I SA/Wa 1378/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) asesor WSA Anna Fyda-Kawula sędzia WSA Elżbieta Lenart po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. K., H. A., A. C., E. C., K. C., M. D., D. G., E. K., B. O., A. P., B. P., E. S., M. S., J. T. i J. M. na niewykonanie przez Prezydenta m.st. Warszawy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt SAB/Wa 482/15 1. wymierza Prezydentowi m.st. Warszawy grzywnę w wysokości 7000 (siedem tysięcy) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. oddala skargę w pozostałej części; 4. zasądza od Prezydenta m.st. Warszawy solidarnie na rzecz skarżących B. K., H. A., A. C., E. C., K. C., M. D., D. G., E. K., B. O., A. P., B. P., E. S., M. S., J. T. i J. M. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE B. K., H. A., A. C., E. C., K. C., M. D., D. G., E. K., B. O., A. P., A. P., B. P., E. S., M. S., J. T. i J. M. pismem z 25 kwietnia 2022 r. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez Prezydenta m.st. Warszawy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 listopada 2015 r. sygn. akt I SAB/Wa 482/15, mocą którego Sąd uwzględnił skargę na bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy i zobowiązał organ do rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] ozn. hip. "[...]", w terminie jednego miesiąca od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Skarżący wnieśli o wymierzenie Prezydentowi m.st. Warszawy grzywny w wysokości do 10-krotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, zasądzenie od organu na rzecz skarżących solidarnie sumy pieniężnej w kwocie stanowiącej połowę 10-krotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz stwierdzenie, że niezałatwienie sprawy miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu skargi skarżący opisali przebieg postępowania podkreślając, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 4 listopada 2015 r. uwzględnił skargę na bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy w przedmiocie rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania ze ww. nieruchomość i zobowiązał organ do rozpoznania wniosku w terminie jednego miesiąca od daty doręczenia odpisu prawomocnego orzeczenia z aktami sprawy. Sąd stwierdził jednocześnie, że bezczynność Prezydenta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Akta sprawy wraz z prawomocnym odpisem ww. wyroku zostały przekazane Prezydentowi m.st. Warszawy 21 stycznia 2016 r. Wobec dalszej bezczynności organu na skutek złożonych skarg Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie kolejnymi wyrokami z 5 lipca 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 677/16, 20 lipca 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 655/17, 5 lipca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1205/19 oraz z 26 marca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2258/20 wymierzył Prezydentowi m.st .Warszawy grzywnę odpowiednio w wysokości 500 zł, 2000 zł, 4000 zł oraz 6000 zł w związku z niewykonaniem ww. wyroku z 4 listopada 2015 r. Mimo to sprawa nadal nie została załatwiona. Skarżący zaznaczyli, że w stosownych pismach organ wyznaczał kolejne terminy rozpoznania sprawy, które nie zostały dotrzymane. Odnosząc się do wniosku o przyznanie sumy pieniężnej skarżący podkreślili, że wykorzystali wszelkie możliwości jakie przyznaje im prawo, nie wyłączając skargi do Prezydenta m.st. Warszawy, jednak bez rezultatu. Zasądzenie kwoty pieniężnej ma za zadanie zdyscyplinowanie organu do załatwienia sprawy trwającej od 1998 r., ma być także zadośćuczynieniem za wieloletni stres skarżących i poczucie bezradności wobec naruszenia prawa przez Prezydenta. Skarżący od 1998 r. ani razu nie otrzymali zadośćuczynienia za krzywdę jaką jest lekceważenie ich praw wskutek nieudolnego prowadzenia postępowania przez organ. Funkcję naprawy krzywdy może spełnić jedynie zasądzenie odpowiednio wysokiej sumy pieniężnej. Prezydent m.st. Warszawy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej. Organ przedstawił przebieg postępowania podkreślając, że