I ACa 1778/22
Sądy powszechne2025-06-04
Sygnatura
I ACa 1778/22
Data orzeczenia
2025-06-04
Rodzaj
SENTENCE
Sędziowie
Grzegorz Krężołek (PRESIDING_JUDGE)
Podstawa prawna
Treść orzeczenia
<p>Sygn. akt I ACa 1778/22</p>
<div>
<h2>WYROK</h2>
<h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5>
<p>Dnia 4 czerwca 2025 r.</p>
<p>Sąd Apelacyjny w Krakowie I Wydział Cywilny</p>
<p>w składzie:</p>
<p>Przewodniczący: SSA Grzegorz Krężołek</p>
<p>Protokolant: Grzegorz Polak</p>
<p>po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2025r. w Krakowie</p>
<p>na rozprawie</p>
<p>sprawy z powództwa <span class="anon-block">R. K. (1)</span>
</p>
<p>przeciwko <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span>
</p>
<p>o zapłatę</p>
<p>na skutek apelacji powoda</p>
<p>od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 25 sierpnia 2022 r.,</p>
<p>sygn. akt : I C 2333/21</p>
<p>1.
<strong>
<!-- -->zmienia zaskarżony wyrok, w ten sposób, że: </strong>
</p>
<p>
<strong>
<!-- -->a/ punktowi I nadaje treść : </strong>
</p>
<p>
<strong>
<!-- -->„I. zasadza od strony pozwanej <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span> na rzecz powoda <span class="anon-block">R. K. (1)</span> :</strong>
</p>
<p>
<strong>
<!-- -->- kwotę 18 025,26 zł / osiemnaście tysięcy dwadzieścia pięć złotych dwadzieścia sześć groszy / z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 22 czerwca 2021 r. do dnia zapłaty, </strong>
</p>
<p>
<strong>
<!-- -->- kwotę 42 001,70 CHF / czterdzieści dwa tysiące i jeden frank szwajcarski osiemdziesiąt centymów / z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 22 czerwca 2021 r. do dnia zapłaty „ ; </strong>
</p>
<p>
<strong>
<!-- -->b/ uchyla punkt II wyroku, a dotychczasowy punkt III, oznacza jako II;</strong>
</p>
<p>2.
<strong>
<!-- -->zasądza od strony pozwanej <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span> na rzecz powoda <span class="anon-block">R. K. (1)</span> kwotę 9100 zł / dziewięć tysięcy sto złotych / z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono do dnia zapłaty, tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. </strong>
</p>
<p>Sygn. akt : I ACa 1778/22</p>
</div>
<div>
<h2>UZASADNIENIE</h2>
<p>Na wstępie należy wskazać , iż zgodnie z treścią <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 327(1);art. 327(1) § 2)">art. 327<sup>
<!-- -->1 </sup>§ 2 kpc</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 391;art. 391 § 1)">art. 391 §1kpc</a>., pisemne motywy rozstrzygnięcia mają zachowywać zwięzłość.</p>
<p>Odwołując się do tej reguły, Sąd Apelacyjny uzasadniając wydany wyrok, przedstawi tylko kluczowe elementy faktyczne oraz dotyczące oceny prawnej pieniężnego roszczenia powoda o zwrot części dotąd spełnionego świadczenia kwalifikowanego przez kredytobiorcę jako nienależnego , spełnionego w wykonaniu , jego zadaniem, nieważnej , umowy kredytu indeksowanego waluta szwajcarską , poddanego pod osąd Sądów obu instancji, które zdecydowały o jej treści.</p>
<p>Uwzględniając niemal w całości zgłoszone przez powódkę <span class="anon-block">R. K. (1)</span> , w pozwie skierowanym przeciwko <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span> roszczenia o zapłatę kwoty 18 025, 26 zł oraz 42 001, 70 franka szwajcarskiego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od obu tych sum od dnia 22 czerwca 2021r do dnia zapłaty jako spełnionych nienależne w warunkach nieważności, z powodu abuzywności , części jej postanowień , umowy kredytu hipotecznego dla osób fizycznych <span class="anon-block"> (...)</span> nr <span class="anon-block"> (...)</span>, indeksowanego walutą szwajcarską , zawartej przez niego z poprzednikiem prawnym strony przeciwnej <span class="anon-block"> (...) Bank S.A.</span> z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span> w dniu 3 kwietnia 2008r oraz obciążenia przeciwnika procesowego kosztami sporu,</p>
<p>w warunkach , gdy strona przeciwna domagała się oddalenia powództwa w całości , wobec braku abuzywnego charakteru kwestionowanych postanowień umownych i postulując przyznanie na swoją rzecz kosztów postępowania ,</p>
<p>Sąd Okręgowy w Krakowie wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2022r :</p>
<p>-zasądził od pozwanego <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span> na rzecz powoda <span class="anon-block">R. K. (1)</span> kwotę 18.025,26 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 26 sierpnia 2022r. do dnia zapłaty oraz kwotę 42.001,70 CHF [ pkt I];</p>
