III SA/Kr 410/08

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Piotr Lechowski (spr.) Sędziowie WSA Elżbieta Kremer WSA Tadeusz Wołek Protokolant Katarzyna Dydaś po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2008 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata M. Z. Kancelaria Adwokacka w K. ul. [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240,- zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych), podwyższoną o stawkę od podatku od towarów i usług. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art.1 , art. 2 ust. 1 i 2 art. 3 ust.1 – 4 art. 7 i 8 art. 39 ust.1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r o pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa , decyzją z dnia [...] znak . [...] po rozpatrzeniu odwołania W. G. od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] znak [...] w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego na dofinansowanie do opłat za gaz , utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji . W uzasadnieniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławcze wskazało następujące okoliczności faktyczne i motywy prawne rozstrzygnięcia. W. G. złożyła 14 marca 2006 r wniosek o przyznanie zasiłku celowego specjalnego na dofinansowanie do opłat za gaz w wysokości 804,74 zł za okres od 20 grudnia 2005 r. do 27 stycznia 2006 r. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] na podstawie m.in.art.41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r o pomocy społecznej ( Dz.U. z 2004 r. Nr 64 poz. 593 ) odmówił skarżącej przyznania zasiłku celowego specjalnego na dofinansowanie do opłat za gaz. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji ustalił na podstawie wywiadu środowiskowego i zebranej dokumentacji dotyczącej sytuacji rodzinnej i materialnej , ze skarżąca mieszka sama i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Organ ustalił także , iż będąc w wieku produkcyjnym W. G. jest osobą przewlekle chorą , pozostającą w stałym długotrwałym leczeniu. Utrzymuje się z renty inwalidzkiej w wysokości 494,36 zł , z której są dokonywane potrącenia administracyjne a wysokość otrzymywanej renty przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej , które wynosi kwotę 461 zł. Organ pierwszej instancji wskazał , iż za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca w którym wniosek został złożony , bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania , jeżeli ustawa nie stanowi inaczej , pomniejszoną o : miesięczne obciążenia podatkiem dochodowym od osób fizycznych , składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach , kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób zgodnie z art.8 ust.3 ustawy o pomocy społecznej. Ustalone zostało także , iż zadłużenie wobec Zakładu Gazowniczego wynosi 8212, 29 zł . W 2005 roku skarżąca dokonała wpłaty za gaz na łączną kwotę 682,21 zł . Ostatnia dokonana przez nią wpłata była w marcu 2006 r na kwotę 30 zł , jest niewspółmierna do wysokości zadłużenia. Organ uznał , iż nie jest w stanie przejąć wszystkich zobowiązań skarżącej ani rozwiązać wszystkich jej problemów. Podkreślił zarazem , iż przyznał decyzją z dnia [...] Nr [...] zasiłek celowy specjalny na zakup żywności w kwocie 100 zł z realizacją w dniu [...] 03.2006 r oraz decyzją z dnia [...] Nr [...] zasiłek celowy specjalny na zakup żywności w kwocie 100 zł z realizacją w dniu [...] 04.2006 r. Nadto od stycznia 2006 r na rok 2006 przyznano W. G. bezpłatne usługi opiekuńcze w wymiarze po 5 dni w tygodni , po 3 godziny dziennie , a równowartość tych usług wynosi miesięcznie około 405 zł. Od powyższej decyzji odwołała się W. G. , która zakwestionowała fakt nie przyznanie jej wnioskowanej pomocy. W uzasadnieniu swojego odwołania wskazała swoją trudną sytuację osobistą , zdrowotną , materialna i finansową . W. G. podnosiła , że jest osobą niepełnosprawną , pozostaje w długotrwałym leczeniu z powodu przewlekłej choroby onkologicznej skóry , cierpi w związku z tym na zaburzenia wzroku , biegunkę i inne dolegliwości z chorobą związane. Ponadto prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe ma trudności z prowadzeniem gospodarstwa domowego i załatwianiem spraw bieżących i nie posiada osób trzecich , które mogłyby jej w tym pomóc .Otrzymywana renta inwalidzka w kwocie 494 , 36 zł miesięcznie nie wystarcza na pokrycie podstawowych potrzeb. Rozpatrując powyższe odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło , iż zgodnie z art.39 ust.1 i 2 ustawy o pomocy społecznej , w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności leków i leczenia , opału , odzieży , niezbędnych przedmiotów użytku domowego , drobnych remontów i napraw w mieszkaniu a także kosztów pogrzebu. Ogólną przesłanką przyznawania świadczeń z pomocy społecznej sformułowaną w art. 7 i 8 ustawy o pomocy społecznej jest osiąganie przez osobę ubiegającą się o takie świadczenie dochodu nie przekraczającego ustawowo określonych kwot oraz występowanie przynajmniej jednej z wymienionych w ustawie okoliczności uzasadniających przyznania danego świadczenia . Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał także na treść art. 7 ustawy o pomocy społecznej w myśl , którego pomoc na zasadach określonych w ustawie udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu m.in. ubóstwa , sieroctwa , bezdomności , bezrobocia , niepełnosprawności , długotrwałej lub ciężkiej choroby , przemocy w rodzinie , potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności , bezradności w sprawach opiekuńczo- wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego , zwłaszcza w rodzinach , niepełnych lub wielodzietnych , alkoholizmu lun narkomanii i zdarzenia losowego. Tym samym podkreśliło SKO , jeżeli obydwie w/w przesłanki zostaną kumulatywnie spełnione , wówczas organ I instancji powinien rozważyć możliwość przyznania pomocy społecznej . Według organu W. G. nie spełnia podstawowego wymogu określonego w ustawie o pomocy społecznej , jako warunku przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego , bo dochód w jej gospodarstwie domowym w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł 494 , 36 zł , miesięcznie i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe w gospodarstwie jednoosobowym czyli kwotę 461 zł . SKO ustaliło , że W. G. w roku [...] przeszła ciężką operację nowotworu mózgu , jest przewlekle chora na onkologiczne schorzenia skóry. Ponadto ma trudności z zaspokojeniem swoich podstawowych potrzeb bytowych i trudności z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Podkreślono , że składająca odwołanie , pozostaje pod opieką społeczną i korzysta z pomocy w formie usług opiekuńczych i zasiłków celowych specjalnych na zakup żywności. Powołując się na art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej SKO wskazało , że jednorazowo uprawnionym do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej z zastrzeżeniem art. 40 , 41 , 78 i 91 są osoby samotnie gospodarujące których dochód nie przekracza kwoty 461 zł , zwanej dalej ,, kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej ‘’ . SKO przyjęło ustalenie , że zadłużenie wobec Zakładu Gazowniczego z tytułu niezapłaconego gazu przekroczyło już kwotę 8.212,29 zł a za okres od 20 grudnia 2005 r. do 27 stycznia 2006 r - kwotę 804 , 74 zł . Organ ustalił także , iż wobec skarżącej toczy się postępowanie komornicze , a co za tym idzie wnioskowana przez nią wysokość pomocy społecznej znacznie przekracza możliwości finansowe OPS . SKO stwierdziło następnie , iż z utrwalonego orzecznictwa sądowo-administracyjnego i literatury przedmiotu wynika , że organy pomocy społecznej Muszą miarkować z udzielaniem pomocy , i w pierwszej kolejności udzielać jej osobom nie posiadających żadnych dochodów lub dochody poniżej kryterium ustawowego .Zdaniem organu odwoławczego potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione , jeżeli odpowiadają celem i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej ( art. 3 ust.4 cyt. ustawy ) . W ocenie SKO w przypadku uwzględnienia wniosku skarżącej rozmiar przyznanego świadczenia przekraczałby możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej i mógłby zniweczyć pomoc wobec innych osób , znajdujących się w jeszcze trudniejszej sytuacji osobistej i finansowej niż skarżąca . Z powyższą decyzją nie zgodziła się W. G. , która wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję SKO z dnia [...] uzupełniona następnie pismem z dnia 23.10.2007 . W uzasadnieniu skargi W. G. wskazała , iż jest osobą samotną , bardzo poważnie chorą i nie jest w stanie sama prowadzić swoich spraw .Poniosła także , iż zaskarżona decyzja pozbawia ją możliwości uzyskania pomocy w finansowaniu opłat za gaz. Podkreśliła , iż cierpi na poważne schorzenia dermatologiczne i nie może sobie pozwolić na życie bez ciepłej wody w nie ogrzewanym mieszkaniu. Zarzuciła także organowi naruszenie przepisów postępowania , a w szczególności : - art. 7 i 77 § 1 oraz art.107 § 3 Kpa poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego w sprawie . - w dalszej kolejności obrazę przepisu art.39 ust.1 i 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez uznanie , że Skarżąca nie zasługuje na przyznanie zasiłku celem zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej . - art. 41 ustawy o pomocy społecznej poprzez uznanie , że nie zachodzi po stronie skarżącej szczególny przypadek zasługujący na przyznanie zasiłku celem zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej , - art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej poprzez uznanie , że udzielenie W. G. pomocy społecznej przekraczałoby możliwości ośrodka pomocy społecznej. Skarżąca wskazała także , iż organ zobowiązany był do szczególnego