II SA/Wa 1232/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt, Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Sędzia WSA Janusz Walawski, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 listopada 2020 r. sprawy ze skargi A. I. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję. UZASADNIENIE Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] maja 2020 r. nr [...], na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53); zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS, odmówił A. I. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podał, że w przedmiotowej sprawie świadczenie w drodze wyjątku nie może być przyznane wnioskodawcy, bowiem obecnie przebywa w Domu Pomocy Społecznej, a zatem ma zapewnione niezbędne środki utrzymania. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi A. I., uzupełnionej w dniu [...] czerwca 2020 r., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, którą uznał za krzywdzącą i wniósł o jej uchylenie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 tej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie wydane w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami. Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie rozważył w sprawie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, mających znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, czym naruszył przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku uzależnione jest od łącznego (kumulatywnego) spełnienia przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Jedną z przesłanek tam wymienionych jest brak "niezbędnych środków utrzymania". Z uwagi na to, że przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie zdefiniowały omawianego pojęcia zachodziła konieczność wypracowania przez organy administracji oraz judykaturę sposobu jego rozumienia. Obecnie jednolicie przyjmuje się, że przez "niezbędne" środki utrzymania należy rozumieć kwotę najniższego świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Podnosi się przy tym, że ocena omawianej przesłanki musi być dokonywana przez pryzmat posiadanych dochodów, bowiem tylko wówczas staje się ona najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się – jako kryterium głównym – wydatkami, chociażby zdeterminowanymi nawet najbardziej uzasadnionymi potrzebami. W konsekwencji, dla oceny przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania należy porównywać sytuację materialną ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne – minimalnej emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy i renty rodzinnej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 16 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 121/14; z 15 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 2248/12; z 19 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 292/11; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: https://cbois.nsa.gov.pl). Wydając zaskarżoną decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznał, że skarżący ma zapewnione niezbędne środki utrzymania, bowiem przebywa w Domu Pomocy Społecznej. Stanowiska tego nie można zaaprobować, bowiem zostało ono wywiedzione z pominięciem wysokości dochodu skarżącego. W ocenie Sądu brak jest jakichkolwiek podstaw, by dokonując oceny sytuacji materialnej osoby ubiegającej się o świadczenie w drodze wyjątku odstępować od zasady, że porównaniu podlega wysokość jej dochodu (z kwotą minimalnego świadczenia przysługującego w trybie zwykłym), z tego tylko względu, że osoba taka przebywa w domu pomocy społecznej. Przyjęcie takiego założenia jest nie tylko nieuprawnione, ale godziłoby również w konstytucyjną zasadę równości. Nie można bowiem zakładać, że niezbędne środki utrzymania osoby przebywającej w domu pomocy społecznej są, czy też powinny być niższe od kwoty najniższego świadczenia w trybie zwykłym, z uwagi na to, że wydatki związane z zapewnieniem całodobowej opieki oraz zaspokajaniem niezbędnych potrzeb bytowych i społecznych jego mieszkańców – stosownie do przepisu art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1507, z późn. zm.) – w całości pokrywa dom pomocy społecznej. Organ zdaje się przy tym mylić pojęcie niezbędnych "środków" utrzymania (użyte na kanwie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) z pojęciem niezbędnych "potrzeb" bytowych i społecznych osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, które zostają tam w całości zaspokojone, czy też z "wydatkami" związanymi z całodobową opieką udzielaną w takiej placówce. W ocenie Sądu miarodajny dla oceny omawianej przesłanki jest wyłącznie dochód wnioskodawcy, a nie jego wydatki determinowane niezbędnymi potrzebami. Taki pogląd dominuje w orzecznictwie – np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 1909/19 (publik. jw.). Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej skarżącego nadesłanego przez Dom Pomocy Społecznej w [...] przy piśmie z dnia 24 marca 2020 r. miesięczny dochód A. I. to zasiłek stały w kwocie 645 zł netto, zatem jest niższy od kwoty minimalnej renty z tytułu niezdolności do pracy, której wysokość od 1 marca 2020 r. wynosiła 1.200 zł brutto. Oznacza to, że skarżący jest osobą, która nie ma niezbędnych środków utrzymania w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W związku z powyższym należało stwierdzić, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dokonał błędnej interpretacji przepisu prawa materialnego wyrażonego w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jak również dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256), a naruszenia te miały istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając ponownie wniosek organ uwzględni zaprezentowaną przez Sąd ocenę prawną i wyda prawidłową decyzję administracyjną. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, z późn. zm.), w sentencji wyroku.