III SA/Gl 1875/15

SENTENCJA Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. UZASADNIENIE W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, skarżąca złożyła na druku urzędowego formularza PPF wniosek o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oświadczyła, że w wyniku postępowania prowadzonego przez organy skarbowe nastąpiło zajęcie jej wynagrodzenia za pracę i zajęcie jej konta bankowego. Mąż skarżącej prowadzi działalność gospodarczą, jednak z uwagi na toczące się postępowanie egzekucyjne oraz ograniczoną możliwość prowadzenia swojej działalności osiąga dochody w granicach około 1.800 zł miesięcznie. Łączny dochód rodziny wynosi około 3.196,09 zł miesięcznie. Z dochodu tego wnioskodawca spłaca ratę kredytu hipotecznego w wysokości około 3.000 zł. Zabezpieczeniem tego kredytu jest dom mieszkalny, rozbudowywany i remontowany dla prowadzenia gospodarstwa agroturystycznego. Stan zadłużenia na dzień [...] r. wynosił [...] CHF. Na utrzymaniu skarżącej i jej męża pozostaje ich córka, uczennica Liceum Ogólnokształcącego, która nie osiąga dochodów. Aktualnie skarżąca posiada zaległości płatnicze za wodę (od stycznia) i za energię elektryczną (za okres od lipca do września). W tej sytuacji wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W rubryce urzędowego formularza PPF nr 10. Dochody, wnioskodawca oświadczyła, że jej wynagrodzenie za pracę wynosi 3.480 zł netto, natomiast dochód jej męża z prowadzonej działalności gospodarczej wynosi około 1.800 zł netto miesięcznie. Na majątek wnioskodawcy składa się dom mieszkalny w B. o powierzchni 450 m2 o szacunkowej wartości około [...] zł, objęty małżeńską wspólnością ustawową, oraz działka o nr [...] o powierzchni 907 m2 – objęta przedwstępną umową sprzedaży (również znajduje się w małżeńskiej wspólnocie majątkowej). Natomiast własnością córki wnioskodawcy – A. K. jest nieruchomość rolna o powierzchni 1,7264 ha, wraz z budynkiem gospodarczym (stodołą o powierzchni 100 m2) i końmi. Szacunkowa wartość tej nieruchomości rolnej wynosi około [...] zł. Załącznikiem do wniosku było: zaświadczenie o zatrudnieniu wnioskodawcy w Urzędzie Gminy K. na czas nieokreślony i wynagrodzeniu za wrzesień 2015 r. 4.900,40 zł brutto – 1.396,09 zł netto. Z wynagrodzenia tego potrącono 1.740,29 zł z uwagi na zajęcia sądowe wynagrodzenia. Dołączono również: zawiadomienia o zajęciu wierzytelności wnioskodawcy z jej rachunku bankowego oraz z wynagrodzenia; zawiadomienie o wysokości rat kredytowych; kserokopie rachunków opłat za dostawę wody i za energię elektryczną. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy – z uwzględnieniem stanu majątkowego jej męża. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłała następujące dokumenty: swoje zeznanie podatkowe PIT – 37 za 2014 r.; zeznanie podatkowe PIT – 36 za 2014 r. męża skarżącej; poświadczenie zamieszkania pod adresem wskazanym, jako miejsce zamieszkania wnioskodawcy; umowę ugody nr [...], zawartą w dniu [...] r. pomiędzy Bank "A" a małżonkami K., dotyczącą warunków spłaty zadłużenia z tytułu umowy "kredytu własny kąt hipoteczny"; podatkową księgę przychodów i rozchodów męża wnioskodawcy za okres od maja 2015 r. do października 2015 r.; ewidencję środków trwałych sporządzoną w przedsiębiorstwie męża skarżącej, obrazującej jej stan na dzień 31 grudnia 2014 r.; deklarację VAT – 7K za trzeci kwartał 2015 r.; wyciąg z rachunku bankowego wnioskodawcy, prowadzonego w Banku "B" w T. za okres od dnia 15 września 2015 r. do dnia 30 listopada 2015 r.; kserokopie rachunków obrazujących opłaty za dostawę wody. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku A. K., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie udowodniła w sposób przekonujący, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Stronę wezwano do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych na druku urzędowego formularza PPF. Tymczasem wnioskodawca nie zastosowała się do kilku punktów wezwania referendarza sądowego z dnia [...] r. Skarżąca oświadczyła, że pobiera wynagrodzenie w kwocie około 1.500 zł, natomiast jej mąż osiąga miesięcznie dochód w kwocie około 1.800 zł z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Do akt nadesłano zeznania podatkowe skarżącej i jej męża za rok 2014, udokumentowano stan tej działalności (nadesłano pełną wersję księgi przychodów i rozchodów oraz deklarację VAT – 7K). Skarżąca nadesłała do akt jedynie wyciąg ze swojego rachunku bankowego. Brak jest natomiast w aktach wyciągu z jakiegokolwiek rachunku bankowego męża skarżącej (zarówno prywatnego, czy też związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą). Tymczasem w wezwaniu referendarza sądowego z dnia [...] r. sprecyzowano wyraźnie, że wzywa się wnioskodawcę do przedłożenia wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą oraz przez jej męża – obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Niezależnie od tego, że do akt sprawy nie nadesłano wyciągu z rachunku bankowego męża wnioskodawcy, to brak w sprawie jakiegokolwiek ustosunkowania się wnioskodawcy do tej kwestii. Tymczasem brak wyciągu z rachunku bankowego męża wnioskodawcy jest brakiem istotnym. A. K. jest bowiem osobą prowadzącą działalność gospodarczą, a osoby takie są w rzeczywistości zobligowane do posiadania rachunku bankowego, przynajmniej w zakresie prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Do oceny aktualnego stanu majątkowego wnioskodawcy niezbędne jest rzetelne zobrazowanie stanu majątkowego małżonka, tym bardziej, że małżonkowie pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. Stan rachunku bankowego jest jednym z mierników kondycji finansowej określonego podmiotu, tym bardziej, że wskazuje bezpośrednio na dostępność "żywej gotówki" i realną możliwość (bądź też niemożliwość) wygenerowania środków pieniężnych celem poniesienia kosztów sądowych w sprawie. Brak wyciągu z rachunku bankowego małżonka skarżącej jest istotnym brakiem, ponieważ nie sposób wykluczyć, że znajdują się na nim środki, które umożliwią uiszczenie wpisu sądowego od skargi w przedmiotowej sprawie w kwocie 499 zł. Kwestia ta jednak pozostaje niewyjaśniona z uwagi na brak tego wyciągu w aktach sprawy. Podstawą rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy jest analiza stanu majątkowego wnioskodawcy i osób, które pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Przedmiotem analizy są nie tylko dochody tych osób i ponoszone przez nie wydatki, ale również i stan rachunków bankowych. Jednakże niezastosowanie się wnioskodawcy do wezwania z dnia [...] r. spowodowało, że w sprawie pozostaje istotna luka, która nie pozwala na dokonanie rzetelnej analizy jej możliwości płatniczych. Istotnym mankamentem przedłożonego materiału źródłowego jest także brak jakiegokolwiek udokumentowania aktualnego stanu prawnego nieruchomości stanowiących własność małżonków K. oraz ich córki. Oprócz domu mieszkalnego w B. o powierzchni 450 m2 i szacunkowej wartości około [...] zł, własnością małżonków jest działka o nr [...] o powierzchni 907 m2, objęta, wg oświadczenia wnioskodawcy, przedwstępną umową sprzedaży. W tej kwestii również brak jest jakichkolwiek informacji, ani wyjaśnień skarżącej – pomimo wyraźnie sprecyzowanego wezwania referendarza sądowego. Ta sama uwaga odnosi się do nieruchomości rolnej o powierzchni 1,7264 ha wraz z budynkiem gospodarczym o powierzchni 100 