I OPP 32/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi J.W. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 843/20 ze skargi J.W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 26 maja 2020 r., nr SKO.IV/424/1940/423/2020 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odrzucić skargę na przewlekłość postępowania. UZASADNIENIE Pismem z 15 listopada 2022 r. (wpływ do WSA w Gliwicach: 18 listopada 2022 r.) J.W. (dalej również: "skarżący") wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na przewlekłość postępowań toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach, w sprawach o sygn. akt: II SA/Gl 843 - 848/20. W środku zaskarżenia zawarł żądanie stwierdzenia naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, zasądzenia od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na jego rzecz kwoty 20 000 zł oraz zobowiązania Sądu I instancji do ustanowienia radcy prawnego, w celu sporządzenia skarg o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnych wyroków. W skardze zawarto również wnioski o: zwolnienie z opłaty od skargi; powiadomienie Prezesa NSA, celem wszczęcia postępowania dyscyplinarnego wobec Prezesa WSA w Gliwicach, Przewodniczącego Wydziału II tego sądu oraz sędziów orzekających w sprawie; powiadomienie OIRP w Katowicach, celem wszczęcia stosownego postępowania dyscyplinującego wobec ustanowionego radcy prawnego; oraz o powiadomienie właściwego ministra, celem wszczęcia stosownego postępowania dyscyplinarnego wobec Dziekana OIRP w Katowicach cyt.: "za współudział w matactwie". W uzasadnieniu skargi podniesiono argumentację dotyczącą wskazywanej przez wnoszącego nieprawidłowości w zakresie ustanowienia radcy prawnego, w celu sporządzenia w jego imieniu skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnych wyroków WSA w Gliwicach z 18 listopada 2020 r., w sprawach o sygnaturach akt: II SA/Gl 843 – 848/20. Skarżący zarzucił Sądowi I instancji, że zamiast określonego przez niego w złożonym wniosku środka zaskarżenia wyroków, wyznaczony z urzędu pełnomocnik wniósł skargi kasacyjne. W ocenie skarżącego WSA, w porozumieniu z Dziekanem OIRP w Katowicach, celowo działał na jego szkodę, wydając wyroki cyt.: "na zamówienie kolesiów z samorządów terytorialnych", których działanie stanowiło przedmiot wniesionych przez stronę skarg. Z akt sprawy wynika, że pismem z 23 czerwca 2020 r. (data wpływu do WSA: 8 lipca 2020 r.) skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na sześć decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsko-Białej (dalej również: "SKO", "Kolegium", "organ"). Zarządzeniem z 13 lipca 2020 r., wezwano wnoszącego do uzupełnienia braku formalnego skargi (wskazanie numeru PESEL) i zawartego w niej wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (poprzez wskazanie ich z imienia i nazwiska), doręczono też odpis odpowiedzi organu na skargę i stosowne pouczenia. Jednocześnie, na podstawie art. 57 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "ppsa"), zarządzono rozdzielenie skargi do rozpoznania odrębnie, odpowiednio do skarżonego aktu organu – o czym poinformowano stronę wnoszącą. Wezwanie doręczono adresatowi 21 lipca 2020 r. Pismem z 27 lipca 2020 r. (data wpływu do WSA: 30 lipca 2020 r.) skarżący uzupełnił brak formalny skargi, wnosząc jednocześnie o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego. Pismem z 28 lipca 2020 r. (data wpływu do WSA: 30 lipca 2020 r.), SKO nadesłało akta administracyjne organu I instancji. Zgodnie z zarządzeniem z 4 sierpnia 2020 r., sporządzono odpisy złożonych pism i dołączono je odpowiednio do zarejestrowanych sygnatur spraw. Ponadto opisano akta administracyjne, jako wspólne dla prowadzonych spraw i odpis pisma skarżącego doręczono Kolegium. Jednocześnie ponownie wezwano skarżącego do usunięcia, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, braku formalnego wniosku o wyłączenie sędziów WSA w Gliwicach, poprzez wskazanie z imienia i nazwiska sędziów, których wniosek ten dotyczy oraz wskazanie okoliczności uzasadniających wniosek o wyłączenie sędziego - pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania (art. 49 § 2 ppsa). Wezwanie doręczono skarżącemu 12 