II SA/Gl 1370/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 29 lipca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1952/2022/10020/AK w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 1 czerwca 2022 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Prezydent Miasta R. decyzją z dnia 1.06.2022r. ustalił, że w okresie od 1.09.2021 r. do 31.01.2022 r. skarżąca J.W. pobrała nienależnie świadczenia wychowawcze w łącznej kwocie 2.500 zł. na syna K.W. - w kwocie po 500 zł. miesięcznie - przyznane informacją z dnia 12.03.2021r. i zażądał od niej zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że okolicznością powodującą utratę prawa skarżącej do świadczenia wychowawczego na ww dziecko jest fakt, iż syn K.W. w ww. okresie nie zamieszkiwał z nią i strona nie sprawowała opieki nad nim, jak również nie ponosiła kosztów jego utrzymania. Organ wskazał, że świadczenia wychowawcze zostały wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia, w związku z tym, zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, są to świadczenia nienależnie pobrane. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącą, decyzją z dnia 29 lipca 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że informacją z dnia 12.03.2021 r. organ I instancji przyznał skarżącej J.W. prawo do świadczenia wychowawczego na syna K.W. na okres od 1.06.2021 r. do 31.05.2022 r. w kwocie 500 zł. miesięcznie. Następnie mąż skarżącej poinformował organ I instancji, że jest w separacji z żoną od maja 2020r. i od września 2021 r. wynajmuje mieszkanie wraz z synem, a żona od sierpnia 2021 r. przelewa na jego konto świadczenie wychowawcze. W dniu 15.02.2022 r. skarżąca poinformowała organ I instancji, że syn K.W. mieszka razem z ojcem od momentu otrzymania eksmisji tj. 7.08.2021 r., a ona całą kwotę świadczenia wychowawczego począwszy od lipca 2021 r. przekazuje bezpośrednio na konto męża, na potrzeby syna, jak również dobrowolnie płaci alimenty w kwocie po 200 zł. Decyzją z dnia 18.02.2022r. organ I instancji uchylił stronie prawo do świadczenia wychowawczego przyznanego na syna K.W. Organ odwoławczy wskazał, że w przypadku skarżącej zachodzi przesłanka świadczeń nienależnie pobranych z art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, albowiem strona otrzymała w okresie od 1.09.2021 r. do 31.01.2022 r. nienależnie świadczenie wychowawcze w wysokości 500 zł. miesięcznie na syna, mimo braku prawa do tego świadczenia. Warunkiem ustawowym (zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy) pobierania na dzieci świadczenia wychowawczego jest wspólne zamieszkiwanie dziecka z tym rodzicem, który pobiera przedmiotowe świadczenie oraz pozostawanie dziecka na utrzymaniu tego rodzica. Ponadto organ podniósł, że okoliczność, iż strona przelewała otrzymywane świadczenia na konto męża, który przeznaczał je na utrzymanie syna, nie ma wpływu na wynik niniejszego postępowania. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca – reprezentowana przez pełnomocnika – podniosła zarzut naruszenia przez organ prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, a to art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że świadczenie wychowawcze pobrane przez skarżącą w okresie od września 2021 r. do stycznia 2022 r. było świadczeniem nienależnym, podczas gdy skarżąca nie pobrała świadczenia w złej wierze i tym samym nie dopuściła się świadomego wprowadzenia w błąd organu. Zarzuciła również naruszenie przy wydaniu decyzji przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7, art. 8, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego, nieuwzględnienie przy wydaniu decyzji słusznego interesu obywateli przez przyjęcie, że świadczenie wychowawcze było przez skarżącą pobrane nienależnie w sytuacji, gdy z całokształtu materiału dowodowego wynika, iż cała kwota świadczenia została przeznaczona na rzecz jej syna K.W.. W związku z powyższymi zarzutami wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym zastępstwa prawnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a.) - na wniosek organu odwoławczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz.137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji ustalającą, że skarżąca w okresie od 1.09.2021 r. do 31.01.2022 r. pobrała nienależnie świadczenia wychowawcze w łącznej kwocie 2.500 zł. oraz orzekającą zwrot nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407), według którego osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu oraz przepis art. 25 ust. 2 pkt 6 tej ustawy, który precyzuje, że za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia 18.02.2022 r. organ I instancji uchylił skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego przyznanego na jej syna na okres 2021/2022 w związku ze złożeniem przez nią oświadczenia, iż syn, na którego przyznano świadczenie, zamieszkuje z ojcem. W związku z tym organ wydał następnie zaskarżoną decyzję stwierdzającą, że świadczenia za wymieniony w niej okres, są świadczeniami nienależnie pobranymi i orzekł o obowiązku ich zwrotu. W wyniku kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należało, że została ona wydana z istotnym naruszeniem przepisów postępowania. W tym zakresie podzielić bowiem należało ocenę prawną wyrażoną w podobnym stanie faktycznym i prawnym w wyroku WSA w Gliwicach w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 47/21, według którego okoliczność, że wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w związku z uchyleniem prawa do świadczenia wychowawczego przyznanego skarżącej, "nie zwalniała organu z obowiązku dokonania oceny, czy środki przyznane w ramach świadczenia wychowawczego zostały wykorzystane zgodnie z ich przeznaczeniem, czyli zostały spożytkowane stosownie do celu wskazanego w art. 4 ust. 1 ustawy. Zgodnie z tą regulacją, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Jeżeli zatem okazałoby się, że pobrane przez skarżącą świadczenia wychowawcze zostały spożytkowane na pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb syna to oznaczałoby, iż świadczenia te nie zostały przez skarżącą nienależnie pobrane. Powyższą kwestię należy jednak wyjaśnić" (wyrok WSA w Gliwicach sygn. akt II SA/Gl 47/21). Podkreślenia przy tym wymagało, że w niniejszej sprawie, podobnie jak i w sprawie, w której wydano cytowany wyrok, w aktach sprawy zawarte są potwierdzenia dokonania przelewów z konta skarżącej na rachunek jej męża. Wskazano w nich tytuł przelewu "500+" i miesiąc, którego dotyczy to świadczenie. W ramach uzupełnienia postępowania dowodowego organ powinien zatem ustalić, poprzez odebranie oświadczenia od męża skarżącej, czy przekazane przez nią środki zostały przeznaczone na cel określony w ustawie, wskazany wyżej, gdyż od tych ustaleń – jak podkreślono w cytowanym wyroku – uzależniona jest konieczność zwrotu spornych świadczeń. W wyniku kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić więc należało, że zarówno organ odwoławczy, jak i organ I instancji, poprzez zaniechanie dokonania czynności w celu wyjaśnienia powyższej kwestii, doprowadziły do naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. W związku ze wskazanymi wyżej uchybieniami, skargę należało uwzględnić i zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 P.p.s.a., uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że organ miał obowiązek przeprowadzenia szczegółowej analizy w celu ustalenia wskazanej wyżej okoliczności o kluczowym znaczeniu dla wydania rozstrzygnięcia. Z tego powodu naruszenie wymienionych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazania co do dalszego postępowania, zostały zawarte w powyższych rozważaniach. Przepis art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. stanowił podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu stronie skarżącej kosztów postępowania.