznacza to, że umorzenie z powodu trudnej sytuacji może dotyczyć wyłącznie składek na własne ubezpieczenia płatnika składek. W odniesieniu do należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika, które figurują na koncie wnioskodawcy – płatnika składek, przepis ten nie ma zastosowania. Oznacza to, że Zakład nie może podjąć jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na podstawie tego przepisu. ZUS dodatkowo poinformował stronę, ze prowadzi postępowanie wyjaśniające, które dotyczy pozostałych kwestii poruszonych we wniosku. Po zakończeniu tego postępowania wyda decyzję rozstrzygająca sprawę umorzenia należności wnioskodawcy. Strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc, że: - bezzasadnie odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie wniosku wymienionego w punkcie 2, albowiem odmowa wszczęcia postępowania obejmuje w swym zakresem należności z tytułu składek, a więc zarówno składki, odsetki, koszty egzekucyjne i koszty upomnienia, - nie rozpatrzono merytorycznie wniosku o umorzenie odsetek, kosztów egzekucyjnych w części finansowanej przez ubezpieczonych, - nie rozpatrzono merytorycznie kwestii związanej z umorzeniem samych odsetek od zaległości, mimo że w treści decyzji powołano się na należności z tytułu składek, które obejmują również odsetki za zwłokę, koszty upomnienia i koszty egzekucyjne. Powyższe spowodowało, że ZUS nie orzekł merytorycznie w przedmiocie odsetek za zwłokę i błędnie zaniechał dokonania analizy kwestii warunkujących możliwość umorzenia, - w wydanej decyzji nie określono kwot zaległości z podziałem na składki finansowane przez ubezpieczonych jak i płatnika, - wniosek o umorzenie należności z tytułu składek (składki, odsetki, koszty upomnienia i koszty egzekucyjne) w części finansowanej przez płatnika winien zostać rozpatrzony merytorycznie. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji z 19 lipca 2022 r. wskazał, że 17 czerwca 2022 r. ZUS wydał decyzję na podstawie: 1. art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.", w związku z art. 30, art. 83b ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300), zwanej dalej "u.s.u.s.", odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek: • na ubezpieczenia społeczne w kwocie 12771,27 zł, - składki - 3642,27 zł - odsetki za zwłokę naliczone na 11 maja 2022 r. - 9129 zł, • ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 4246,55 zł, - składki 1232,55 zł, - odsetki za zwłokę naliczone na 11 maja 2022 r. - 3014 zł, za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych; 2. art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 28 ust. 3a, art. 83b ust. 1 "u.s.u.s.", odmawiając wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek: • na ubezpieczenia społeczne w kwocie 12476,29 zł, - składki - 3581,29 zł - odsetki za zwłokę naliczone na 11 maja 2022 r. - 8895 zł, • Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 1725,06 zł - składki - 500,06 zł, - odsetki za zwłokę naliczone na 11 maja 2022 r. -1228 zł, za pracowników w części finansowanej przez płatnika. Zakład, przytaczając treść art. 61a § 1 k.p.a., art. 30, art. 28 ust. 3a i art. 83b u.s.u.s., stwierdził, że w obecnym stanie faktycznym oraz prawnym brak jest możliwości rozpatrzenia wniosku o umorzenie w zakresie należności określonych w sentencji decyzji (pkt I) oraz w oparciu o wskazaną podstawę prawną art. 28 ust. 3a u.s.u.s. (pkt II). Organ wskazał, że na należności z tytułu składek składa się należność główna, odsetki za zwłokę oraz koszty upomnienia. W związku z powyższym sprawa została rozpatrzona również pod kontem umorzenia odsetek. Ponadto, należności wskazane w pkt. 2 są rozpatrywane w odrębnym postępowaniu na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zdaniem organu, jeśli wnioskodawca chciałby, aby sprawa odrębnie została rozpatrzona pod kątem umorzenia odsetek, należy złożyć w tej sprawie umotywowany wniosek. Wniosek w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych jest prowadzony w odrębnym postępowaniu wyjaśniającym. Zakład podkreślił, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 u.s.u.s. prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek oznacza dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. M.B. złożył skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 19 lipca 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z 17 czerwca 2022 r., zarzucając: - nierozpatrzenie merytorycznie wniosku o umorzenie odsetek od zaległości w części finansowanej przez ubezpieczonych; - bezzasadne odmówienie wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za pracowników w części finansowanej przez płatnika, albowiem odmowa wszczęcia postępowania obejmuje swym zakresem należności z tytułu składek, a więc zarówno składki, odsetki, koszty egzekucyjne i koszty upomnienia i wniosek o umorzenie należności z tytułu składek (składki odsetki, koszty upomnienia i koszty egzekucyjne) w części finansowanej przez płatnika; - nieprzestrzeganie przez ZUS orzeczeń sądów administracyjnych w przedmiocie umorzenia samych odsetek od zaległości; - naruszenie art. 7, art. 8 i art. 12 k.p.a. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Strona uzasadniając wniosek wyraźnie stwierdziła, iż prosi o umorzenie zaległości oraz odsetek i kosztów egzekucyjnych. W przypadku nieuwzględnienia wniosku o umorzenie całego zadłużenia zgłosiła prośbę o umorzenie tylko samych odsetek i kosztów egzekucyjnych. W związku z powyższym Sąd uznał za błędne stanowisko organu odwoławczego o braku żądania strony dotyczącego umorzenia odsetek. Zgodnie z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28. Przepis art. 30 odnosi się zatem jedynie do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek i jako taki musi być interpretowany w sposób ścisły. Zgodnie z tym przepisem pojęcie składki nie może być utożsamiane z pojęciem należności z tytułu składek, które jest pojęciem szerszym i zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. obejmuje składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia oraz dodatkową opłatę. Wykluczenie stosowania unormowań w zakresie umarzania dotyczy tylko składek opłacanych przez pracodawcę za ubezpieczonego pracownika. ZUS może zatem umorzyć należności z tytułu składek w całości lub części w stosunku do pozostałych elementów należności z tytułu składek, to jest odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia oraz dodatkowej opłat, nawet jeżeli podstawę do ich naliczenia stanowiłyby składki finansowane przez ubezpieczonych. Wynika to także z art. 24 ust. 9 u.s.u.s., zgodnie z którym odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia oraz dodatkowa opłata są finansowane w całości ze środków własnych płatnika ( v. wyrok WSA w Poznaniu z 10 października 2018 sygn. akt III SA/Po 227/18 LEX nr 2570794, wyrok NSA z dnia 9 września 2008 r. sygn. akt II GSK 322/08 LEX nr 470078, Komentarz do art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wantoch-Rekowski. Opublikowano LEX 2015). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, w obecnym składzie, w pełni podziela stanowisko przedstawione w wymienionych wyżej wyrokach. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należy uznać za prawidłowe jedynie rozstrzygnięcie Zakładu w zakresie odmowy wszczęcia postępowania w części dotyczącej prośby umorzenie składek za osoby zgłoszone do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. W pozostałym zakresie ZUS zobowiązany był rozpoznać wniosek i po przeprowadzeniu postępowania dowodowego wydać decyzję w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. ZUS ponownie rozpoznając wniosek zgłoszony przez stronę uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku. Ponadto przed wydaniem decyzji ustali dokładnie zakres żądań strony. Wydaną decyzję uzasadni w sposób zgodny z art. 107 § 3 k.p.a. Uwzględniając powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c. w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzająca uznając to za niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.). Rozpoznanie przedmiotowej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej, jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można było przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na oświadczenia strony skarżącej o braku możliwości technicznych uczestniczenia w tej rozprawie, co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie wskazanego przepisu. d.cz.