I GZ 218/20

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Hanna Kamińska po rozpoznaniu w dniu 24 września 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie w zakresie zwrotu kosztów postępowania sądowego zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 29 kwietnia 2020 r. w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 29 stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I SA/Sz 213/20 po rozpoznaniu sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z 29 stycznia 2020 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego w pkt I uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Szczecinie z 31 października 2019 r. nr [...]. W pkt II zasądził od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie (organu) na rzecz [...] (strony) 580 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że jako podstawę zasądzenia od organu kwotę 580 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania wskazano art. 200 w zw. art. 205 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.). suma ta obejmowała uiszczony wpis stały od skargi (100,00 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika strony (adwokata) w kwocie 480,00 zł tytułem zastępstwa procesowego w niniejszym postępowaniu. [...] zaskarżył postanowienie zawarte w punkcie II wyroku WSA w Szczecinie z 29 kwietnia 2020 r. Strona wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego i zasądzenie od organu na rzecz strony kwotę 1 352 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego oraz zasądzenie na rzecz strony zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego. Ewentualnie autor zażalenia wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania a to art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. poprzez ich błędne zastosowanie przejawiające się w nieuzasadnionym pozbawieniu skarżącego należnych mu kosztów sądowych w postaci zwrotu pełnej wysokości wpisu od skargi i zasądzenie na jego rzecz od organu kwoty 580 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych obejmujących wpis od skargi w kwocie 100 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł w sytuacji, gdy Sąd mając na uwadze wszelkie okoliczności sprawy winien zasądzić od organu na rzecz strony 1 352 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych obejmująca wpis od skargi w kwocie 872 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że stronie należy się zwrot kosztów zastępstwa procesowego z uwzględnieniem wpisu od skargi oraz wynagrodzenia pełnomocnika obliczonego według stawki "w innej sprawie" na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokatów, podczas gdy stronie należał się zwrot kosztów zastępstwa procesowego wg stawek obowiązujących w sprawach dotyczących należności pieniężnych. Skoro przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna w kwocie 29 054 zł, to stawkę wynagrodzenia należało obliczyć na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie. Odnosząc się do tak zakreślonego problemu wypada w pierwszej kolejności wskazać, że zgodnie z przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi strony zobowiązane są do ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, chyba, że przepisy szczególne stanowią inaczej (art. 199 p.p.s.a.). W przypadku wniesienia skargi jest pobierany wpis stosunkowy lub stały (art. 230 § 1 i 2 p.p.s.a.). Wpis stosunkowy pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne a w innych sprawach pobiera się wpis stały (art. 231 p.p.s.a.). Dodatkowo, § 1 i § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 Nr 221, poz. 2193; dalej: rozporządzenie) stanowi, że "wpis stosunkowy zależy od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem", zaś "wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności wynosi w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym - 100 zł". Na gruncie tej regulacji prawnej charakter wpisu determinuje sposób naliczania wynagrodzenia dla profesjonalnych pełnomocników stron postępowania, niezależnie od kategorii sprawy administracyjnej – to obecnie w orzecznictwie sądowym zarysowały się dwa przeciwstawne poglądy, co do rozumienia pojęcia "postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym", a mianowicie czy pojęcie to obejmuje także postanowienia, o których mowa w tym przepisie, a które kreują lub stwierdzają istnienie należności pieniężnej, w rozumieniu art. 216 i art. 231 p.p.s.a.; czy też może wyłącznie postanowienia, które dotyczą uprawnień lub obowiązków nie mających charakteru pieniężnego. Według pierwszego poglądu pod tym pojęciem należy rozumieć postanowienia wydane w toku postępowania egzekucyjnego, które nie kreują ani nie stwierdzają istnienia należności pieniężnej, w rozumieniu art. 216 i art. 231 p.p.s.a. Wskazuje się, że użyte "w art. 231 p.p.s.a. sformułowanie "...w sprawach, których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne..." jest wyrażeniem nieostrym i stanowi daleko idące uproszczenie. Przedmiotem zaskarżenia przed sądem administracyjnym nie są, bowiem jako takie należności pieniężne, ale akty i czynności wymienione w art. 3 § 2 i 3 p.p.s.a., które mają być poddane kontroli sądu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz", Zakamycze 2005, s. 231). Tak, więc należność pieniężna w ścisłym tego słowa znaczeniu nie stanowi przedmiotu