w toku postępowania pozyskano informację, iż jedna ze stron postępowania, tj. H. (H.) S. zmarł [...] października 2015 r. Do akt sprawy nie zostały dotąd załączone dokumenty pozwalające ustalić następców prawnych po ww. oraz po ewentualnych dalszych jego następcach prawnych. W trakcie analizy akt postępowania wynikła ponadto rozbieżność w nazwisku jednej ze spadkobierczyń po dawnym właścicielu nieruchomości hipotecznej, tj. L. S. W związku z powyższym wezwano strony do wyjaśnienia zaistniałej rozbieżności, złożenia prawomocnych postanowień sądu powszechnego z prawidłowym nazwiskiem, a także prawomocnego postanowienia sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku bądź aktu poświadczenia dziedziczenia po zmarłym i po ewentualnych dalszych jego spadkobiercach. Prezydent m.st. Warszawy zaznaczył, że postanowieniami z 25 maja 2022 r. nr [...] (grunt [...]) oraz nr [...] (grunt Skarbu Państwa) zawiesił postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku o zwrot nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] do czasu przedłożenia do akt postępowania prawomocnych postanowień sądów powszechnych o stwierdzeniu nabycia spadku po dawnym właścicielu nieruchomości z prawidłowym nazwiskiem jednej z osób dziedziczących oraz prawomocnego postanowienia sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku bądź aktu poświadczenia dziedziczenia po zmarłym H. (H.) S. i po ewentualnych dalszych jego następcach prawnych, zaś postanowieniem z 25 maja 2022 r. nr [...] Prezydent m.st. Warszawy zawiesił postępowanie w sprawie ustalenia i przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość do czasu zakończenia postępowania w sprawie rozpoznania wniosku o zwrot nieruchomości. Prezydent zaznaczył, że wniosek o zwrot przedmiotowej nieruchomość nie został dotychczas rozpoznany, brak jest zatem możliwości rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej ustalenia i przyznania odszkodowania za tę nieruchomość. Zdaniem organu skarga jest nieuzasadniona bowiem na bieżąco (gdy jest to możliwe i gdy organ ma dostęp do akt postępowania) podejmowane są czynności zmierzające do zakończenia postępowania. Postępowania dotyczące gruntów warszawskich (prowadzone na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. oraz ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami) są postępowaniami skomplikowanymi, w których konieczne jest ustalenie i dokładne wyjaśnienie wielu istotnych kwestii dotyczących nieruchomości. Niejednokrotnie czynności dokonywane są z udziałem środków dowodowych takich jak materiały archiwalne, akta archiwalne, materiały nadesłane z różnych organów i instytucji istotne dla wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Ponadto niejednokrotnie w prowadzonych postępowaniach konieczne jest pozyskanie opinii biegłych w związku z powagą pewnych ustaleń oraz ich specjalistycznym charakterem. Prezydent zaznaczył ponadto, że pomimo wystosowania szeregu zapytań do instytucji mogących posiadać dokumenty w kwestii ustalenia właściciela ww. nieruchomości [...] nie odnaleziono żadnych dokumentów potwierdzających fakt, czyją własność na dzień wejścia w życie dekretu stanowiła przedmiotowa nieruchomość. Skarga jest więc nieuzasadniona. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 20 września 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 1378/22 odrzucił skargę A. P. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Stosownie do treści art. 154 ustawy 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) - dalej P.p.s.a., w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. W myśl art. 154 § 2 P.p.s.a Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Z powołanego art. 154 § 1 P.p.s.a. wynikają dwie przesłanki, które muszą być spełnione łącznie, aby sąd administracyjny mógł organowi administracji publicznej wymierzyć grzywnę. Po pierwsze, organ musi pozostawać w bezczynności po wyroku uwzględniającym skargę na podstawie art. 149 P.p.s.a. i zobowiązującym organ do wydania w określonym terminie stosownego aktu lub dokonania czynności. Po