ustalenia jej sytuacji materialnej oraz okoliczności umożliwiających ubieganie się o pomoc , gdy dochód rodziny przekracza minimum ustawowe Zdaniem skargi , organy przyjęły , że nie zachodzi szczególny przypadek o jakim mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej , jednak stanowiska tego nie uzasadniały w kontekście całokształtu zebranych dowodów . W przekazaniu skarżącej dopiero szczegółowe ustalenia kosztów jej utrzymania ( poza rachunkami za gaz ) przy uwzględnieniu rodzaju i kosztów diety i opieki medycznej , dało by podstawy do oceny , czy zachodzą przesłanki do zastosowania tego przepisu . Podkreślono , że obowiązkiem organów było załatwianie sprawy zgodnie z żądaniem skarżącej o ile interes społeczny nie stoi temu na przeszkodzie , ani nie przekracza możliwości organu wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków . Skarżąca zarzuciła także brak należytego uzasadnienia twierdzenia organu , iż nie posiada on należytych funduszy na udzielenie jej pomocy finansowej .Wskazała , iż ani SKO ani OPS nie udowodnili , iż kwota kilkudziesięciu złotych miesięcznie , leży poza zakresem finansowym ośrodka. W odpowiedzi na skargę SKO w całości podtrzymało swoje stanowisko w sprawie . Stwierdziło ponadto , iż przyznanie skarżącej pomocy pieniężnej uzależnione jest nie tylko od sytuacji materialnej Strony i jej żądań , bowiem rozpatrując wniosek o przyznanie zasiłku celowego organ musi także kierować się ogólnie zasadami wyrażonymi w art. 3 ust.3 i ust. 4 z dnia 12 marca 2004 r o pomocy społecznej , to znaczy koniecznością dostosowania rodzaju , formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy , jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy , jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej ( Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 marca 2006 r. sygn.akt I SA/Wa 445/06 , opublikowany w LEX nr 197469 ) . Podkreślono , że zasiłek specjalny celowy miał dotyczyć należności za gaz za okres od 20 grudnia 2005 r do 27 stycznia 2007 r , a więc ponad rocznej zaległości z tego tytułu . Wojewódzki Sąd administracyjny zważył : Stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153 , poz. 1269 ) , w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 , poz. 1270 z poźn.zm. ) - dalej ustawa p.p.s..a - przedmiotem kognicji Sądu jest kontrola zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem o ile ustawa nie stanowi inaczej . W myśl przepisu art. 134 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną . Zarazem nie każde naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania stanowi podstawę do uwzględnienia skargi. Zgodnie bowiem z przepisem art.145 § 1 pkt 1 p.p.s.a Sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości lub w części jeżeli stwierdzi : a/ naruszenie prawa materialnego , które miało wpływ na wynik sprawy b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania c/ inne naruszenie przepisów postępowania jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Taka regulacja oznacza , że podstawę uwzględnienia skargi może stanowić tylko takie naruszenie prawa materialnego , które pozostaje w związku z wynikiem sprawy , t.j. w związku z jej rozstrzygnięciem oraz także naruszenie przepisów postępowania , co do którego zachodzi przypuszczenie , iż mogło mieć istotny wpływ na wynik tego rozstrzygnięcie . Dokonania na powyższych zasadach kontrola zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku , iż naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania ( o czym niżej ) nie miało wpływu na wynik sprawy , co skargę czyni bezzasadną. Przede wszystkim przypomnieć należy , iż przepis art. 8 ust.1 pkt 1 mającej w sprawie zastosowanie ustawy z dnia 12 marca 2004 r o pomocy społecznej ( Dz.U. Nr 64 , poz.593 z późn. zm. ) w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji stanowił , że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej , z zastrzeżeniem art. 40 , 41 , 78 i 91 przysługuje : 1/ osobie samotnie gospodarującej , której dochód nie przekracza kwoty 461 zł , zwanej dalej ,, kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej ‘’ . Taka regulacja powoduje , iż tylko osobie , której dochód nie przekracza ustawowej wysokości ustalonego dla niej jako dla osoby samotnie gospodarującej , kryterium dochodowego , przysługuje prawo do przyznania świadczenia pieniężnego. Względem takich osób powstaje obowiązek organów opieki społecznej załatwienia sprawy zgodnie z ich żądaniem o ile przemawiają za tym cele ustawy o pomocy społecznej , a nie stoi udzieleniu pomocy na przeszkodzie interes społeczny , ani też wysokość udzielanej w oparciu o uznanie administracyjne pomocy nie przekracza możliwości organu z wynikających z przyznanych organowi uprawnień i środków . Ta zasada nie ma jednak zastosowania , w odniesieniu świadczeń pieniężnych przewidzianych art. 40 , 41 , 78 i 