<p>- w pozostałej części oddalił powództwo[ pkt II] oraz</p>
<p>- zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 6.417 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, tytułem kosztów procesu[ pkt III sentencji wyroku ].</p>
<p>Sąd I instancji ustalił następujące fakty istotne dla rozstrzygnięcia :</p>
<p>Poprzednikiem prawnym pozwanego <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> był <span class="anon-block"> (...) Bank S.A.</span>
</p>
<p>
<span class="anon-block">R. K. (1)</span> poszukiwał w 2008 r. środków na sfinansowanie kosztu nabycia na rynku wtórnym lokalu mieszkalnego, w celu zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych. W tym celu udał się do kilku placówek bankowych, gdzie wnioskował o kredyt zarówno złotówkowy, jak i walutowy we franku szwajcarskim.</p>
<p>Ostatecznie pracownik <span class="anon-block"> (...) Bank S.A.</span>, po przeanalizowaniu dokumentów potwierdzających dochody powoda , zaproponował mu zawarcie umowy kredytu waloryzowanego walutą szwajcarską zapewniając, że jest to najkorzystniejsza oferta z najniższą ratą.</p>
<p>Powód nie miał świadomości skali ryzyka walutowego i kursowego związanego z zaciąganiem kredytu waloryzowanego kursem waluty obcej. Pracownik banku nie przedstawił powodowi zasad ustalania kursu walut obcych w tabelach kursów stosowanych przez kredytodawcę . <span class="anon-block">R. K. (1)</span> nie miał możliwości negocjowania treści umowy, która została mu przedłożona do podpisania. Miała ona charakter wzorca stosowanego przez poprzednika prawnego strony pozwanej i była już uprzednio przygotowana przezeń pod postacią formularza.</p>
<p>W dniu 3 kwietnia 2008 roku powód zawarł z <span class="anon-block"> (...) Bankiem S.A.</span> z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span> umowę kredytu hipotecznego dla osób fizycznych <span class="anon-block"> (...)</span> indeksowanego kursem CHF, nr <span class="anon-block"> (...)</span>. W umowie znalazły się m.in. następujące postanowienia umowne:</p>
<p>- celem kredytu jest zakup na rynku wtórnym lokalu mieszkalnego (§1 ust.1 umowy );</p>
<p>-kwota kredytu wynosiła 276.010,80 zł (§1 ust. 2);</p>
<p>- walutą waloryzacji był frank szwajcarski CHF (§1 ust. 3);</p>
<p>- kwota kredytu, wyrażona w walucie waloryzacji , na koniec dnia 28 marca 2008 r. według kursu kupna waluty z tabeli kursowej <span class="anon-block"> (...) Banku S.A.</span> wynosiła 125.894,36 CHF ale miała jedynie charakter informacyjny , nie stanowiąc o zakresie zobowiązania kredytodawcy co do spełnienia świadczenia należnego kontrahentowi. Wskazano w umowie , iż wartość kredytu , wyrażona w walucie obcej, w dniu uruchomienia kredytu mogła być od tej wielkości różna (§1 ust. 3A);</p>
<p>- okres kredytowania został ustalony na 360 miesięcy (§1 ust.4);</p>
<p>- spłata kredytu miała następować na podstawie, nieodwołalnego w trakcie trwania umowy, zlecenia dokonywania przelewu ze wskazanego w umowie rachunku (§ 6 ust. 1);</p>
<p>- miała następować w miesięcznych ratach kapitałowo-odsetkowych w terminach i kwotach zawartych w harmonogramie spłat, który sporządzony został w walucie frank szwajcarski (§ 10 ust. 1 i 2);</p>
<p>- raty te miały być spłacane przez <span class="anon-block">R. K. (1)</span> w złotówkach , po uprzednim ich przeliczeniu według kursu sprzedaży CHF, wynikającego z tabeli kursowej <span class="anon-block"> (...) Bank S.A.</span> , obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50 (§ 10 ust. 4);</p>
<p>- wcześniejsza spłata całości kredytu lub raty kapitałowo-odsetkowej, a także spłata przekraczająca wysokość raty powodowała , iż kwota spłaty podlegała przeliczeniu po kursie sprzedaży franka szwajcarskiego w stosunku do złotego z tabeli kursowej <span class="anon-block"> (...) Banku S.A.</span>, obowiązującym na dzień i godzinę spłaty (§ 12 ust. 5);</p>
<p>- kredytobiorca oświadczył, podpisując umowę , iż został dokładnie zapoznany z warunkami udzielenia kredytu złotowego waloryzowanego kursem waluty obcej, w tym w zakresie zasad dotyczących spłaty kredytu i w pełni je akceptuje. Jest także świadomy, że z kredytem waloryzowanym do waluty obcej związane jest ryzyko kursowe, a jego konsekwencje wynikające z niekorzystnych wahań kursu złotego wobec niej, mogą mieć wpływ na wzrost kosztów obsługi kredytu (§ 29 ust. 2);</p>