sierpnia 2020 r. Pismem z 18 sierpnia 2020 r. (data wpływu do WSA: 21 sierpnia 2020 r.), skarżący podtrzymał wniosek. Nie uczynił jednak zadość wezwaniu WSA. Zarządzeniem z 24 sierpnia 2020 r. sprawę skierowano na posiedzenie niejawne, celem rozpoznania złożonych wniosków o zawieszenie postępowania i o wyłączenie sędziów – termin wyznaczono na 31 sierpnia 2020 r. W związku z nieobecnością sędziego sprawozdawcy w powyższej dacie, do wydania postanowienia wyznaczono sędziego zastępującego. Postanowieniem z 31 sierpnia 2020 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, odmówił zawieszenia postępowania. Również tego dnia, zarządzono pozostawienie wniosku o wyłączenie sędziów bez rozpoznania, wobec nieuzupełnienia jego braku. Odpisy postanowienia i zarządzenia doręczono skarżącemu 7 września 2020 r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z 9 października 2020 r. sprawę skierowano do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym na 18 listopada 2020 r. Wyrokiem z 18 listopada 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę – odpis sentencji nieprawomocnego wyroku doręczono skarżącemu 24 listopada 2020 r. Odpis wyroku z uzasadnieniem oraz pouczeniem o przysługującej skardze kasacyjnej doręczono skarżącemu 28 grudnia 2020 r. Pismem z 18 stycznia 2021 r. (data wpływu: 21 stycznia 2021 r.) skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, cyt.: "poprzez ustanowienie mądrego adwokata lub radcy prawnego celem sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej od prawomocnych wyroków dotyczących tego samego zagadnienia prawnego, jakie zapadły w przedmiotowej sprawie oraz o zwolnienie w całości od kosztów sądowych." Wniosek został zarejestrowany 26 stycznia 2021 r., pod sygn. akt II SPP/Gl 17/21 i przedstawiony referendarzowi sądowemu. Sporządzonym odpisom przypisano sygnatury i dołączono odpowiednio do pozostałych spraw. Zarządzeniem z 29 stycznia 2021 r. wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia braków formalnych wniosku – wezwanie doręczono 8 lutego 2021 r. Wypełniony formularz wniosku wpłynął do WSA 18 lutego 2021 r. Następnie, wezwaniem z 24 lutego 2021 r., zobligowano stronę do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku i złożenia stosownej dokumentacji. W odpowiedzi wnioskodawca nadesłał pismo procesowe z 9 marca 2021 r., stanowiące odpowiedź na wezwanie. Postanowieniem referendarza sadowego z 18 marca 2021 r. oddalono wniosek o przyznanie prawa pomocy – odpis postanowienia doręczono skarżącemu 31 marca 2021 r. Pismem z 6 kwietnia 2021 r. skarżący wywiódł sprzeciw od ww. postanowienia. Postanowieniem z 10 maja 2021 r. Sąd utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego. 30 czerwca 2021 r., na podstawie art. 169 ppsa, stwierdzono prawomocność wyroku z 18 listopada 2020 r. od 17 czerwca 2021 r. Zarządzeniem z tej daty odpis prawomocnego wyroku doręczono organowi, a akta administracyjne dołączono do sprawy sygn. akt ll SA/Gl 848/20. Pismem z 31 marca 2022 r. skarżący złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu, celem cyt,: "sporządzenia skargi zbiorczej o niezgodność prawomocnych z prawem 6 wyroków". W piśmie zawarto ponowne żądanie wyłączenia sędziów WSA w Gliwicach. Wniosek został zarejestrowany pod sygn. akt II SPP/Gl 100/22 i po uzupełnieniu braków formalnych rozpoznany postanowieniem z 31 maja 2022 r. Starszy referendarz sądowy umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych i postanowił o ustanowieniu dla wnioskodawcy radcy prawnego z urzędu. Pismem z 7 czerwca 2022 r. (data wpływu do WSA: 13 czerwca 2022 r.) OIRP w Katowicach poinformowała o wyznaczeniu radcy prawnego z urzędu. Pismem z 5 lipca 2022 r. skarżący zażądał sprostowania zarządzenia z 27 czerwca 2022 r., w zakresie celu ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Pismem z 21 lipca 2022 r. wyjaśniono skarżącemu treść tego zarządzenia. Wyznaczony przez OIRP radca prawny 13 lipca 2022 r. (data wpływu do WSA) złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z 18 listopada 2020 r. Opinię uznano za sporządzoną z uwzględnieniem wymogów określonych w art. 177 § 5 ppsa. Odpis doręczono skarżącemu 4 sierpnia 2022 r. Zarządzeniem