zaskarżenia w postępowaniu przed sądem administracyjnym, a należność pieniężną, o której mowa w art. 216 p.p.s.a., należy odnosić do należności pieniężnej objętej aktem lub czynnością stanowiących przedmiot zaskarżenia. Ustawodawca wskazując, w jakich sprawach należny jest wpis stosunkowy, a w jakich wpis stały, uzależnił tę kwestię od tego, czy przedmiotem zaskarżenia są akty lub czynności kreujące określoną należność pieniężną bądź stwierdzające jej istnienie, czy też przedmiotem zaskarżenia są inne sprawy. Tym samym nie wszystkie sprawy, które mogą w jakimś stopniu dotyczyć należności pieniężnych będą podlegały wpisowi stosunkowemu. Zatem dla spraw, które tylko pozornie dotyczą należności pieniężnych, ale ich bezpośrednio nie określają prawodawca przewidział wpis stały" (por. postanowienia NSA z: 11 września 2007 r., sygn. akt II GSK 257/07, Lex nr 1011962, 20 października 2009 r., sygn. akt II OZ 884/09, Lex nr 573631, 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 143/09, Lex nr 545423, 25 lipca 2007 r., sygn. akt II OZ 642/07, Lex nr 278017). Według drugiego poglądu, w sytuacji, gdy przedmiotem zaskarżenia jest jedno z postanowień wymienionych w § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, to pobierany jest wpis stały. Wskazuje się, że wprawdzie zgodnie z § 1 rozporządzenia wpis stosunkowy zależy od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem, jednakże w § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ustawodawca wyraźnie przesądził, że wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności w sprawach ze skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym jest stały i wynosi 100 zł. Tym samym, nawet, jeżeli przedmiotem postanowienia wydanego w jakiejkolwiek ze spraw o powołanym wyżej charakterze jest należność pieniężna to i tak strona wnosząc skargę do sądu administracyjnego zobligowana jest uiścić wpis wyłącznie w takiej wysokości" (por. postanowienia NSA z: 24 sierpnia 2011 r., sygn. akt I OZ 591/11, Lex nr 1068608, 22 czerwca 2009 r., sygn. akt I FSK 849/09, Lex nr 563219, 5 lipca 2010 r., sygn. akt II FZ 288/10, Lex nr 585031). Wskazuje się, że sposób określenia w zdaniu pierwszym art. 231 p.p.s.a. spraw, w których pobiera się wpis stosunkowy, stanowi znaczne uproszczenie. Przedmiotem zaskarżenia przed sądami administracyjnymi nie są, bowiem należności pieniężne, ale akty i czynności wymienione w art. 3 § 2 i 3 p.p.s.a., które mają być poddane kontroli z punktu widzenia zgodności z prawem (por. postanowienie NSA z 7 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 772/09). Opowiedzenie się za jednym z tych poglądów determinuje wysokość wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, bowiem jest ono ściśle powiązane z "przedmiotem zaskarżenia", a ściślej mówiąc z rodzajem uiszczanego wpisu sądowego. Zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna - stawkę obliczoną na podstawie § 2 (lit. a), w innej sprawie - 480 zł (lit. c). Naczelny Sąd Administracyjny orzekając w tej sprawie przychyla się do poglądu, według którego w sytuacji, gdy przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia i jest pobierany wpis stały, to konsekwentnie wynagrodzenie pełnomocnika powinno być ustalone w korelacji do "stałej stawki" wpisu sądowego. Zważywszy dodatkowo, że w tej sprawie zaskarżone postanowienie dotyczyło odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego zmierzającego do wyegzekwowania kary pieniężnej w transporcie drogowym w wysokości 20 053,43 zł. Podobnie uważał również Sąd I instancji orzekając w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uszło uwadze pełnomocnika strony, że po tym jak uiścił on 872 zł tytułem wpisu sądowego od skargi (k. 2 akt WSA) Sąd zarządzeniem z 27 marca 2020 r. (k. 15 akt WSA) zwrócił stronie 772 zł tytułem nadpłaconego wpisu sądowego od skargi. WSA uznał, że należny wpis wynosi 100 zł – jako wpis stały. Uzasadniając pogląd o takiej właśnie wysokości wpisu sądowego w sprawach z zakresu postępowania egzekucyjnego podkreślenia wymaga, że nie bez powodu prawodawca w § 1 rozporządzenia wprowadził zasadę, że wpis stosunkowy pobierany jest w przypadku zaskarżenia aktu, który kreuje należność pieniężną, po czym w § 2 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia wskazał rodzaje aktów, w przypadku, których pobiera się wpis stały, dodając zwrot doprecyzowujący "bez względu na przedmiot zaskarżenia". Wskazuje to, że w przypadku każdego postanowienia wymienionego w tym przepisie, nawet, gdy dotyczy ono należności pieniężnej, należy pobierać wpis stały (tak też NSA w postanowieniu z 27 listopada 2019 r., sygn. akt I GZ 315/19). Konsekwencją tego powinno być również obliczenie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika według reguły określonej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokacie. Podsumowując, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd I instancji prawidłowo zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania w wysokości 580 zł. Koszty te są konsekwencją uwzględnienia skargi i przysługują stronie, o ile wyrok, w którym zostały one zasądzone nie zostanie wyeliminowany z obrotu prawnego w wyniku jego kontroli instancyjnej. Natomiast odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie WSA. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.