III SA/Kr 876/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 listopada 2020 r. sprawy ze skargi N. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego skargę oddala UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 22 czerwca 2020 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania N. S. (dalej, jako skarżący), utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] 2020 r. znak [...] orzekającą o odmowie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 8.066,52 zł ustalonych ostateczną decyzją Wójta Gminy z dnia [...] 2019 r. nr [...]. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Ostateczną decyzją Wójta Gminy z dnia [...] 2019 r. nr [...] ustalono, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone skarżącemu za okres od 1 października 2015 r. do 31 lipca 2017 r. w łącznej kwocie 8.066,52 zł są nienależnie pobrane i nakazano ich zwrot. Pismem z dnia 12 sierpnia 2019 r. M. S. działająca w imieniu własnym oraz syna N. S. zwróciła się o umorzenie powyższych zaległości. Decyzją z dnia [...] 2019 r. znak [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił umorzenia nienależnie pobranych świadczeń, jednak na skutek odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] 2019 r. znak [...] uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, decyzją z dnia [...] 2020 r. organ I instancji, powołując się na treść art. art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U z 2020 r., poz. 808 ze zm.) oraz art. 104, art.107 oraz art. 127 a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), ponownie odmówił skarżącemu umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. W uzasadnieniu organ wskazał, że w lutym 2020 r. skarżący uzyskał wynagrodzenie w kwocie 2919,63 zł, a średnie miesięczne opłaty za media w domu rodzinnych, w którym aktualnie zamieszkuje skarżący, wynikające z treści oświadczeń matki skarżącego wynoszą około 816,00 zł (opłata za: gaz w kwocie 40,00 zł, wodę - 90,00 zł, śmieci - 70,00 zł, Internet - 40,00 zł, telewizja cyfrowa - 50,00 zł, podatek od nieruchomości - 26,00 zł, opał - 200,00 zł, prąd - 300,00 zł). Z oświadczenia strony wynika również, że zamieszkująca we wspólnym gospodarstwie domowym babcia skarżącego, dokłada do budżetu domowego po 100,00 zł miesięcznie na bieżące opłaty. Wobec czego przyjęto, że kwota średnich miesięcznych opłat za media w domu rodzinnym wynosi 716,00 zł. Gdyby przyjąć, że skarżący ponosi koszty rachunków w 1/4 części (4 osoby zamieszkujące w jednym domu, nie uwzględniając babci skarżącego), to miesięczna kwota opłat, jaka przypada skarżącemu wynosi 179,00 zł. Zgodnie z informacją podaną w piśmie matki skarżącego z dnia 29 stycznia 2020, skarżący wydatkuje na zakup paliwa kwotę w wysokości 400,00 zł miesięcznie. W związku z powyższym przyjęto, że miesięczne koszty ponoszone przez skarżącego wynoszą około 579,00 zł. Na utrzymanie skarżącemu pozostaje więc kwota w wysokości około 2.340,00 zł. Ustalono zatem, że dochody skarżącego nie są na tyle niskie, by zwolnić go z obowiązku uregulowania należności wynikających z nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a z akt sprawy wynika, że skarżący nieprzerwanie od dnia 1 czerwca 2017 uzyskuje stałe dochody i nie wykazuje żadnych problemów zdrowotnych. W odwołaniu od powyższej decyzji, skarżący zakwestionował powyższe ustalenia organu I instancji oraz ich ocenę. Opisał swoją trudną sytuację rodzinną finansową i zdrowotną. Decyzją z dnia 22 czerwca 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając stanowisko organu I instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy powołując się na treść art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów podkreślił uznaniowy charakter decyzji. Kolegium w całości powieliło ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji zarówno w zakresie sytuacji finansowej jak i zdrowotnej skarżącego. W efekcie ustalono, że w sprawie nie zaszły szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, które uzasadniałyby całkowite umorzenie nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych, o co wnosił skarżący. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie matka skarżącego będąca jego pełnomocnikiem przestawiła okoliczności powstania zadłużenia, związane z upadkiem zabezpieczenia, o którym nie wiedziała. W skardze nie przedstawiono w żaden sposób sytuacji życiowej skarżącego, poza wzmianką, iż zakłada on rodzinę. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w całości podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treścią art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325), zwanej dalej "p.p.s.a.". Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt. 1 p.p.s.a. Dokonując oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia w tak określonych granicach, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa procesowego i materialnego skutkujących koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2020r., poz. 808 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 23 ust. 1 powołanej ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Stosownie zaś do art. 23 ust. 8 ww. ustawy, organ właściwy wierzyciela, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Analiza art. 23 ust. 8 cyt. ustawy prowadzi wniosku, że umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń, musi być poprzedzone ustaleniem, że podmiot zobowiązany do zwrotu tych świadczeń znajduje się w "szczególnej sytuacji rodzinnej". Ustawa nie zawiera definicji pojęcia "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny". Ustalenie wystąpienia tej przesłanki w każdym przypadku wymaga zatem od organu odniesienia się do ocen pozaprawnych. Przesłanka ta powinna być więc badana pod kątem oceny indywidualnej, przy uwzględnieniu wszystkich tych okoliczności, które w konkretnej sprawie kształtują sytuację wnioskodawcy i jego rodziny, jako szczególną z punktu widzenia słuszności i zasadności umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Nie ulega więc wątpliwości, że rozpoznając wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń organ administracji zobligowany jest zbadać sytuację życiową wnioskodawcy oraz rodziny, którą tworzy - w tym sytuację materialną, stan rodziny, stan zdrowotny, okoliczność uzyskiwania dochodu czy zdolność zarobkowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 1087/19). Po drugie, przywołana norma prawna nie pozostawia wątpliwości, że decyzja w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych zapada w ramach uznania administracyjnego, o czym przesądza sformułowanie "organ może umorzyć (...), odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty". Istotne jest, że decyzja oparta na powyższym przepisie ustawy, aczkolwiek ma charakter uznaniowy, to nie może być rozstrzygnięciem dowolnym. Wręcz przeciwnie - działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 k.p.a. jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Reasumując, przesłanką zastosowania ulgi przewidzianej w art. 30 ust. 2 cyt. ustawy jest każdorazowo ustalenie sytuacji dochodowej i rodzinnej osoby, która pobrała nienależne świadczenie i ocena tej sytuacji. Wspomniane tzw. uznanie administracyjne oznacza, że organ ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia zależnie od okoliczności sprawy, przy czym winno ono zapaść po wnikliwym i szczegółowym wyjaśnieniu sprawy i rozważeniu wszystkich okoliczności, a decyzja powinna być wyczerpująco uzasadniona. Organ zobowiązany jest więc w sposób jasny i jednoznaczny wyjaśnić zajęte stanowisko. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że organy obu instancji ustaliły w sposób rzetelny sytuację materialną i życiową skarżącego, co umożliwia prawidłową analizę i ocenę pod kątem spełnienia przesłanek wnioskowanej ulgi. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że organy w sposób prawidłowy ustaliły wysokość zarówno uzyskiwanych przez skarżącego dochodów, jak i rozmiar ponoszonych przez niego wydatków. Ustalono, że w lutym 2020 r. skarżący uzyskał wynagrodzenie w kwocie 2.919,63 zł. Koszty rachunków jakie ponosi skarżący wynosi 179,00 zł. Zgodnie z informacją podaną w piśmie matki skarżącego z dnia 29 stycznia 2020 r., skarżący wydatkuje na zakup paliwa kwotę w wysokości 400,00 zł miesięcznie. W związku z powyższym przyjęto, że miesięczne koszty ponoszone przez skarżącego wynoszą około 579,00 zł. Na utrzymanie skarżącemu pozostaje więc kwota w wysokości około 2.340,00 zł. Skarżący nieprzerwanie od dnia 1 czerwca 2017 uzyskuje stałe dochody i nie wykazuje żadnych problemów zdrowotnych. Sąd w całości podziela ustalenie organów, że dochody skarżącego nie są na tyle niskie, by zwolnić go z obowiązku uregulowania należności wynikających z nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podkreślić należy, że sprawa ze skargi N. S. jest sprawą odrębną od sprawy ze skargi jego matki M. S. i o ile w sprawie ze skargi M. S. sygn. akt III SA/Kr 877/20 Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, to w niniejszej sprawie nie znajduje podstaw do takiego rozstrzygnięcia. Skarżący na żadnym etapie postępowania nie przedstawił okoliczności, które świadczyłyby o zasadności umorzenia w stosunku do niego nienależnie pobranych świadczeń. Skarżący jest osobą dorosłą i jego sytuacja życiowa jest niezależna od sytuacji życiowej (rodzinnej, zdrowotnej) jego matki zwłaszcza, że jak wskazała sama matka skarżącego "zakłada on w tym roku swoją rodzinę". W konsekwencji Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.