I OW 272/17

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy B. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy B. a Wójtem Gminy S. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M. R. o umieszczenie w domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Wójta Gminy S. jako organ właściwy do rozpoznania wniosku UZASADNIENIE Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., działający z upoważnienia Wójta Gminy B., wnioskiem z dnia 21 września 2017 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy B. a Wójtem Gminy S. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M.R. o umieszczenie w domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że M.R. podaniem z dnia 4 września 2017 r. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o umieszczenie jej w domu pomocy społecznej. W toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że M.R. jest osobą niepełnosprawną, poruszającą się na wózku inwalidzkim, schorowaną i wymagającą opieki innych osób. Zameldowana jest na pobyt stały w miejscowości B., gmina S. Dom rodzinny znajduje się jednak w bardzo złym stanie technicznym - brakuje w nim podłóg, łazienki, ubikacji. W domu rodzinnym zamieszkują bracia zainteresowanej, którzy nadużywają alkoholu. Ponadto ustalono, że M.R. prowadziła wędrowny tryb życia. Ostatnio przebywała na terenie gminy B., gdzie zamieszkiwała w domu swojego partnera, jednakże po jego śmierci budynek mieszkalny został rozebrany. Obecnie zainteresowana przebywa w Domu Pomocy Społecznej w N. W Ośrodku tym została umieszczona w trybie pilnym, gdyż nie mogła korzystać już z pomocy udzielonej jej przez Centrum Medyczno-Charytatywne "Caritas" Hospicjum Stacjonarne w K., z uwagi na zakończenie procesu leczenia. GOPS w S. przy piśmie z dnia 12 września 2017 r. przekazał podanie M.R. celem rozpatrzenia zgodnie z właściwością do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. We wniosku o rozstrzygnięcie sporu Kierownik GOPS w B. podniósł, że aktualnie M.R. jest osobą bezdomną. Z tych też względów za organ właściwy do rozpatrzenia wniosku M.R. powinno uznać się Wójta Gminy S. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. - dalej jako: "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór o właściwość ma miejsce wtedy, gdy rozbieżność poglądów co do zakresu działania organów administracji publicznej zachodzi w odniesieniu do rozpoznania i rozstrzygnięcia tej samej sprawy, którą zajmują się dwa organy administracji publicznej (spór pozytywny) lub której organy administracji publicznej odmawiają przyjęcia do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, powołując się na brak podstaw do ustalenia swej właściwości (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie spór, jaki zaistniał pomiędzy Wójtem Gminy B. a Wójtem Gminy S., jest sporem negatywnym, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy do rozpoznania wniosku M.R. o umieszczenie jej w domu pomocy społecznej. Przystępując do rozpoznania tego sporu, wskazać należy, iż stosownie do treści art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm. - dalej jako "u.p.s.") osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w życiu codziennym, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w takiej placówce wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 u.p.s.). Dla rozpoznania zaistniałego w niniejszej sprawie sporu o właściwość istotne znaczenie ma treść art. 101 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Pojęcie osoby bezdomnej na potrzeby ustawy o pomocy społecznej definiuje art. 6 pkt 8 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że bezdomnym jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Art. 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie. Oceniając zatem, czy dana osoba kwalifikuje się do uznania ją za osobę bezdomną, nie weryfikuje się jej zamiaru co do miejsca stałego pobytu, lecz bada się jedynie, czy spełnia ona hipotezę jednego ze stanów faktycznych przedstawionych w art. 6 pkt 8 u.p.s., a następnie ustala się gminę ostatniego zameldowania zainteresowanego na pobyt stały. Zgodnie z regulacją zawartą w art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, do której odsyła art. 6 pkt 8 u.p.s., pod pojęciem lokalu mieszkalnego rozumieć należy lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy takim lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Wszystkie pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy. Dla rozpoznania zaistniałego w niniejszej sprawie sporu o właściwość w pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie czy M.R. można uznać za osobę bezdomną. W sprawie bezsporne jest, że M.R. nadal jest zameldowana na pobyt stały w miejscowości B., gmina S. Do miejscowości tej nie może jednak powrócić, gdyż budynek mieszkalny, w którym jest zameldowana na pobyt stały jest w bardzo złym stanie technicznym - brakuje w nim podłóg, łazienki, ubikacji. Ponadto w domu tym zamieszkują bracia zainteresowanej, którzy nadużywają alkoholu. Z powyższych względów M.R. nie ma możliwości powrotu do domu rodzinnego. Nie ma również możliwości zamieszkania w lokalu należącym do byłego partnera, gdyż budynek ten został zburzony. M.R. w momencie składania podania o umieszczenie jej w domu pomocy społecznej przebywała w Centrum Medyczno-Charytatywnym "Caritas" Hospicjum Stacjonarne w K. Obecnie natomiast M.R. zamieszkuje w Domu Pomocy Społecznej w N. W placówce tej została jednak umieszczona w ramach czynności niecierpiących zwłoki w celu ochrony jej zdrowia i życia, gdyż nie mogła już korzystać z pomocy udzielonej jej Hospicjum. Pobyt w ośrodku w N. na potrzeby niniejszej sprawy ma zatem charakter tymczasowy. Skoro w sprawie niesporne jest, że M.R. jest zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie może zamieszkiwać, a jednocześnie przebywa w ośrodku, który nie stanowi "lokalu mieszkalnego", to zachodzą przesłanki do uznania M.R. za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. W przypadku osoby bezdomnej, z oczywistych względów, nie może być mowy o miejscu zamieszkania. Nie bada się zatem jej zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Ostatnim miejscem zameldowania M.R. na pobyt stały jest miejscowość B., gmina S., dlatego też przyjąć należy, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanej o umieszczenie w domu społecznej jest Wójt Gminy S. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia