I SA/Wa 1490/15

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Kosińska po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym z wniosku Fundacji [...] z siedzibą w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Fundacji [...] z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za prowadzenie bez zezwolenia placówki zapewniającej całodobową opiekę postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. UZASADNIENIE Fundacja [...] z siedzibą w [...]pismem z dnia 4 sierpnia 2015 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] czerwca 2015 r., nr[...], w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za prowadzenie bez zezwolenia placówki zapewniającej całodobową opiekę Skarżąca złożyła sporządzony w dniu 4 sierpnia 2015 r. na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy, podając, że stan rachunków bankowych Fundacji na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił [...] zł. Ponadto Fundacja nie posiada żadnego majątku, ani środków finansowych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Fundacja ponosi duże koszty na utrzymanie i działalność, w związku z czym wnosi o umorzenie kosztów sądowych, dzięki czemu środki na opłaty sądowe będą mogły zostać przeznaczone na potrzeby podopiecznych Fundacji. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego wzywającego do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, Fundacja nadesłała odpis statutu, wyciągi z rachunku bankowego za okres od 1 maja 2015 r. do 31 sierpnia 2015 r. oraz pismo z 2 października 2015 r. zawierające oświadczenia Prezesa Zarządu Fundacji: 1) o nieposiadaniu przez Fundację środków trwałych, 2) nieskładaniu deklaracji CIT-8 za 2014 oraz sprawozdania finansowego za rok 2015 w związku z tym, że pierwszy rok podatkowy kończy się z dniem 31 grudnia 2015 r., 3) zatrudnianiu przez Fundację [...] osób na podstawie umowy o pracę i wypłacaniu wynagrodzeń ze środków pochodzących z odpłatnej działalności statutowej Fundacji, 4) nieposiadaniu przez stronę wymagalnych, niespłacanych zobowiązań publicznych wobec instytucji innych niż organy podatkowe, banki, kontrahenci czy jakiekolwiek inne podmioty, 5) nieposiadaniu przez Fundację wymagalnych i niespornych wierzytelności. Ponadto Prezes Zarządu Fundacji oświadczył, że pomimo statutowych możliwości Fundacja obecnie nie jest w stanie pozyskać świadczeń z dodatkowych źródeł dochodu i świadczeń takich nie pozyskuje. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 14 października 2015 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, podnosząc, że zgromadzony materiał dowodowy jako niekompletny uniemożliwił ocenę rzeczywistych możliwości finansowych strony, złożone natomiast wyjaśnienia i dokumenty nie wskazały, że zasadne jest zwolnienie Fundacji od kosztów sądowych. W sprzeciwie na powyższe postanowienie skarżąca podniosła, że referendarz sądowy pominął niezwykle ważną okoliczność, że skarżąca jest osobą prawną prowadzącą działalność pożytku publicznego i jako taka nie jest podmiotem o charakterze stricte gospodarczym, który można stawiać na równi z przedsiębiorstwami komercyjnymi. Fundacja w ramach swojej działalności statutowej pomaga osobom potrzebującym, realizując cele o znaczeniu ogólnospołecznym. W konsekwencji każda kwota stanowi dla niej znaczące obciążenie. Skarżąca podniosła, że celem instytucji prawa pomocy, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym w tym osobom prawnym i jednostkom organizacyjnym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Zdaniem skarżącej, wykazała ona, że pozyskiwane przez nią w ramach odpłatnej działalności statutowej środki przeznacza ona na zaspokojenie podstawowych potrzeb Fundacji starając się przy tym możliwie najpełniej realizować postawione sobie cele. Skarżąca wyjaśniła, że nie posiada ona środków finansowych, które bez znacznego uszczerbku mogłaby przeznaczyć na pokrycie koszów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "Ppsa", wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek strony podlega rozpoznaniu na nowo. Z treści powołanego przepisu wynika, że już samo wniesienie sprzeciwu, a nie żądanie w nim sformułowane, powoduje utratę mocy wiążącej orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego. Podniesiona w sprzeciwie argumentacja stanowi zaś uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego przez Sąd wniosku. Podkreślić należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, zgodnie z art. 199 Ppsa, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek, tj. możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że obowiązkiem strony wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania, jest ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Przepis art. 245 § 1 Ppsa stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 2 Ppsa osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, zatem wniosek jej podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że w doktrynie i w orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna zobowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęła wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010r., wyd. LexisNexis, str. 568 i nast., jak też postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 20/09, z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 28/09, z dnia 17 września 2013 r., sygn. akt II OZ 732/13, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem to strona powinna wykazać, że nie posiada wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym, nawet przy zachowaniu należytej staranności, było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Podnieść również należy, że obowiązkiem strony wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania, jest ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. W ocenie Sądu, w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie wykazała jednoznacznie, że nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zgodnie z art. 3 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz. U. z 1991 