<p>Integralną częścią umowy kredytu podpisanej przez powoda był Regulamin udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych dla osób fizycznych w ramach<span class="anon-block">(...)</span>, który w § 1 ust. 3 stanowił, że kredyt waloryzowany udzielany jest w złotych, przy jednoczesnym przeliczeniu na wybraną przez kredytobiorcę walutę.</p>
<p>Z dalszej części ustaleń wynika , iż :</p>
<p>powód spłacał kredyt początkowo w walucie polskiej, następnie, po zawarciu aneksu do umowy z dnia 14 lutego 2012 r., płacił raty w walucie szwajcarskiej.</p>
<p>
<span class="anon-block">R. K. (1)</span> spłacił z tytułu swojego zobowiązania wobec banku, kwoty przekraczające 18.025,26 zł oraz 42.001,70 CHF i nadal spłaca kolejne raty.</p>
<p>Na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2022 r., po uprzednim pouczeniu przez Sąd I instancji o konsekwencjach nieważności umowy po wyeliminowaniu z niej klauzul niedozwolonych, oświadczył, że godzi się na te następstwa i uznaje , że umowa nie powinna obowiązywać pomiędzy stronami.</p>
<p>Ocenę prawna roszczenia powoda Sąd Okręgowy , uznając je za niemal w całości usprawiedliwione , oparł na stwierdzeniach i wnioskach , które zważywszy na konieczność zachowania zwięzłości motywów wyroku , można podsumować w następujący sposób :</p>
<p>a/ podpisując umowę kredytu indeksowanego walutą franka szwajcarskiego z poprzednikiem prawnym strony pozwanej <span class="anon-block"> (...) Bank S.A.</span> z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span>, <span class="anon-block">R. K. (1)</span> miał status konsumenta w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 22(1))">art. 22<sup>
<!-- -->1</sup> kc.</a> ;</p>
<p>b/ pozwala to na ocenę jej postanowień z punktu widzenia ich potencjalnej abuzywności , według przesłanek takiej oceny , wskazanych w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1))">art.385<sup>
<!-- -->1 </sup> kc.</a>
</p>
<p>Powołując treść tej normy , a także przytaczając część motywów wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 3 października 2019 r. w sprawie o sygnaturze C-260/18, publ.<span class="anon-block">(...)</span> . wskazał na oświadczenie powoda , złożone na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2022r , którym , pouczony uprzednio przez Sąd o skutkach rozliczeniowych ewentualnego uznania umowy za nieważną z powodu niedozwolonego charakteru części jej postanowień nie wyraził zgody na dalsze obowiązywanie umowy z dnia 3 kwietnia 2008r pomiędzy stronami;</p>
<p>c/ wskazał w dalszej części oceny , iż postanowienia zakwestionowane przez kredytobiorcę składają się na mechanizm przeliczania waluty polskiej na obcą i odwrotnie i odnoszą się do głównych świadczeń stron.</p>
<p>Powołując treść <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971400939" title="Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe - Dz. U. z 1997 r. Nr 140, poz. 939 (art. 69;art. 69 ust. 1)">art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku prawo bankowe</a> - w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia spornej umowy, argumentował , iż analiza zamieszczonych w umowie zawartej pomiędzy stronami klauzul dotyczących przeliczania waluty polskiej na szwajcarską i odwrotnie według kursu, który stosował najpierw poprzednik prawny a później strona pozwana, pozwala na wniosek , iż ich treść nie jest jednoznaczna .</p>
<p>Jest dla osoby do tego nieprzygotowanej zawodowo lub nie korzystającej z profesjonalnej pomocy w tym zakresie , niezrozumiała , mimo wymagania aby instytucja finansową jaką jest także bank, ma zapewnić kredytobiorcom informacje wystarczające do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji, co do zaciągania zobowiązań kredytowych.</p>
<p>Klauzula przeliczeniowa powinna być sformułowana na tyle jasno, by dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument, mógł nie tylko objąć swą świadomością możliwość wzrostu lub spadku wartości waluty obcej, ale również oszacować potencjalnie istotne konsekwencje ekonomiczne takich postanowień umownych.</p>
<p>Postanowienia zawarte w § 1 ust. 3A, § 10 ust. 4, § 12 ust. 5 objętej rozstrzyganym sporem umowy, odsyłają przy przeliczaniu walut , do kursu ustalonego w wewnętrznej tabeli kursowej banku. Kurs ten zatem nie ma charakteru określanego według jasnych i obiektywnych kryteriów, a przeciwnie - zależy każdorazowo od decyzji kredytodawcy , który wedle własnej polityki może kształtować wysokość kursu, a tym samym wysokość zobowiązań kredytobiorcy.</p>
