II GZ 875/14

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Hanna Kamińska po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia E.N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 3 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Ke 354/14 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi E.N. na decyzję Dyrektora S. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. postanowieniem z 3 listopada 2014 r., orzekając na postawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. Dalej: "p.p.s.a.") odmówił E.N. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora S Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] marca 2014 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nadmiernie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2006. WSA w K. wskazał zgodnie ze złożonym formularzem z dnia [...] września 2014 r., że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, czternastoletnią córką i dziewiętnastoletnim synem. Skarżąca wykazała własność domu mieszkalnego wielkości 110 m2 na działce o powierzchni 3 ha, nieruchomości rolnej o powierzchni 9 ha, kopalni piachu o powierzchni 2 ha, ciągnika rolniczego marki Ursus rok produkcji 2006 o wartości przekraczającej 3000 euro, samochodu marki Mercedes rok produkcji 1996. Wnioskodawczyni podała, że otrzymuje dopłaty rolne w wysokości 1100 zł miesięcznie, jej mąż osiąga z działalności gospodarczej miesięczny dochód w wysokości 2000 zł, a z kopalni piachu w wysokości 15000 zł. Skarżąca wykazała następujące wydatki miesięczne: 200 zł za wodę, 250 zł za energię elektryczną, 70 zł za gaz, 300 zł za telefony, 50 zł za wywóz odpadów, ponadto cztery kredyty o łącznej wysokości 565000 zł płatne w miesięcznych ratach w łącznej wysokości 13800 zł. Dokonując oceny sytuacji majątkowej skarżącej, WSA w K. stwierdził, że z analizy dokumentacji nadesłanej przez stronę skarżącą wynika, że nie wykazała w sposób przekonujący, że nie ma możliwości uzyskania środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. WSA podkreślił, że skarżąca wraz z mężem posiada stałe, wysokie dochody miesięczne z gospodarstwa rolnego, działalności gospodarczej oraz kopalni piachu, co umożliwia planowanie wydatków. Sąd uznał, że przy racjonalnym gospodarowaniu stałym wysokim dochodem – strona winna była poczynić stosowne oszczędności celem zabezpieczenia środków na uiszczenie kwoty 801 zł, ponadto bez znaczenia pozostają wysokie zobowiązania w postaci kredytów. Spłata zaciągniętych zobowiązań wnioskodawcy kredytowych nie może mieć priorytetu zapłaty przed ponoszeniem kosztów sądowych, co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Samo przyznanie kredytów świadczy o dobrej sytuacji materialnej oraz możliwościach finansowych strony. Skarżąca złożyła zażalenie na powyższe rozstrzygniecie, wnosząc o zmianę postanowienia i zwolnienie jej od obowiązku uiszczania kosztów sądowych w całości. Skarżąca argumentowała, że ocena jej sytuacji finansowej została dokonana błędnie. Obecna jej sytuacja nie daje możliwości poniesienia przez nią kosztów sądowych bez pogorszenia warunków bytowych. Wraz z mężem uzyskuje dochody, które praktycznie w całości wydawane są na bieżące koszty utrzymania. Zaciągnięte zobowiązania finansowe uzasadnione są koniecznością zakupu maszyn oraz poczynienia innych niezbędnych wydatków na utrzymanie rodziny. Uzyskiwane dochody przeznaczane są w całości na spłatę zaciągniętych kredytów. Ponadto skarżąca nie może czynić żadnych oszczędności, gdyż jak wskazano we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] września 2014 r. nie posiada takich możliwości W kontekście niniejszej sprawy wnioskodawczyni podkreśliła, że zagwarantowane w art. 6 Konwencji Europejskiej prawo do sądu, jest gwarancją poszanowania praw człowieka. Prawo to obejmuje również dostępność do Sądu, zaś jego naruszenie może polegać także na kosztowności wymiaru sprawiedliwości przez stawianie obywatelowi takich wymogów sprostania kosztom, które obiektywnie uniemożliwiają mu dostęp do Sądu (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 23 maja 1996 r., sygn. akt I Acz 186/96. Skarżąca ponadto podkreśliła, ze pomoc Państwa w postaci przyznania stronom możliwości ubiegania się o zwolnienie od obowiązku wynikającego z art. 2 ust. 2 k.s.c.u. jest wyrazem gwarancji praw obywatelskich, wynikających z art. 45 Konstytucji RP. Zatem rozstrzygając o kosztach postępowania Sąd zobowiązany jest kierując się gwarancjami praw obywatelskich zawartymi w Konstytucji RP, tak ukształtować zakres obowiązków fiskalnych strony, aby umożliwić stronie dostęp do sądu (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 18 stycznia 2013 r., sygn. akt: I ACZ 824/12. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sadowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z treści 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od koszów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek na dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sadowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zaistniały przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 10.01.2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10, dostępne w Internecie pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.opl). Biorąc powyższe pod uwagę zauważyć należy, iż nie występują żadne obiektywne trudności po stronie skarżącej, które mogłyby stanowić istotną okoliczność uzasadniająca przyznanie prawa pomocy. W ocenie NSA w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko WSA w K., że E.N. nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, gdyż dysponuje wystarczającym majątkiem na uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z podanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.