II FSK 1703/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Krzymień (sprawozdawca), Sędziowie NSA Grzegorz Borkowski, Włodzimierz Kubiak, Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 31 października 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 sierpnia 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 734/07 w sprawie ze skargi Z.. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 28 grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie rozpatrzenia zarzutów złożonych w postępowaniu egzekucyjnym 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Z. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w W. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 1 sierpnia 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 734/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 11 grudnia 2006 r. w przedmiocie rozpatrzenia zarzutów złożonych w postępowaniu egzekucyjnym. Jak wskazano w uzasadnieniu orzeczenia, postanowieniem tym utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego W. S. z dnia 26 września 2006 r. nie uwzględniające zarzutów Z. na toczące się postępowanie egzekucyjne zgłoszonych na podstawie art. 33 pkt 1, 3, 4, 7, 8 i 10 ustawy z dnia 7 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 ze zm.) – dalej w skrócie "u.p.e.a." Przytaczając okoliczności wydania tego rozstrzygnięcia Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, iż Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego W. S. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec Z. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. w dniu 2 grudnia 2005 r. na wierzytelności G. S.S.A. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. stwierdził bowiem, iż w toku prowadzonej egzekucji wobec G. S.S.A. zajęto wierzytelność Spółki przysługującą od Z. Wobec bezpodstawnego nieprzekazania przez dłużnika zajętych wierzytelności, organ egzekucyjny wydał postanowienie na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. określające wysokość nieprzekazanej kwoty i w jego oparciu wystawił Z. tytuł wykonawczy nr [...]. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec Z. w oparciu o wskazany tytułu wykonawczy nastąpiło w dniu 27 grudnia 2005 r. poprzez doręczenie dłużnikowi zajętej wierzytelności (Bank PKO XV Oddział w W.) zawiadomienia o zajęciu z dnia 16 grudnia 2005 r. Pismem z dnia 6 stycznia 2006 r. skierowanym do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego W. S. Z. wniósł zarzuty na podstawie art. 33 pkt 1, 3, 4, 7, 8 i 10 u.p.e.a. w sprawie prowadzonego postępowania wskazując w szczególności, iż: - przed wszczęciem egzekucji administracyjnej nie zostało doręczone upomnienie wzywające do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego (zarzut z art. 33 pkt 7 u.p.e.a.), - tytuł wykonawczy nie spełniał wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., zwłaszcza jego § 3, gdyż do tytułu nie dołączono dowodu doręczenia upomnienia, a wierzyciel ograniczył się do zamieszczenia w nim ogólnej klauzuli wskazującej na § 13 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.) oraz istniała rozbieżność między kwotą należności głównej podanej w tytule a określoną w postanowieniu stanowiącym podstawę jego wystawienia, tzn. nastąpiło określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z postanowienia (zarzuty z art. 33 pkt 3 i 10 u.p.e.a), - Z. wykonał obowiązek wynikający z wystawionego tytułu, gdyż kwota nim objęta była realizowana w trybie pozaegzekucyjnym, a kwoty łącznie przekazane przez Z. ją przekroczyły (zarzut z art. 33 pkt 1 u.p.e.a), - Z. nie jest - wbrew temu co napisano w tytule wykonawczym - zobowiązanym w rozumieniu przepisów egzekucyjnych, gdyż nie był on w przeszłości i nie jest obecnie dłużnikiem zajętej wierzytelności zobowiązanego klubu – G. S.S.A., a ponadto nie istnieje żadna umowa, z której wynikałoby zobowiązanie Z. do przekazania na rzecz wskazanego klubu jakichkolwiek sum pieniężnych (zarzut z art. 33 pkt 4 u.p.e.a.), - zastosowany środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego w PKO BP jest uciążliwy dla Z. (zarzut z art. 33 pkt 8 u.p.e.a). Powyższe zarzuty organ egzekucyjny, tj. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego W. S. przekazał wierzycielowi (Naczelnikowi Pierwszego Urzędu Skarbowego w K.) celem zajęcia stanowiska odnośnie zgłoszonych zarzutów. Postanowieniami z dnia 23 czerwca 2006 r. wierzyciel uznał zarzuty Z. zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1 i 4 u.p.e.a. za niedopuszczalne, a zarzuty oparte na art. 33 pkt 3, 7 i 10 u.p.e.a oddalił jako bezzasadne. Postanowienie dotyczące tych ostatnich zarzutów było przedmiotem zażalenia i zostało utrzymane w mocy przez organ odwoławczy. Po otrzymaniu ostatecznych postanowień w sprawie stanowiska wierzyciela organ egzekucyjny - Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego W. S. – postanowieniem z dnia 26 września 2006 r. nie uwzględnił zarzutów Z. zgłoszonych na podstawie art. 33 pkt 1, 3, 4, 7, 8 i 10 u.p.e.a. Zaskarżonym do Sądu w niniejszej sprawie postanowieniem z dnia 11 grudnia 2006 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie. Wywiódł, że rozpatrzenie zarzutów następuje po uzyskaniu wypowiedzi wierzyciela, przy czym związanie organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela jest uzależnione od podstaw wniesionego zarzutu. Wypowiedź wierzyciela odnośnie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5 u.p.e.a. jest dla organu egzekucyjnego wiążąca i organ ten nie może dokonać samodzielnej ich weryfikacji, gdyż czyniąc to naruszyłby dyspozycję art. 34 § 1 u.p.e.a. Wskazał, że zasadność i wymagalność obowiązku objętego tytułem egzekucyjnym, a więc stan faktyczny co do obowiązku przekazania przez Z. jako dłużnika zajętej wierzytelności stosownej kwoty został ustalony w postanowieniu stanowiącym podstawę wystawienia tytułu wykonawczego. Dyrektor Izby Skarbowej nie uwzględnił również zarzutu, iż Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. pominął milczeniem fakt uzyskania od Z. dużych sum pieniężnych, zarówno przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, jak i po jego wszczęciu. Jest to bowiem argument skierowany na badanie zasadności wystawienia tytułu wykonawczego na określoną kwotę i był on przedmiotem rozpatrzenia przez wierzyciela, którego stanowisko w tym zakresie stało się dla organu egzekucyjnego wiążące. Kwestionowanie natomiast przez Z. stanowiska wierzyciela nie mogło zostać rozpatrzone przez organ egzekucyjny. Odnośnie do zarzutów postawionych w oparciu o art. 33 pkt 7 i 10 u.p.e.a., czyli braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia oraz niespełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., organ odwoławczy podniósł, że kwestie te były badane przez organ egzekucyjny przed doręczeniem Z. odpisu tytułu wykonawczego, w ramach umocowania zawartego w art. 29 § 1 u.p.e.a. W tym zakresie Dyrektor Izby Skarbowej w W. nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno co do wystawienia tytułu wykonawczego, jak i prowadzenia egzekucji bez doręczenia upomnienia. Nie budziła jego zastrzeżeń także ocena organu egzekucyjnego odnosząca się do kwestii zastosowanego środka egzekucyjnego, zwłaszcza, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego stanowi w jego ocenie jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. Oddalając skargę Sąd I instancji podkreślił na wstępie, iż zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. mógł rozstrzygać tylko i wyłącznie w granicach sprawy. Sprawa poddana ocenie Sądu dotyczyła rozpatrzenia