<p>W umowie nie wskazano przy tym żadnych kryteriów, w oparciu o które kurs ten miałby być wyznaczany. Oznacza to, że kwota kredytu wyrażona w walucie waloryzacji była wypłacana w złotych po przeliczeniu według kursu kupna ustalonego arbitralnie przez bank i według tego samego mechanizmu kredyt był spłacany.</p>
<p>Tym samym postanowienia te należy ocenić jako - z punktu widzenia konsumenta – klienta banku - sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interesy <span class="anon-block">R. K. (1)</span>. Jako takie są dla niego niewiążące;</p>
<p>d/ potwierdzenie ich niedozwolonego charakteru powoduje , że sama umowa zawarta w dniu 3 kwietnia 2008r jest nieważna w całości.</p>
<p>Oto bowiem po wyeliminowaniu mechanizmu przeliczenia nie da się ustalić wysokości zobowiązania odnoszącego się do świadczenia głównego z umowy kredytu. Z kolei w powołanym wyżej wyroku TSUE z dnia 3 października 2019 r. Trybunał wyjaśnił, że nie ma możliwości zastąpienia luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym.</p>
<p>Skoro także pouczony przez Sąd <span class="anon-block">R. K. (1)</span> nie wyraził zgody na dalsze jej obowiązywanie, należało przyjąć , iż jest ona od samego początku nieważna.</p>
<p>Niedoniosły dla tej oceny jest fakt , ze strony sporu podpisały do niej aneks na podstawie którego kredytobiorca zaczął spłacać swoje zobowiązanie wobec banku w walucie franka szwajcarskiego.</p>
<p>Oceny abuzywności postanowień umowy i ich ewentualnych następstw potwierdzenia takiego ich charakteru dokonuje się bowiem na datę jej zawarcia;</p>
<p>e/ skutkiem nieważności umowy jest konieczność zwrotu przez stronę pozwaną kwalifikowanych jako nienależne , świadczeń spełnionych przez kredytobiorcę na jej podstawie , w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 410;art. 410 § 1;art. 410 § 2)">art. 410 § 1 i 2 k.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 405)">art. 405 k.c.</a>
</p>
<p>Z przedłożonych przez powoda dokumentów dotyczących historii spłaty kredytu wynika , iż strona pozwana jest zobowiązana zwrócić mu żądane w pozwie kwoty, odpowiadające części dotąd spełnionych bez podstawy świadczeń;</p>
<p>f/ rozważając zasadność poddanego pod osąd w sprawie roszczenia odsetkowego , Sąd I instancji stanął na stanowisku zgodnie z którym do momentu złożenia oświadczenia przez konsumenta o wyrażeniu zgody na stwierdzenie nieważności umowy, jego pieniężne roszczenie nie było w ogóle wymagalne, bowiem spłacone raty kredytu nie były jeszcze nienależne. Podstawa świadczenia odpadła dopiero w toku niniejszego postępowania.</p>
<p>Sad Odwołał się w tym zakresie do poglądu zaprezentowanego przez SN w uchwale z dnia 16 lutego 2021 r., sygn. akt III CZP 11/20, publ. OSNC 2021/6/40).</p>
<p>Wobec tego za okres, w którym roszczenie nie było wymagalne, świadczenie odsetkowe dochodzone w sprawie jest nieuzasadnione . Jakkolwiek powód wezwał stronę przeciwną do zapłaty dochodzonych świadczeń wcześniej, ale dopiero z chwilą złożenia przez <span class="anon-block">R. K.</span> oświadczenia na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2022 r. można uznać, że zaktualizował się stan wymagalności roszenia zwrotnego - a co za tym idzie - z dniem następnym - powstał obowiązek zapłaty odsetek za opóźnienie od niego . Z tego względu żądanie odsetek za okres wcześniejszy zostało przez Sąd Okręgowy oddalone.</p>
<p>Oceniając roszczenie odsetkowe od dochodzonego w sprawie świadczenia wyrażonego w walucie szwajcarskiej , Sąd niższej instancji uznał , iż jest ono nieuzasadnione w jakiejkolwiek części.</p>
<p>Argumentował takie stanowisko w ten sposób , iż zgodnie z powołanym już przepisem <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 481;art. 481 § 1)">art. 481 § 1 k.c.</a>, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego. W myśl <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (§ 2)">§ 2 k.c.</a>, jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej NBP i 5,5 punktu procentowego .</p>
<p>Jednakże gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy. Regulacja z § 2 odnosi się do świadczeń pieniężnych wyrażonych w walucie polskiej. Z ekonomicznego punktu widzenia, odsetki ustawowe za opóźnienie obowiązujące w Polsce dotyczą tylko świadczeń wyrażonych w walucie polskiej. Inna jest bowiem cena pieniądza polskiego, a inna waluty obcej. Jest to szczególnie widoczne w ostatnich miesiącach, gdy wskutek rosnącej inflacji stopy procentowe w Polsce są wciąż podnoszone i wielokrotnie przekraczają stopy procentowe funkcjonujące w Szwajcarii.</p>