91 ustawy , gdyż przyznanie tych świadczeń nie jest zależne od spełnienia przesłanki ,, kryterium dochodowego" a zatem wymienione w tych przepisach świadczenia są niezależne od dochodu. Ustalenie zatem , że skarżąca przekroczyła wysokością uzyskiwanej renty , kwotę kryterium dochodowego ustalonej dla osoby samotnie gospodarującej – co jest w sprawie poza sporem , trafnie spowodowało , rozpoznanie wniosku skarżącej na płaszczyźnie przepisu art. 41 pkt 1 ustawy regulującego podstawy przyznania zasiłku celowego specjalnego. Zgodnie z tym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny , który nie podlega zwrotowi . Organ I instancji odmawiając przyznania skarżącej zasiłku celowego specjalnego w kwocie 804, 74 zł na dofinansowanie należności za opłaty za gaz za okres od 20 grudnia do 27 stycznia 2006 r , t.j. powstałe przed wniesieniem 14 marca 2006 r podania , nie uznał tej okoliczności , za szczególnie uzasadniony przypadek o którym mowa w art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej .utrzymując w mocy zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławcze akceptowało to stanowisko. Z tym rozstrzygnięciem należy się zgodzić . Z uwagi na regulację powstawania prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej określoną w przepisie art.8 ust.1 ustawy uzależniającą w zasadzie powstanie prawa od nieprzekroczenia kryterium dochodowego , brzmienie przepisu art. 41 pkt 1 przesądza o wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego . Podkreślając taki charakter przepisu art.41 pkt ustawy , Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 stycznia 2006 r Sygn.I OSK 777/65 ( Lex 194414 ) , wskazał , iż przyznanie opartego na tym przepisie świadczenia pieniężnego może nastąpić w sytuacji szczególnie uzasadnionej a więc w wyjątkowym wypadku , a także , że odmiennie niż w stosunku do rodzajów świadczeń przyznawanych z uwagi na kryterium dochodowe , nie można wyprowadzić wniosku , iż przyznanie takiej formy pomocy jest obowiązkiem organu . Pomijając , zatem , iż wysokość przyznanego ewentualnie specjalnego zasiłku celowego nie mogła przekroczyć kwoty 461 zł przy żądanej wysokości 804 zl 74 gr , to trafne jest stanowisko organów , iż podstawę żądania tego zasiłku stanowiła sytuacja życiowa , która nie ma charakteru szczególnego , wyjątkowego , a zatem nie zachodziła podstawa do oparcia udzielenia pomocy na przepisie art. 41 pkt 1 ustawy. Celem zasiłku miało być pokrycie zaległości powstałej na przestrzeni znacznego czasu a więc regulacja zobowiązań , które się kumulowały. Trzeba tez mieć na uwadze , iż organy ustaliły , że zaległości skarżącej w ogóle z tytułu należności za gaz wynoszą 8 212, 29 zł a zatem wydatkowanie ze środków pomocy społecznej kwoty 461 zł z tytułu zasiłku celowego specjalnego nie mogło stanowić udzielenia świadczenia pomocy pieniężnej na zaspokojenie szczególnej potrzeby życiowej , w której skarżąca się znalazła . Natomiast zbędne i mylące było rozpatrywanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze przesłanek udzielenia pieniężnego świadczenia pomocy w postaci zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust.1 i 2 , gdyż prawo do przyznania tego świadczenia nie może powstać w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego jak podkreśliły to organy obu instancji . O tyle naruszone zostało prawo materialne przez błędne zastosowanie art. 39 ust.1 i 2 ustawy , co jednak przy prawidłowym zastosowaniu art. 41 pkt 1 nie mogło mieć - z uwagi na wyżej wskazane okoliczności wpływu na wynik sprawy . W tym zakresie uzasadnienie decyzji organu II instancji naruszało przepis art.107 § 2 kpa przez niewyjaśnienie prawidłowej podstawy prawnej decyzji . Nie są natomiast uzasadnione zarzuty skargi naruszenia przepisów art. 7 i 77 kpa przez niewyjaśnienie stanu faktycznego i to w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Całkowicie zbędne z uwagi na cel żądanego świadczenia z pomocy społecznej było czynienie dalszych ustaleń , co do możliwości skarżącej do pokrywania swoich potrzeb życiowych przez ustalenie kosztów zaspakajania potrzeb. Zarzut ten wychodzi zresztą z mylnego założenia , iż przyznanie świadczenia w postaci celowego zasiłku specjalnego mieści się w sferze obowiązków organu pomocy społecznej , na równi ze świadczeniami opartymi na powstawaniu prawa do tych świadczeń wobec spełniania kryterium dochodowego. Z tych samych względów nie ma doniosłości prawnej zarzut udokumentowania braku środków na udzielenie skarżącej pomocy finansowej na wskazany cel , który jak wyżej podniesiono nie uzasadniał udzielenia tej pomocy. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w I punkcie sentencji wyroku , na podstawie art.151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Orzeczenie w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu oparto na przepisie art.250 powołanej ustawy.