m2 i dwoma końmi, które stanowić mają własność córki wnioskodawcy A. K. Brak jest jakichkolwiek informacji o zasadach na jakich wykorzystywana jest ta nieruchomość oraz, czy przynosi ona jakikolwiek dochód. Strona powołuje się na obowiązek spłaty rat kredytowych. Należy jednak stwierdzić, że opłaty w postępowaniu sądowoadministracyjnym mają charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). W konsekwencji, ewentualne preferencyjne traktowanie przez wnioskodawcę należności w obrocie cywilnoprawnym przed należnościami z tytułu kosztów sądowych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Zaznaczyć należy, że bezspornym jest również fakt, że udzielając wspomnianego kredytu, dokonano stosownej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, uznając, że daje on gwarancję jego spłaty (składniki majątku wymienione w rubryce nr 7). Dlatego też powoływanie się na powyższą okoliczność nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Tym bardziej, że posiadanie majątku, w szczególności więcej niż jednej nieruchomości wyklucza możliwość zwolnienia z kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, kiedy te nie służą zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych W zakresie regularnych wydatków związanych z utrzymaniem wspólnego gospodarstwa domowego, strona wykazała jedynie wydatki stanowiące opłaty za dostawę wody oraz energii elektrycznej. Strona nie zdołała jednak wykazać, że rzeczywiście posiada aktualnie zaległości w ww. opłatach za media. Nie stanowią bowiem dowodu istnienia takich zaległości jedynie kserokopie "czystych" druczków zapłaty tych należności, które zostały nadesłane do akt sprawy. Stwierdzenie to jest o tyle istotne, że w wezwaniu referendarza sądowego sprecyzowano wyraźnie, że jeżeli skarżąca ma zaległości płatnicze z tytułu należności (...) i opłat za tzw. media, to fakt ten należy udokumentować stosownymi zaświadczeniami bądź innymi dokumentami. Niezależnie od wyżej opisanych braków w zakresie dokumentacji i materiałów źródłowych, należy dokonać analizy działalności gospodarczej męża strony skarżącej na podstawie przedłożonej do akt sprawy księgi przychodów i rozchodów. Stwierdzić należy, że wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, jakoby jej mąż miał ograniczoną możliwość prowadzenia swojej działalności, działalność ta wykazuje cechę regularności oraz stabilności. Wydatki (koszty tej działalności) łącznie z zakupami towarów i materiałów nie przekraczają przychodu uzyskiwanego z tej działalności. Przychód z działalności wynosi od [...] zł (wrzesień 2015 r.) do [...] zł (maj 2015 r.). Natomiast łączne wydatki (koszty oraz zakup towarów i materiałów) zamykają się w kwocie od [...] zł (wrzesień 2015 r.) do [...] zł (lipiec 2015 r.). Jedynie w październiku 2015 r. wartości te były mniejsze, jednak wyniosły, odpowiednio: [...] zł – [...] zł. Porównanie tych wartości wskazuje ewidentnie na zrównoważenie przychodów i wydatków. Należy jednocześnie wskazać, że kwota przeznaczana na zakup towarów i materiałów jest regularnie znacznie wyższa, niż kwota samych kosztów prowadzonej działalności. Zakup towarów i materiałów skutkuje jednak funkcjonowaniem w sposób ciągły firmy skarżącego (czyli oferowaniem jej towarów i usług na rynku). Reasumując, strona skarżąca, wbrew wyraźnemu wezwaniu, nie wykazała w sposób wyczerpujący całokształtu aktualnego stanu majątkowego, zarówno swojego, jak i osób z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Brak jest więc możliwości dokonania rzetelnej i wyczerpującej analizy całokształtu sytuacji majątkowej skarżącej w aspekcie wspólnego gospodarstwa domowego. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.