<p>Sad wskazał również , że gdy dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia wyrażonego w walucie obcej, wierzyciel może żądać spełnienia świadczenia także w walucie polskiej (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 358;art. 358 § 3)">art. 358 § 3 k.c.</a>) i w takim przypadku ma prawo domagać się odsetek ustawowych za opóźnienie, o których mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 481;art. 481 § 2)">art. 481 § 2 k.c.</a>
</p>
<p>Decydując się na dochodzenie świadczenia w walucie obcej, wierzyciel musi pogodzić się z faktem, że odsetki za opóźnienie według stopy obowiązującej w kraju nie będą mu przysługiwać. Funkcję waloryzacyjną odsetek spełnia w takim przypadku wyrażenie świadczenia w walucie szwajcarskiej.</p>
<p>Podstawą orzeczenia o kosztach procesu był <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 100;art. 100 zd. 2)">art. 100 zd. 2 k.p.c.</a> , w ramach zastosowania którego tymi kosztami została obciążona w całości strona pozwana gdyż <span class="anon-block">R. K. (1)</span> uległ w procesie tylko co do nieznacznej części swojego żądania.</p>
<p>Sąd szczegółowo podał jakie elementy składowe złożyły się na sumę , która z tego tytułu / warz odsetkami / obciążyła pozwany <span class="anon-block"> (...) S.A.</span>
</p>
<p>Od tego wyroku apelacje złożyły obydwie strony.</p>
<p>Powód zakresem swojego środka odwoławczego objął punkt II jego sentencji.</p>
<p>We wniosku apelacji domagał się wydania przez Sąd Odwoławczy orzeczenia reformatoryjnego , którym zasądzone na jego rzecz przez Sąd I instancji kwoty, wyrażone w pieniądzu polskim i franku szwajcarskim zostaną przyznane - zgodnie z żądaniem pozwu – z ustawowymi odsetkami za opóźnienie , począwszy od dnia 22 czerwca 2021r do dnia zapłaty.</p>
<p>Ponadto wnosił aby strona przeciwna została obciążona kosztami postępowania apelacyjnego wraz z odsetkami.</p>
<p>Apelacja <span class="anon-block">R. K. (1)</span> została oparta na zarzutach :</p>
<p>- błędu w ustalenia faktycznych przyjętych jako podstawa kwestionowanego wyroku poprzez uznanie , że skarżący dopiero na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2022 r wypowiedział się , po pouczeniu Sądu o konsekwencjach rozliczeniowych ewentualnego uznania umowy kredytowej za nieważną , w sposób wiążący co do dalszego nie związania stron umową.</p>
<p>Zdaniem apelanta Sąd - od tej daty uznając dochodzone w sprawie roszczenie pieniężne za wymagalne - nie wziął pod uwagę , iż kredytobiorca już wcześniej , w piśmie skierowanym do banku, jednoznacznie opowiedział się za nieobowiązywaniem umowy , skoro wezwał wówczas stronę przeciwną do zapłaty świadczenia , jako nienależnego. Upływ terminu jaki wówczas wyznaczył bankowi na jego spełnienie , a nie data w której złożył , w ramach postępowania sądowego oświadczenie na które powołuje się Sąd Okręgowy, wyznacza dzień od którego strona przeciwna pozostawała w opóźnieniu w wykonaniu swojego zobowiązania zwrotnego i od której / licząc od dnia następnego - uwaga redakcyjna S.A./, należne są skarżącemu powodowi ustawowe odsetki za opóźnienie,</p>
<p>- naruszenia prawa materialnego poprzez :</p>
<p>a/ błędną wykładnię:</p>
<p>- <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 455)">art. 455</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 481;art. 481 § 1;art. 481 § 2)">art. 481§1 i 2 kc</a> i nietrafne uznanie , że od kwoty świadczenia wyrażonego w walucie szwajcarskiej powodowi odsetki ustawowe za opóźnienie nie są należne co do zasady , w sytuacji gdy nie decyduje się na dochodzenie świadczenia odpowiadającego przeliczonej na złote walucie obcej, mimo , iż uprawnienie do ich otrzymania , w tej samej walucie zachowuje, a jedynym do tego warunkiem jest pozostawanie dłużnika świadczenia w opóźnieniu,</p>
<p>- <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 481;art. 481 § 1;art. 481 § 2)">art. 481 §1 i 2 kc</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 358;art. 358 § 3)">art. 358 §3 kc</a> , który był motywowany w bardzo zbliżony sposób ,</p>
<p>- <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 481;art. 481 § 1;art. 481 § 2)">art. 481 §1 i 2 kc</a> , wobec uznania przez Sąd I instancji , iż odsetki ustawowe za opóźnienie pełnią funkcję waloryzacyjną mimo , że ich rolą jest przede wszystkim zmobilizowanie dłużnika do wykonania obowiązku świadczenia we właściwym terminie. . Są one wobec tego rodzajem sankcji wobec nie dochowującego tego terminu,</p>
<p>b/ niewłaściwe zastosowanie</p>