przez organ egzekucyjny zarzutów zgłoszonych przez Z. w postępowaniu egzekucyjnym. W granicach tej sprawy nie mieściła się zatem ocena prawidłowości postanowień wydanych przez wierzyciela, czy też wypowiadanie się w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. Te sprawy mogły być poddawane ocenie jedynie w odrębnych postępowaniach. W zakresie mającym znaczenie dla niniejszej sprawy Sąd I instancji wskazał, iż zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym – także na podstawie art. 33 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca, nie może on potraktować tych zarzutów odmiennie niż wskazuje na to wierzyciel. Skoro zatem w rozpoznanej sprawie wierzyciel uznał zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1 i 4 u.p.e.a. za niedopuszczalne, a zarzut z pkt 3 ocenił jako bezzasadny (używając formuły "oddalenia"), to postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie tych zarzutów nie mogło być inne niż orzekające o ich nieuwzględnieniu. Ustawodawca w art. 34 u.p.e.a. w zakresie sposobu redagowania sentencji podejmowanych rozstrzygnięć nie narzucił w każdym przypadku gotowych formuł, organ egzekucyjny wydaje "postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów", a jeżeli zarzuty są uzasadnione wydaje "postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego" albo "postanowienie o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego". A zatem, przyjęty sposób zredagowania sentencji rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego będzie mógł zostać uznany za wadliwy jedynie wówczas, gdy nie pozwoli on na odczytanie jak dany zarzut został zakwalifikowany (jako zarzut niedopuszczalny lub pozostały) i jakie jest wobec niego stanowisko organu go oceniającego (czy uznaje on, że zaistniały przesłanki statuujące dany zarzut, czy też uważa, że jest ich brak). Tego typu wad w postanowieniu organu egzekucyjnego objętego skargą Sąd I instancji się nie dopatrzył. Z kolei w zakresie oceny zarzutów Skarżącego odnoszących się do art. 33 pkt 7 i 10 w związku z art. 27 § 3 u.p.e.a. Sąd stwierdził, iż w tym względzie ocena zaprezentowana przez organ egzekucyjny oraz organ odwoławczy w wydanych postanowieniach nie naruszała prawa. Zdaniem Sądu, organ egzekucyjny nie naruszył również art. 15 u.p.e.a. i § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. poprzez brak doręczenia upomnienia, bowiem podstawą wystawienia tytułu wykonawczego było postanowienie (a więc akt mieszczący się w szerszym pojęciu "orzeczenia") organu egzekucyjnego określające nie przekazaną przez dłużnika zajętej wierzytelności kwotę, tj. orzeczenie wydane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. Zgodnie z art. 71b zdanie drugie u.p.e.a. postanowienie takie jest podstawą wystawienia tytułu wykonawczego, a więc dla uruchomienia postępowania egzekucyjnego nie było wymagane uprzednie przesłanie upomnienia zobowiązanemu (Z.). Podstawa prawna braku takiego obowiązku została przy tym podana w tytule wykonawczym. Nie zasługiwał na uwzględnienie także zarzut dotyczący naruszenia art. 33 pkt 8 u.p.e.a. Podnieść należy, że zarzut ten mógł być rozpatrzony przez organ egzekucyjny bez uzyskania stanowiska wierzyciela w tym zakresie i takowego wierzyciel nie wyraził. W ocenie Sądu nie doszło do naruszenia określonej w art. 7 § 2 u.p.e.a. zasady stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązków w połączeniu z zasadą stosowania najmniej uciążliwego środka. Zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego jest jednym z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji rachunek pozostaje otwarty, zobowiązany zostaje ograniczony w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności, która podlega egzekucji. Jeśli zobowiązany uważał, że zastosowany przez organ egzekucyjny środek jest zbyt uciążliwy, to powinien podnoszoną okoliczność szczegółowo uzasadnić oraz wykazać, iż możliwe jest zastosowanie innego, mniej uciążliwego dla niego środka. Skoro celem zobowiązanego jest skuteczne postawienie zarzutu w tym zakresie, to musi się on oprzeć na wykazaniu, iż mimo istnienia innych możliwych do zastosowania wobec niego środków prowadzących także do wykonania obowiązku i które jednocześnie są znane organowi egzekucyjnemu, zostały one pominięte w sposób nieuzasadniony przez organ. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, Z. zarzucił: 1. naruszenie prawa materialnego: § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie, albowiem należność objęta tytułem wykonawczym z dnia 2 grudnia 2005 r., [...], nie została w sposób tożsamy określona postanowieniem Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K., co miało wpływ na uznanie za bezzasadny zarzutu Z. opartego na treści art. 33 pkt 7 jak również pkt 10 u.p.e.a. oraz na oddalenie skargi na czynności egzekucyjne Z. zgłoszonej w innej sprawie, 2. naruszenie prawa materialnego – art. 27 § 3 u.p.e.a. poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, iż w niniejszej sprawie nie zachodził obowiązek doręczenia upomnienia, co miało wpływ na uznanie za bezzasadny zarzut Z. zgłoszony w trybie art. 33 pkt 7 i pkt 10 u.p.e.a. oraz na oddalenie skargi na czynności egzekucyjne Z. zgłoszonej w innej sprawie. W uzasadnieniu powyższych zarzutów podniesiono, iż Dyrektor Izby Skarbowej w K. wydał w dniu 14 listopada 2005 r. postanowienie utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 19 września 2005 r. określające wysokość nie przekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności. Naczelnik Urzędu Skarbowego wystawił tytuł wykonawczy w dniu 2 grudnia 2005 r., a więc w czasie biegu terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, zaś organ egzekucyjny wszczął egzekucję w niniejszej sprawie bez uprzedniego przekazania do Z. upomnienia zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Powyższe stanowi – w ocenie Z. – naruszenie art. 15 u.p.e.a., co jest pierwszą podstawą do uwzględniania zarzutu Z. opartego na treści art. 33 pkt 7 u.p.e.a. W skardze kasacyjnej podtrzymano również zarzut wynikający z art. 33 pkt 3 i 10 u.p.e.a. poprzez niespełnienie wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Zdaniem Z., ograniczenie się przez wierzyciela do zamieszczenia w tytule ogólnej klauzuli wskazującej na § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 2001 r. nie było wystarczające ze względu na treść art. 27 § 3 u.p.e.a., przede wszystkim ze względu na rozbieżność między kwotą należności głównej podaną w tytule wykonawczym. Zdaniem Strony skarżącej, zasadnym jest również zarzut wynikający z art. 33 pkt 4 u.p.e.a., ponieważ Z. nie jest zobowiązanym w rozumieniu przepisów egzekucyjnych. Autor skargi kasacyjnej stwierdził, iż Z. nie był i nie jest dłużnikiem zajętych wierzytelności, o których mowa we wskazanych postanowieniach. Zgodnie bowiem z § 14 Statutu Z., nie jest on dłużnikiem żadnego organu skarbowego w Polsce, a niniejsza sprawa dotyczy zobowiązanego klubu G. S.S.A. wobec którego łączną egzekucję administracyjną i sądową prowadzi Pierwszy Urząd Skarbowy w K. W skardze kasacyjnej podniesiono również, powołując art. 12 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o sporcie kwalifikowanym (Dz. U. Nr 155, poz. 1298), iż usytuowanie Z. w sferze współzawodnictwa sportowego i systemu licencyjnego sprawia, iż do Skarżącego nie może w rezultacie odnosić się pojęcie "dłużnik zajętej wierzytelności" w rozumieniu art. 1 a ust. 3 u.p.e.a. Autor skargi kasacyjnej podkreślił ponadto, iż Z. nie jest dłużnikiem zobowiązanego G. S.S.A., bowiem nie istnieje żadna umowa pomiędzy Z. a katowickim