r. Nr 46, poz. 203 ze zm.) w oświadczeniu woli o ustanowieniu fundacji fundator powinien wskazać cel fundacji oraz składniki majątkowe przeznaczone na jego realizację, którymi mogą być pieniądze, papiery wartościowe, a także oddane fundacji na własność rzeczy ruchome i nieruchomości. Fundacja, przystępując do realizacji zamierzonego celu, powinna liczyć się z koniecznością ponoszenia określonych kosztów, w tym kosztów prowadzonych spraw sądowych i zabezpieczyć odpowiednie środki na ich pokrycie z własnego majątku. Szczytny cel, dla realizacji którego fundacja została ustanowiona, nie może stanowić sam w sobie uzasadnienia dla udzielenia jej prawa pomocy. Przerzucenie natomiast ciężaru funkcjonowania fundacji na budżet państwa przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność tej fundacji zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż fundacje prowadzą działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienie NSA z 2 marca 2013 r. sygn. akt I OZ 114/12, z dnia 17 września 2013 r., sygn. akt II OZ 732/13, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedłożonego Statutu przez wnioskującą Fundację wynika, że majątek Fundacji stanowi fundusz założycielski w kwocie [...] zł, przy czym kwota [...] zł przeznaczona została na realizację celów statutowych Fundacji, kwota [...] zł na cele związane z prowadzoną przez Fundację działalnością gospodarcza oraz środki finansowe, nieruchomości i ruchomości nabyte przez Fundację w toku jej działania. Z § 12 pkt 3 statutu wynika, że dochody Fundacji pochodzą, w szczególności z: krajowych i zagranicznych darowizn, spadków i zapisów, dotacji, datków i subwencji, dochodów uzyskanych z akcji promocyjnych, zbiórek i imprez publicznych prowadzonych przez Fundację, zysku z lokat w bankach i instytucji rynku kapitałowego w kraju i za granicą, operacji finansowych i dochodów z działalności gospodarczych fundacji. Z powyższego wynika, że Fundacja posiada zatem realną możliwość uzyskania środków finansowych na opłacenie kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym z wielu źródeł. W niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała, aby jej sytuacja finansowa uzasadniała zwolnienie jej od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł – wpis sądowy od skargi. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżąca nadesłała wyciągi z rachunku bankowego potwierdzające wskazaną we wniosku o prawo pomocy wysokość salda na tym rachunku na dzień 31 sierpnia 2015 r., jak również odpis statusu oraz oświadczenie o zatrudnianiu przez Fundację [...] osób na podstawie umowy o pracę i wypłacaniu wynagrodzeń ze środków pochodzących z odpłatnej działalności statutowej Fundacji, Skarżąca oświadczyła ponadto, że w związku z tym, że nie upłynął jeszcze termin do złożenia zeznania podatkowego oraz sprawozdania finansowego, dokumentów tych jeszcze nie złożyła. Dodatkowo oświadczyła, że nie posiada środków trwałych, nie posiada wymagalnych, niespłacanych zobowiązań publicznych wobec instytucji innych niż organy podatkowe, banki, kontrahenci czy jakiekolwiek inne podmioty, nie posiada także wymagalnych i niespornych wierzytelności. Z nadesłanych wyciągów z rachunku bankowego, które ujawniają zasilenia rachunku bankowego skarżącej z tytułu opłat pobieranych za świadczone usługi opieki wynika, że w maju 2015 r. zasilono konto wpłatą [...] zł, w czerwcu 2015 r. –[...], w lipcu 2015 r. –[...], w sierpniu 2015 r. –[...]zł. Z rachunków tych wynika również, że Fundacja pozyskuje regularne comiesięczne darowizny na kwotę[...]. Z kolei wyciągi te pozwalają stwierdzić dokonywanie wypłat z bankomatu na kwoty rzędu [...] zł. Z analizy nadesłanych wyciągów za okres maj-sierpień 2015 r. nie wynika, aby Fundacja dokonywała wypłat z tytułu wynagrodzenia za pracę na rzecz [...] pracowników Jedyna wzmianka o wypłacie wynagrodzenia za pracę za lipiec 2015 r. w kwocie [...] zł znajduje się w wyciągu z sierpnia 2015 r. Wobec złożenia przez wnioskodawcę oświadczenia, że wypłata wynagrodzeń dla pracowników odbywa się ze środków pochodzących z odpłatnej działalności Fundacji oraz nieujawnienia danych dotyczących łącznej kwoty wypłacanych wynagrodzeń należało uznać, że wnioskodawca posiada środki finansowe. Nie bez znaczenia jest również, fakt ustanowienia przez Fundację pełnomocnika z wyboru do reprezentowania jej interesów w sprawie co również potwierdza, że sytuacja finansowa Fundacji nie jest zła. Podkreślenia wymaga, że na wezwanie referendarza sądowego skarżąca nie nadesłała dokumentów księgowych obrazujących wysokość wszystkich przychodów uzyskanych przez Fundację w okresie ostatnich trzech miesięcy poprzedzających wystąpienie z wnioskiem o prawo pomocy oraz oświadczenia o miesięcznych kosztach związanych z prowadzeniem działalności statutowej obejmującego wskazanie rodzaju oraz wysokości tychże kosztów, dlatego nie było możliwości dokonana rzeczywistej oceny, ponoszonych przez Fundację kosztach na realizację celów statutowych, czy administrację. Stwierdzić zatem należy, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie została dostatecznie wyjaśniona, gdyż wątpliwości odnoszące się do wiarygodności przedstawionych przez wnioskodawcę informacji nie zostały przez stronę usunięte. Tym samym, wnioskodawca nie wykazał że spełnia przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa. W postępowaniu z wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd rozpoznający wniosek powinien mieć na uwadze zasadniczo ustawowe przesłanki, których spełnienie może uprawniać do przyznania prawa pomocy. Oznacza to konieczność wykazania przez wnioskodawcę, że jego aktualny stan majątkowy nie pozwala mu na partycypowanie w kosztach postępowania. W tym stanie rzeczy należało uznać, że wnioskodawca nie wykazał w sposób dostateczny, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 Ppsa uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, co obligowało Sąd do odmowy przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 i art. 260 Ppsa, postanowił jak w sentencji.