<p>- <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 455)">art. 455 kc</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 481;art. 481 § 1;art. 481 § 2)">art. 481 §1 i 2 kc</a> w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy nr 93/13/ EWG , jako następstwa uznania że strona pozwana pozostaje w opóźnieniu w spełnieniu objętego sporem świadczenia pieniężnego / w zakresie jego części wyrażonej w złotówkach – uwaga redakcyjna S.A. / dopiero od daty oświadczenia kredytobiorcy po pouczeniu przez Sąd o którym była już kilkukrotnie mowa.</p>
<p>Apelacja strony pozwanej objęła punkty I i III sentencji wyroku z dnia 25 sierpnia 2022r.</p>
<p>Bank we wniosku środka odwoławczego domagał się , w pierwszej kolejności, jego zmiany w zaskarżonym zakresie i oddalenia powództwa także co do części żądania uznanego przez Sąd Okręgowy za zasadne oraz obciążenia <span class="anon-block">R. K. (1)</span> kosztami procesu i postępowania apelacyjnego.</p>
<p>Jako wniosek ewentualny pozwany bank sformułował postulat uchylenia kwestionowanej części orzeczenia i przekazania sprawy w tym zakresie Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.</p>
<p>Strony złożyły wzajemne odpowiedzi na apelacje ,wnosząc o ich oddalenie jako nieuzasadnionych oraz obciążanie przeciwników procesowych kosztami postępowania apelacyjnego.</p>
<p>Apelacja strony pozwanej została cofnięta , a wobec tego , w tym zakresie postępowanie apelacyjne zostało umorzone postanowieniem Sądu II instancji z dnia 3 kwietnia 2025r. /por. k. 344 akt /</p>
<p>Dla porządku należy wskazać , że pismo procesowe zawierające oświadczenie pełnomocnika <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> o cofnięciu środka odwoławczego nosiło datę 25 marca 2025r / por. k. 343 akt /.</p>
<p>Zostało nadane na adres Sądu II instancji dzień później a wpłynęło do Sądu Odwoławczego w dniu 1 kwietnia 2025r.</p>
<p>Wprawdzie w dniu 27 marca 2025r pełnomocnik banku sporządził pismo w którym w imieniu reprezentowanego cofnął swoje oświadczenie o cofnięciu apelacji. Tym nie mniej nadane w urzędzie pocztowym w tym samym dniu , dotarło do Sądu II instancji w dniu 2 kwietnia ale do akt zostało złożone już po wydaniu postanowienia o umorzeniu postępowania apelacyjnego wywołanego apelacją banku.</p>
<p>/ por .k. 349-350 akt /</p>
<p>W tej sytuacji , Sąd II instancji , będąc związany swoim orzeczeniem z dnia 3 kwietnia 2025r. , po myśli <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 358)">art. 358 kpc</a> w zw z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 391;art. 391 § 1)">art. 391 §1 kpc</a> , od daty jego podpisania wraz z uzasadnieniem [ 3 kwietnia 2025r ] , oczekiwał na ewentualne złożenie przez <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> zażalenia od tego orzeczenia.</p>
<p>Z takiej możliwości strona pozwana nie skorzystała.</p>
<p>/ por. k. 354 -356 akt/</p>
<p>W konsekwencji uzyskało ono walor prawomocności z dniem 26 kwietnia 2025r w warunkach , gdy odpis postanowienia o umorzeniu z dnia 3 kwietnia 2025r wraz z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu został doręczony pełnomocnikowi banku w dniu 18 kwietnia 2025r.</p>
<p>Wobec tego pozbawionym znaczenia prawnego z rozważanego punktu widzenia - skutku umorzenia postępowania apelacyjnego we wskazanej części , pozostaje kolejne oświadczenie strony pozwanej , zawarte w piśmie procesowym z dnia 28 maja 2025r . w którym ponownie / stosując formułę podwójnego odwołania / zmierzała ona do wywołania skutku umorzenia , tytułując to pismo jako oświadczenie pozwanego o cofnięciu apelacji / por . 365 akt /</p>
<p>Wszystko to o czym powiedziano wyżej , daje podstawę do tego , iż w uznaniu, że przed wyznaczeniem terminu rozprawy apelacyjnej doszło do umorzenia postępowania wywołanego apelacją strony pozwanej , przedmiotem dalszej oceny pozostanie tylko zasadność środka odwoławczego <span class="anon-block">R. K. (1)</span>.</p>
<p>Apelacja kredytobiorcy jest uzasadniona , prowadząc do zmiany zaskarżonego nią wyroku Sądu I instancji z dnia 25 sierpnia 2022r., w sposób w skazany w punkcie 1 sentencji orzeczenia reformatoryjnego Sądu Odwoławczego.</p>
<p>Ma rację skarżący podnosząc zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, opisanego przez niego w jego motywach.</p>
<p>Podzielając go, Sąd II instancji , w oparciu o dokumenty , których wiarygodności nie kwestionowała żadna ze stron ,</p>
<p>uzupełniając i w części korygując konstatacje faktyczne Sądu I instancji ustala , iż :</p>