klubem, z której treści wynikałoby zobowiązanie Z. do przekazania na rzecz tego klubu jakichkolwiek sum pieniężnych. Zarzuty merytoryczne zaś Z. wywiódł przede wszystkim z treści art. 33 pkt 1) i pkt 8) u.p.e.a. W skardze kasacyjnej stwierdzono, iż wbrew temu co utrzymuje wierzyciel, Związek przekazywał na rzecz Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. kwoty przysługujące G. z kontraktu medialnego zawartego z PKT Canal+. Uzasadniając zarzuty autor skargi kasacyjnej wskazał również, iż większość kwot przekazywanych przez Z. w latach 2001-2005 była przekazywana wprost na realizację zaległych wynagrodzeń pracowniczych, ściśle według list płac sporządzanych i podpisywanych przez władze G. S.S.A. W ocenie Z. istotny dla niniejszej sprawy jest również fakt, iż w latach 2001-2005 Z. na rzecz organów egzekucyjnych zrealizował świadczenie w łącznej kwocie 2 455 168,56 zł. Fakt, iż różnica pomiędzy łączną kwotą zajęcia w poszczególnych latach, a sumą środków przekazanych do urzędu skarbowego, komornika i ZUS-u wynosi na korzyść Z. 45 677,99 zł przemawia za słusznością zarzutu wynikającego z art. 33 pkt 1 u.p.e.a. W tej sytuacji należało stwierdzić – zdaniem Skarżącego – iż Z. wykonał obowiązek określony w przedmiotowym tytule wykonawczym (art. 33 pkt 1 u.p.e.a.), a zastosowany wobec tego środek egzekucyjny w postaci egzekucji z rachunku bankowego Z. jest uciążliwy dla Z. (art. 33 pkt 8 u.p.e.a.). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Już z samego sformułowania zarzutów, a także ich uzasadnienie, wynika, że nie daje ona Sądowi żadnej możliwości merytorycznej kontroli zaskarżonego wyroku. Jest to o tyle niezrozumiałe, że w licznych już orzeczeniach wydanych w identycznych sprawach faktycznych (por. np. wyrok z dnia 8 grudnia 2006 r. sygn. akt II FSK 1444/05 i sygn. akt II FSK 1445/05) Sąd wyjaśniał zasady, którymi "rządzi się" postępowanie kasacyjne oraz związane z tym wymogi, jakim powinna odpowiadać skarga kasacyjna. Te wyjaśnienia, jak o tym świadczą sprawy rozpoznane w dniu wydania m.in. wyroku, nie zapobiegły powieleniu przez skarżącego tych samych błędów. Paragraf 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. wprowadzający wyjątek od zasady wszczynania egzekucji po uprzednim doręczeniu upomnienia (art. 15 § 1 u.p.e.a.) to przepis procesowy, a nie materialnoprawny. Sąd Administracyjny, który nie wszczyna postępowania egzekucyjnego, w żadnej sytuacji nie może tego przepisu stosować. Już tylko z tej przyczyny zarzut jego naruszenia był oczywiście chybiony. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie ma śladu by Sąd I instancji dokonywał wykładni art. 27 § 3 ustawy "egzekucyjnej", który to przepis, wbrew poglądowi skarżącego, również nie ma charakteru materialnoprawnego. Jest on przy tym tak jasny w treści, że nie wymaga żadnych zabiegów interpretacyjnych. Adresowany jest do wierzyciela gdyż to wierzyciel dołącza dowód doręczenia upomnienia bądź – jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie – podaje podstawę prawną braku tego obowiązku. Skarżący nie wskazał żadnego przepisu, który miałby naruszyć Sąd dokonując kontroli prawidłowości postępowania egzekucyjnego w tym aspekcie. Zatem i ten zarzut uznać należało za chybiony. Stosowanie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny – poza przypadkami nieważności postępowania – rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie sądu podniesionymi w tej skardze zarzutami. Skoro oba zarzuty okazały się bezzasadne skarga kasacyjna podlegała oddaleniu (art. 184 p.p.s.a.). Oddalenie skargi kasacyjnej pociąga za sobą obowiązek zwrotu kosztów postępowania stronie przeciwnej (art. 204 pkt 1 p.p.s.a.). Obejmują one wyłącznie wynagrodzenie pełnomocnika, będącego radcą prawnym, za udział w rozprawie sądowej.