drugie, strona przed wniesieniem skargi musi wystąpić do właściwego organu z pisemnym wezwaniem do wykonania wyroku. W rozpoznawanej sprawie obie przesłanki zostały spełnione. W aktach sprawy znajduje się pismo skarżących z 28 grudnia 2021 r., którym wezwano Prezydenta m.st. Warszawy do wykonania wyroku z 4 listopada 2015 r. sygn. akt I SAB/Wa 482/15. Kwestię terminu załatwienia sprawy po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu reguluje art. 286 § 2 P.p.s.a., zgodnie z którym termin do załatwienia sprawy przez organ administracji określony w przepisach prawa lub wyznaczony przez sąd liczy się od dnia doręczenia akt organowi. Zauważyć trzeba, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że środki przewidziane w art. 154 P.p.s.a mają na celu ukaranie organu oraz jego dyscyplinowanie, a w określonej sytuacji wydanie rozstrzygnięcia (o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku) za organ. Celem skargi na niewykonanie prawomocnego wyroku sądu stwierdzającego bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przymuszenie organu do działania w sytuacji, gdy ignoruje on orzeczenie sądu i nie podejmuje czynności, do których został przez sąd zobowiązany. Skuteczność skargi zależy zatem od tego, czy organ podjął czynności zmierzające do wykonania wyroku bez zbędnej zwłoki i wykonał wytyczne sądu, a nie od końcowego efektu tych czynności. W konsekwencji, niewykonanie wyroku oznacza pozostawanie przez organ w bezczynności w podjęciu lub kontynuacji postępowania administracyjnego mającego na celu zakończenie sprawy decyzją administracyjną lub w innej formie przewidzianej prawem. Niewykonanie wyroku, o jakim mowa w art. 154 § 1 P.p.s.a., ma miejsce także wtedy, gdy organ wprawdzie wykonał wyrok, lecz z przekroczeniem wyznaczonego terminu. Stwierdzenie powyższej okoliczności następuje zaś zawsze według stanu na dzień wniesienia skargi. Jak wynika z analizy akt odpis prawomocnego wyroku z 4 listopada 2015 r. - zobowiązującego organ do rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za opisaną wyżej nieruchomość w terminie jednego miesiąca - wraz z uzasadnieniem oraz aktami administracyjnymi sprawy doręczone zostały organowi 20 stycznia 2016 r. Termin załatwienia sprawy upłynął zatem 20 lutego 2016 r. Mimo to Prezydent m.st. Warszawy nie załatwił przedmiotowej sprawy zgodnie z powołanym orzeczeniem. Zauważyć przy tym trzeba, że w wyniku wniesionych wcześniej skarg orzeczeniami z 5 lipca 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 677/16, 20 lipca 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 655/17, 5 lipca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1205/19 oraz z 26 marca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2258/20 Sąd wymierzył Prezydentowi m.st. Warszawy grzywnę w wysokości odpowiednio 500 zł, 2000 zł, 4000 zł oraz 6000 zł w związku z niewykonaniem ww. wyroku. W orzeczeniach z 20 lipca 2017 r., 5 lipca 2019 r. i z 26 marca 2021 r. Sąd stwierdził jednocześnie, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku z 4 listopada 2015 r. miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Podkreślić należy, że z analizy akt administracyjnych przekazanych do Sądu wynika, że po otrzymaniu prawomocnego wyroku z 4 listopada 2015 r. organ podejmował działania mające na celu zgromadzenie koniecznego materiału dowodowego i wydanie rozstrzygnięcia. Stosowne czynności podejmowane m.in. były w kwietniu 2017 r., we wrześniu 2018 r., w czerwcu, lipcu i listopadzie 2019 r., w lutym, marcu, czerwcu, lipcu i wrześniu 2020 r., w marcu 2021 r. oraz w maju 2022 r. Następnie postanowieniem z 25 maja 2022 r. nr 218/SD/2022, a więc po wniesieniu przez skarżących kolejnej (piątej) skargi w przedmiocie wymierzenia grzywny, Prezydent zawiesił postępowanie o ustalenie odszkodowania do czasu zakończenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku z 29 stycznia 2008 r. o zwrot ww. nieruchomości położonej przy ul. [...] ozn. jako hip. "[...]". W sprawie spełnione zatem zostały przesłanki uzasadniające zastosowanie art. 154 § 1 P.p.s.a. i wymierzenie organowi grzywny. Stosownie natomiast do art. 154 § 6 P.p.s.a. grzywnę, o której mowa w § 1, wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów. Biorąc pod uwagę długość przekroczenia wyznaczonego wyrokiem z dnia 4 listopada 2015 r. terminu na załatwienie sprawy, a także uwzględniając, że ww. wcześniejszymi wyrokami z 5 lipca 2016 r., 20 lipca 2017 r., 5 lipca 2019 r. oraz z 26 marca 2021 r. wymierzono Prezydentowi m.st .Warszawy grzywnę odpowiednio w wysokości 500 zł, 2000 zł, 4000 zł oraz 6000 zł w związku z niewykonaniem wyroku, Sąd uznał, że kolejna grzywna w wysokości 7000 zł jest adekwatną sankcją za niewykonanie przedmiotowego wyroku. Wymierzona kwota mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a., spełniając funkcję represyjno – dyscyplinującą. Określając wysokość grzywny uwzględniono, że Prezydent mimo, iż z przekroczeniem terminu to podejmował jednak działania mające na celu zgromadzenie materiału dowodowego i wyjaśnienie sprawy, a także okoliczność, że postanowieniem z 25 maja 2022 r. postępowanie zostało zawieszone. Sąd stwierdził jednocześnie, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku z 4 listopada 2015 r. miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Za takim stanowiskiem przemawia w szczególności fakt, że sprawa wniosku o przyznanie odszkodowania - mimo czterech wcześniejszych wyroków wymierzających grzywnę – nie została przez organ załatwiona i wyznaczony ww. wyroku termin został znacznie przekroczony. Okoliczności usprawiedliwiającej bezczynność organu po wydaniu ww. wyroku nie stanowi przy tym fakt, że postanowieniem z 25 maja 2022 r. postępowanie zostało zawieszone do czasu zakończenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku z 29 stycznia 2008 r. o zwrot ww. nieruchomości. Zauważyć trzeba, że przedmiotowe postanowienie wydane zostało po złożeniu przez skarżących kolejnej (piątej) skargi w związku z niewykonaniem ww. wyroku. Ponadto jak wynika z akt sprawy wniosek o zwrot nieruchomości złożony został 29 stycznia 2008 r., przedmiotowe postępowanie zawieszone zaś zostało dopiero 25 maja 2022 r. Jeszcze raz podkreślić należy, że wyznaczony w wyroku z 4 listopada 2015 r. termin upłynął 20 lutego 2016 r., a więc niemal 7 lat temu i organ nadal nie wydał stosownego rozstrzygnięcia rozpoznającego wniosek o przyznanie odszkodowania. Okoliczności usprawiedliwiających bezczynność organu po wydaniu ww. wyroku nie stanowią również podnoszone w odpowiedzi na skargę twierdzenia dotyczące konieczności gromadzenia materiału dowodowego, czy też charakter i stopień skomplikowania sprawy. Nie ulega wątpliwości, że od prawie 7 lat prawomocny wyrok Sądu nie został wykonany. Sąd stwierdził ponadto brak podstaw do uwzględnienia wniosku skarżących o przyznanie od organu na ich rzecz sumy pieniężnej, o której mowa w art. 154 § 7 P.p.s.a. Zauważyć trzeba, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że suma pieniężna, określona ww. przepisie, powinna być stosowana w sytuacjach wyjątkowych. Stanowi ona formę zadośćuczynienia za niewykonanie wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność organu i konieczność zastosowania tego szczególnego środka powinna być właściwie uzasadniona. W złożonej skardze nie wykazano okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku. Wskazywane kwestie dotyczące krzywdy skarżących związanej ze zwłoką organu, nie stanowią podstawy do uwzględnienia żądania. W ocenie Sądu ponadto, to wymierzona grzywna stanowi dolegliwość finansową wobec organu, mobilizującą go do wydania orzeczenia. Istotne przy tym jest, że zasądzenie sumy pieniężnej stanowi uprawnienie sądu administracyjnego. Skarga w tej części podlega więc oddaleniu. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 154 § 1, § 2 i § 6 oraz art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach (na które składają się 200 zł wpisu od skargi oraz 480 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika) orzeczono na mocy art. 200 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 P.p.s.a.