<p>- <span class="anon-block">R. K. (1)</span> przed wniesieniem pozwu wezwał - działając za pośrednictwem swojego zawodowego pełnomocnika- stronę pozwaną do zapłaty świadczeń pieniężnych wyrażonych w złotówkach i we franku szwajcarskim , kwalifikowanych przezeń jako nienależnie spełnione na rzecz kredytodawcy , w okresie pomiędzy 10 czerwca 2008r i 11 grudnia 2020r.</p>
<p>- objęte sporem świadczenie pieniężne mieści się w graniach ilościowych świadczeń wyrażonych z złotym i we franku szwajcarskim , które były objęte tym wezwaniem,</p>
<p>- powód , żądając zwrotu, powoływał się na niedozwolony charakter części postanowień umowy z dnia 3 kwietnia 2008r , uznając ,iż konsekwencją takiej ich oceny jest nieważność całej czynności prawnej dokonanej przez niego z poprzednikiem prawnym strony pozwanej,</p>
<p>- <span class="anon-block">R. K. (1)</span> zakreślił pozwanemu bankowi w tym wezwaniu termin 14 dni na dobrowolne spełnienie świadczenia zwrotnego , liczony od dnia doręczenia wezwania,</p>
<p>- <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> otrzymał to wezwanie , nadane pocztą, w dniu 7 czerwca 2021r. W konsekwencji termin zakreślony przez powoda upłynął w dniu 21 czerwca 2021r.</p>
<p>/ dowód : treść wezwania skierowanego do strony pozwanej przez powoda z dnia 31 maja 2021r / k. 55-56 , dowód doręczenia wezwania k. 57 akt /</p>
<p>- wezwanie to okazało się nieskuteczne</p>
<p>/ okoliczność niesporna /.</p>
<p>W ten sposób uzupełniając i zmieniając ustalenia faktyczne przyjęte przez Sąd I instancji za podstawę wydanego wyroku , a pozostałym zakresie jako poprawne , przyjmując te ustalenia za własne , Sąd Odwoławczy, w ich świetle uznaje , że zarzuty materialne powołane przez <span class="anon-block">R. K. (1)</span> także należy podzielić.</p>
<p>Ma rację skarżący kredytobiorca , gdy w ramach zarzutu naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 455)">art. 455 kc</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 481;art. 481 § 1;art. 481 § 2)">art. 481 §1 i 2 kc</a> i w zw. ze wskazanymi przepisami Dyrektywy 93/13/ EWG, podważa stanowisko Sądu niższej instancji, w odniesieniu do tego jakie zdarzenie wyznacza termin wymagalności roszczenia konsumenta o zwrot przez bank świadczeń , które spełnił na podstawie umowy uznanej za nieważną , w warunkach potwierdzenia niedozwolonego charakteru części jej postanowień.</p>
<p>Według orzecznictwa TSUE wykładającego art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG , którym sądy krajowe są związane , taka interpretacja prawa krajowego , która prowadziłaby do uznania [ jak przyjął to Sad niższej instancji ] , iż dopiero złożenie oświadczenia o nieskorzystaniu przez konsumenta z uprawnienia do przywrócenia - z datą wsteczną- skuteczności umowy w której potwierdzono abuzywne postanowienia , decyduje o i czyni wymagalnym jego świadczenie zwrotne wobec / byłego kredytodawcy / jest sprzeczna ze wskazaną normą europejską , a szerzej, z ochronnym wobec konsumenta celem Dyrektywy w ogólności.</p>
<p>Zdaniem Trybunału , jedynym warunkiem spełnienie którego czyni to roszczenie zwrotne wymagalnym jest , w takiej sytuacji , wezwanie o spełnienie świadczenia, skierowane skutecznie przez konsumenta do przedsiębiorcy, stosującego niedozwolone postanowienia.</p>
<p>Analiza orzecznictwa SN wydanego już po wyrażeniu tego poglądu przez Trybunał, także zdaje się potwierdzać przyjęcie takiego stanowiska , jako już w orzecznictwie tego Sądu utrwalonego.</p>
<p>/ por. spośród innych- najbardziej aktualne - judykaty SN 28 listopada 2024r , sygn. I CSK 4040/23 i z 20 marca 2025, sygn. I CSK 2315/24 - obydwa powołane za zbiorem Lex/.</p>
<p>Tak jak powiedziano wyżej, będąc związanym stanowiskiem wykładniczym TSUE, Sąd Apelacyjny , uznając omawiany zarzut materialny za trafny , stoi na stanowisku zgodnie z którym ma rację powód, żądając odsetek ustawowych za opóźnienie od obu kwot, składających się na dochodzone w sprawie pieniężne świadczenie zwrotne , począwszy od dnia zstępnego po dniu w którym upłynął termin , w którym zgodnie ze skutecznie doręczonym wezwaniem <span class="anon-block">R. K. (1)</span>, strona pozwana powinna była dobrowolnie spełnić to świadczenie , swojemu obowiązkowi nie czyniąc zadość.</p>
<p>W tych okolicznościach bowiem usprawiedliwionym jest wniosek, że od dnia 22 czerwca 2021r. <span class="anon-block"> (...) S. A.</span> w <span class="anon-block">W.</span> pozostawał w opóźnieniu w wykonaniu swojego zobowiązania wobec byłego kredytobiorcy.</p>