z 14 września 2022 r. akta sprawy przedstawiono referendarzowi sądowemu, celem stwierdzenia prawomocności wyroku z 18 listopada 2020 r. Następnie, 16 września 2022 r. uchylono powyższe zarządzenie i sprawę odłożono do archiwum. Zgodnie z zarządzeniem z 21 listopada 2022 r., odnotowano wpływ skargi na przewlekłość postępowania przed WSA w Gliwicach w sprawach II SA/Gl 843 – 848/20 – sporządzono jej odpisy i dołączono odpowiednio do wymienionych sygnatur, celem przekazania do NSA. Odpis skargi przekazano również OIRP w Katowicach, celem rozważenia nadania biegu w zakresie działania wyznaczonego w sprawie pełnomocnika. Jednocześnie poinformowano skarżącego o ustawowym zwolnieniu z opłaty od skargi i zarządzeniu przekazania jej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, celem rozpoznania. W odpowiedzi na złożoną skargę na przewlekłość (pismo z 21 listopada 2022 r.) Przewodniczący Wydziału II WSA w Gliwicach przytoczył przebieg postępowania w sprawie, wskazując jednocześnie, że w jego ocenie tak w sprawie II SA/Gl 843/20, jak i w związanych z nią postępowaniach w przedmiocie przyznania prawa pomocy, nie doszło do prowadzenia postępowania w sposób przewlekły. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W przedstawionym stanie faktycznym skarga na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r., poz. 75, ze zm., dalej: "ustawa"), skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego środek ten dotyczy, nastąpiła przewlekłość postępowania, wnosi się w toku postępowania w sprawie. Skarga na przewlekłość postępowania stanowi więc doraźną interwencję przeciwdziałającą niezasadnie przedłużającemu się postępowaniu sądowemu. Jest to zatem środek prawny egzekwujący rozpoznanie sprawy przez Sąd - jej funkcją jest przede wszystkim wymuszenie nadania sprawie odpowiedniego biegu (zob. np. postanowienia NSA: z 21 lipca 2011 r., I OPP 50/11, z 19 listopada 2021 r., I OPP 22/21, z 24 marca 2022 r., I OPP 4/22, czy z 25 sierpnia 2022 r., I OPP 18/22). Za cel skargi na przewlekłość postępowania uznać więc należy zapewnienie szybkiej reakcji na trwającą zwłokę w czynnościach sądu. Z powyższego wynika, że opisany wyżej środek zaskarżenia spełnia swoją rolę jedynie wtedy, gdy zostanie wniesiony w toku prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego, a więc do czasu jego prawomocnego zakończenia (zob. postanowienia NSA: z 19 sierpnia 2011 r., I OPP 53/11, z 4 czerwca 2013 r., II FPP 3/13, z 16 kwietnia 2021 r., I OPP 6/21, czy z 23 czerwca 2022 r., III OPP 32/22). Konstatując stwierdzić należy, że skarga na przewlekłość postępowania jest dopuszczalna jedynie w toku trwającego aktualnie postępowania w sprawie, której dotyczy, wobec ukierunkowania jej na usunięcie stanu przewlekłości i spowodowanie wydania rozstrzygnięcia toczącej się sprawy. Za niedopuszczalne uznać zatem trzeba zarówno wniesienie skargi na przewlekłość postępowania po prawomocnym zakończeniu postępowania, jak również przed jego wszczęciem. Z akt ocenianej sprawy jasno wynika, że postępowanie w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 843/20 zostało zakończone prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 18 listopada 2020 r., gdy skarga na przewlekłość tego sądu została wniesiona 15 listopada 2022 r. (data nadania skargi w urzędzie pocztowym). W tej sytuacji skarga na przewlekłość postępowania w tej sprawie jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu. Jak już bowiem wskazano wyżej niedopuszczalne jest wniesienie tego rodzaju skargi po prawomocnym zakończeniu postępowania nią objętego. Ponadto z uwagi na argumentację skargi na przewlekłość postępowania, należy również wyjaśnić, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę na przewlekłość postępowania, stosownie do art. 12 ust. 3 zdanie drugie ustawy, nie może wkraczać w zakres oceny faktycznej i prawnej sprawy, a zatem nie ocenia prawidłowości podejmowanych w sprawie rozstrzygnięć, więc argumenty tego rodzaju podnoszące przez skarżącego, nie mogły odnieść zamierzonego skutku. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 8 ust. 2 ustawy w zw. z art. 178 i art. 197 § 2 ppsa, odrzucił skargę na przewlekłość postępowania.