<p>Usprawiedliwione są także , sformułowane przez apelanta zarzuty naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 455)">art. 455 kc</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 481;art. 481 § 1;art. 481 § 2;art. 481 § 481;art. 481 § 1;art. 481 § 2)">art. 481 §1 i §2 oraz 481 §1 i §2</a> w wz. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 358;art. 358 § 3)">art. 358 §3 kc</a> o ile za ich pośrednictwem skarżący neguje stanowisko Sądu niższej instancji zgodnie z którym odsetki ustawowe za opóźnienie w spełnieniu świadczenia wyrażonego w walucie innej niż polska / we franku szwajcarskim / nie są mu należne w jakimkolwiek zakresie.</p>
<p>Podzielając zarzuty powoda wystarczy wskazać, iż do takiego rozróżnienia , które przeprowadził Sąd I instancji w odniesieniu do należności odsetkowej za opóźnienie pomiędzy opóźnionymi świadczeniami wyrażanymi w złotym i fraku szwajcarskim, treść norm <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 481;art. 481 § 1;art. 481 § 2)">art. 481 §1 i §2 kc</a> nie uprawnia , a ich ogólna - generalna – w odniesieniu do zakresu zastosowania treść , pozwala na stwierdzenie , iż odsetki [ustawowe ] za opóźnienie w spełnieniu świadczenia wyrażonego w pieniądzu są należne – za sam fakt nie dochowania terminu swojego obowiązku przez dłużnika , niezależnie od tego w jakiej walucie świadczenie to jest wyrażone.</p>
<p>Przy tym obecna regulacja kodeksowa oraz ta , wynikająca z delegacji ustawowej mającej w niej podstawę , nie różnicuje wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w zależności od tego w jakiej walucie świadczenie pieniężne jest wyrażone.</p>
<p>/ por. też we tej materii, powołane jedynie przykładowo, wyrażające zbieżne z wyrażonym stanowisko - judykaty SN z 28 marca 2025r , sygn. I CSK 562/24 i z dnia 31 marca 2025, sygn. I CSK 963/24 - obydwa powołane za zbio9rem Lex /</p>
<p>Dlatego też zmieniając zaskarżony wyrok zgodnie z wnioskiem apelanta , Sąd II instancji uznał, iż kwota świadczenia zwrotnego należnego powodowi , wyrażona w walucie szwajcarskiej ma być , podobnie jak kwota wyrażona w pieniądzu polskim, zasądzona z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, począwszy od dnia 22 czerwca 2021r do dnia zapłaty .</p>
<p>Z podanych powodów Sąd II instancji orzekł reformatoryjnie w sposób wskazany w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386 § 1 pkt. 1)">punkcie 1</a> orzeczenia zmieniającego , na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 1)">art. 386 §1 kpc</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 481;art. 481 § 1;art. 481 § 2)">art. 481 §1 i §2 kc.</a>
</p>
<p>Rozstrzygając o kosztach postępowania apelacyjnego Sąd zastosował <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1;art. 98 § 3)">art. 98 §1 i 3 kpc</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 391;art. 391 § 1)">art. 391 §1kpc</a> i wynikającą z niego , dla wzajemnego rozliczenia stron sporu z tego tytułu , zasadę odpowiedzialności za wynik sprawy.</p>
<p>Ustalając wysokość obciążającej przerywający bank ich sumy należnej wygrywającemu powodowi , uwzględnił , że także w zakresie apelacji strony pozwanej , która została cofnięta , powód musi być uznany za wygrywającego jak i to , iż odrębnie domagał się rozliczenia kosztów związanych z aktem dyspozycji przedmiotem postępowania przez przeciwnika / por. k..352 akt/</p>
<p>W tych okolicznościach Sąd Odwoławczy uznał , że ta część należnych kosztów , które stanowi wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika powoda – adwokata - będzie ustalone na podstawie §2 pkt 7 w zw. z §10 ust.1 pkt 2 Rozporządzenia MS w sprawie opłat za czynności adwokackie z dnia 15 października 2022r [ DzU z 2015 poz. 1800] albowiem wartość przedmiotu zaskarżenia w tej , indywidualnej sytuacji rozstrzyganej sprawy , powinna stanowi sumę tych wartości wskazanych w apelacjach obu stron [196 042zł {bank} oraz 21 445 zł {powód}</p>
<p>Pozostałą ich część stanowi opłata - łącznie 1 000 złotych - którą <span class="anon-block">R. K. (1)</span> zapłacił, wnosząc własny środek odwoławczy.</p>
<p>Należna zatem jest mu z tego tytułu łącznie kwota 9 100zł , którą Sąd Apelacyjny przyznał wraz z odsetkami , o których po myśli <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1(1))">art. 98 §1<sup>
<!-- -->1</sup>
</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 391;art. 391 § 1)">art. 391 §1 kpc</a> był obowiązany orzec z urzędu. / pkt 2 sentencji motywowanego wyroku/.</p>
<p>SSA Grzegorz Krężołek</p>
</div>